Sazan Sarmalı Dolandırıcılığı ve İade | Av.Sami IŞILAK

Türkiye'de ikinci el araç piyasası, her gün on binlerce aracın el değiştirdiği ve milyarlarca liralık nakit akışının gerçekleştiği devasa bir ekonomik ekosistemdir. Bu devasa hacim ve araç fiyatlarındaki hızlı dalgalanmalar, siber dolandırıcıların iştahını kabartmış ve klasik dolandırıcılık yöntemlerinin çok ötesinde, hukuki olarak çözülmesi son derece karmaşık olan "Sazan Sarmalı (Üçgen Dolandırıcılık / Man-in-the-Middle)" yönteminin doğmasına zemin hazırlamıştır.

Sazan sarmalı, geleneksel dolandırıcılıklardan farklı olarak, dolandırıcının ortada hiçbir malı veya parası olmadığı halde, tamamen "sosyal mühendislik", "psikolojik manipülasyon" ve "iletişim ağlarının kesilmesi" tekniklerini kullanarak, gerçek alıcı ile gerçek satıcıyı aynı noter masasında buluşturup, parayı kendi hesabına aktardığı şeytani bir kurgudur. Bu senaryoda satıcı, aracının devrini noterde alıcıya verir ancak parasını asla alamaz; alıcı ise milyonlarca lirayı dolandırıcının hesabına gönderir ancak aracı üzerine alamaz veya alsa dahi satıcıyla davalık olur. Olay anlaşıldığında dolandırıcı çoktan parayı kripto borsalarına veya kurye hesaplara aktarıp izini kaybettirmiştir.

Bu tür bir vakada, ortada mağdur olan iki masum taraf (gerçek alıcı ve gerçek satıcı) kalır. Türk Borçlar Kanunu (TBK) ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu içtihatları, "Parayı gönderen alıcı mı kusurlu, yoksa hesabına para gelmeden noterde imza atan satıcı mı kusurlu?" sorusuna oldukça spesifik ve katı yanıtlar vermektedir. Bu durum yalnızca "Nitelikli Dolandırıcılık" boyutunda bir ceza dosyası değil, aynı zamanda Asliye Hukuk Mahkemelerinde yıllarca sürecek ağır bir "Sebepsiz Zenginleşme ve İfa" davasıdır. Bu kapsamlı makalede; sazan sarmalı dolandırıcılığının anatomisini, dolandırıcıların kullandığı psikolojik hileleri, para transferi anında bankalara konulacak acil MASAK blokelerini ve giden paranın hukuken kimden, nasıl tahsil edileceğini tüm usul ve esaslarıyla derinlemesine inceliyoruz.

Hukuki süreci ve kusur oranlarını anlayabilmek için, bu şeytani kurgunun adım adım nasıl işlediğini kavramak zorunludur. Dolandırıcı, süreci dört temel aşamada gerçekleştirir:

Aşama 1: Oltalama (Sahte İlanın Açılması) Dolandırıcı, popüler ilan sitelerindeki (sahibinden vb.) gerçek bir araç satıcısının ilanını kopyalar. Aracın fotoğraflarını, plakasını ve özelliklerini birebir alarak, kendi açtığı sahte bir hesap üzerinden aynı aracı piyasa değerinin çok cazip bir miktarına (örneğin 1.500.000 TL'lik aracı 1.250.000 TL'ye) ilana koyar. Acil nakit ihtiyacı gibi inandırıcı bir bahane uydurur.

Aşama 2: Gerçek Alıcı ve Satıcıyı Manipüle Etme

• Alıcı ile Temas: Cazip fiyatı gören gerçek alıcı, dolandırıcıyı arar. Dolandırıcı aracı satmayı kabul eder.
• Satıcı ile Temas: Eş zamanlı olarak dolandırıcı, gerçek ilanın sahibini (gerçek satıcıyı) arar ve "Aracınızı alacağım, expere sokalım" der.
• Kurgunun Kurulması: Dolandırıcı, satıcıya "Ben şehir dışındayım, araca kayınçom (veya yeğenim/kuzenim) bakmaya gelecek. Aracı beğenirse parayı ben göndereceğim" der. Aynı anda alıcıya da "Araç benim değil, kayınçomun üzerine. O notere gelecek ama para benim hesabıma yatacak, aramızda borç meselesi var, sen araç başında ona fiyatı söyleme" diyerek, alıcı ve satıcının yüz yüze geldiklerinde "fiyat ve ödeme hakkında konuşmalarını" kesin olarak engeller.

Aşama 3: Noter ve Para Transferi Kapanı Gerçek alıcı ve gerçek satıcı noterde veya ekspertizde buluşur. Birbirlerini "dolandırıcının akrabası" zannettikleri için fiyat konuşmazlar. Noter devir işlemi başlar. Noter, satıcıya "Paranı aldın mı?" diye sorduğunda, satıcı "Daha almadım, göndersin" der. Tam bu esnada alıcı, dolandırıcının kendisine WhatsApp'tan gönderdiği IBAN numarasına (çoğunlukla kiralık bir bahis hesabı veya kripto borsasına bağlı bir hesap) milyonlarca lirayı gönderir. Dekontu da dolandırıcıya atar.

Aşama 4: İletişimin Kopması ve Faciayla Yüzleşme Dolandırıcı parayı hesabında gördüğü an her iki tarafın numarasını da engeller ve telefonu kapatır. Alıcı noterde satıcıya "Parayı yolladım, hadi imzayı at" der. Satıcı ise hesabına bakar ve "Bana para gelmedi" der. O an, birbirlerini tanımayan iki mağdur, devasa bir dolandırıcılık ağının içine düştüklerini anlarlar ancak para saniyeler içinde yurt dışına veya farklı hesaplara aktarılmıştır.

Bu eylem, basit bir yalan veya kandırmacanın ötesinde, organize bir siber suç şebekesinin faaliyetidir.

• Bilişim Sistemlerinin Araç Olarak Kullanılması (TCK m. 158/1-f): Dolandırıcının ilan sitelerini, bankacılık uygulamalarını ve anlık mesajlaşma programlarını (WhatsApp) kullanarak bu kurguyu yaratması, Türk Ceza Kanunu kapsamında "Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık" suçunu oluşturur. Bu suçun cezası üç yıldan on yıla kadar hapis ve elde edilen menfaatin iki katı kadar adli para cezasıdır.
• Failin Tespiti Zorluğu ve Kiralık İbanlar: Savcılık soruşturmasında en büyük engel, paranın gönderildiği IBAN sahibinin genellikle "komisyon karşılığı hesabını kiralamış" bir üniversite öğrencisi, ev hanımı veya madde bağımlısı çıkmasıdır (Mule Account - Mül Hesap). Parayı bizzat dolandıran "beyin takımı", asla kendi kimliğini veya hesabını kullanmaz. Ancak Yargıtay kararlarına göre, hesabını komisyon karşılığı bu şebekelere kiralayan kişiler de "Suça İştirak" veya "Suçtan Kaynaklanan Malvarlığı Değerlerini Aklama (TCK 282)" suçlarından ağır hapis cezalarıyla yargılanmaktadır.

Ceza davası faillerin cezalandırılmasını sağlasa da, mağdurların asıl derdi "giden paranın kurtarılması" veya "aracın devrinin iptalidir". Bu noktada Hukuk Mahkemelerinde (Asliye Hukuk) çözülmesi gereken devasa bir "Kusur ve İfa" ihtilafı doğar.

A) Alıcı Parayı Dolandırıcıya Gönderdi, Satıcı İmzayı Atmadı: Bu en sık rastlanan durumdur. Alıcı milyonlarca lirayı dolandırıcıya göndermiş, satıcı ise hesabında parayı görmediği için noterde imzayı atmaktan vazgeçmiştir.

• Yargıtay'ın Yaklaşımı: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'na göre, motorlu araç satışlarında paranın "aracın ruhsat sahibine (satıcıya)" ödenmesi esastır. Eğer alıcı, ruhsat sahibinin adı soyadı yerine, WhatsApp'tan konuştuğu hiç tanımadığı üçüncü bir şahsın (dolandırıcının) IBAN'ına para gönderiyorsa, Ağır Kusurludur.
• Borçlar Hukukuna göre "Yanlış kişiye yapılan ifa (ödeme), borcu sona erdirmez". Bu durumda alıcı, satıcıdan aracı vermesini talep edemez; satıcı haklıdır. Alıcının tek çaresi, parayı gönderdiği IBAN sahibine karşı "Sebepsiz Zenginleşme" davası açarak paranın peşine düşmektir.

B) Satıcı Parayı Almadığı Halde Noterde İmzayı Attı: Daha vahim olan senaryo budur. Alıcı parayı dolandırıcıya atar, dolandırıcı satıcıya sahte bir EFT dekontu (Photoshop ile yapılmış) gönderir. Satıcı banka hesabına (mobil bankacılığa) girip bakmadan, salt dekonta güvenerek noterde "Paramı eksiksiz ve nakden aldım" diyerek imzayı atar ve ruhsat alıcıya geçer.

• Yargıtay'ın Yaklaşımı: Noter senetleri kesin delil niteliğindedir. Satıcı resmi bir memur huzurunda "paramı aldım" beyanında bulunmuştur. Yargıtay içtihatlarına göre, kendi banka hesabını kontrol etmeden sadece bir dekont görüntüsüne (veya mesaja) itibar ederek devir işlemi yapan satıcı Ağır Kusurludur.
• Bu durumda satıcı, "Ben dolandırıldım, aracı geri verin" diyerek alıcıya karşı Tapu/Ruhsat İptal davası açsa da, kural olarak bu davayı kaybeder. Çünkü alıcı, aracı yasal yollardan noterde devralmış, satıcı da kendi iradesiyle onay vermiştir. Satıcının tek yolu, dolandırıcıya karşı dava açmaktır.

C) "Araç Bedelidir" Açıklamasının Önemi: Alıcı, parayı dolandırıcının hesabına gönderirken EFT açıklamasına "34 ABC 123 plakalı aracın satış bedelidir" yazmışsa, bu durum mahkemede alıcının iyiniyetini gösteren çok güçlü bir delildir. Para hesaba düştüğünde, hesap sahibi (dolandırıcının kiralık hesabı) bu paranın haksız bir zenginleşme olduğunu bilebilecek durumdadır. Bankalar da bu tür şüpheli açıklamalara sahip yüklü transferleri bazen otomatik bloke (şüpheli işlem) havuzuna alabilmektedir.

Sazan sarmalı dolandırıcılığında paranın kurtarılma ihtimali, olayın fark edildiği ilk 30 dakikaya (altın saatlere) bağlıdır. Dolandırıcılar parayı anında kripto borsalarına (Binance, Paribu vb.) veya farklı bankalara parçalayarak ("layering" - katmanlama) aktarmaya çalışırlar.

1. Derhal Bankayı Arama (Şüpheli İşlem İhbarı): Noter masasında dolandırıldığınızı anladığınız saniye, EFT'yi yaptığınız kendi bankanızın Müşteri Hizmetlerini arayarak "Dolandırıcılık Birimine" bağlanın. Yapılan işlemin dolandırıcılık olduğunu, karşı tarafın hesabına derhal ŞÜPHELİ İŞLEM BLOKESİ konulmasını talep edin. Bankalar arası (EFT) işlemlerde para karşı bankanın havuzundaysa iadesi sağlanabilir.
2. Karşı Bankayı Arama: Parayı gönderdiğiniz IBAN'ın ait olduğu bankayı da (Örn: X Bankası) acilen arayın. Durumu izah ederek hesabın dolandırıcılıkta kullanıldığını, paranın hesaptan çıkışının (kripto borsalarına veya başka hesaplara virmanının) MASAK mevzuatı gereği durdurulmasını isteyin.
3. 112'yi Arama ve Acil Savcılık Şikayeti: Olay yerinden ayrılmadan polisi arayın veya en hızlı şekilde en yakın Cumhuriyet Başsavcılığına (veya Nöbetçi Karakola) gidin. Savcıdan, paranın gönderildiği IBAN numarasına, şahsın MERNİS adreslerine ve varsa kripto cüzdanlarına 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun (MASAK) Madde 19/A kapsamında acil Savcılık Blokesi konulmasını talep edin.

Ceza soruşturması faillerin yakalanması için yıllarca sürebilir; ancak siz giden paranızı faiziyle birlikte geri almak için Hukuk Mahkemesinde derhal harekete geçmelisiniz.

• Görevli Mahkeme ve Dava Türü: Görevli mahkeme, paranın gönderildiği IBAN sahibinin ikametgâhındaki veya olayın gerçekleştiği yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesidir. Açılacak dava, Türk Borçlar Kanunu Madde 77 uyarınca "Sebepsiz Zenginleşme" davasıdır.
• Kiralık Hesap Sahibinin Sorumluluğu: Savunmasında "Ben hesabımı birine kiralamıştım, parayı o çekti, benim haberim yok" diyen şahıs hukuken kurtulamaz. Yargıtay'a göre, banka hesabının kullanım yetkisini (şifrelerini) başkasına devreden hesap sahibi, hesabına giren ve çıkan tüm yasadışı paralardan ve zararlardan doğrudan doğruya (müştereken) sorumludur. Yani milyonlarca liralık tazminat yükü bu kiralık hesap sahibinin (örneğin bir üniversite öğrencisinin) üzerine yıkılır.
• İhtiyati Haciz Talebi (Çok Kritik): Dava dilekçesi mahkemeye verilirken mutlak surette "İhtiyati Haciz (Önleyici Haciz)" talep edilmelidir. Hâkim, sunduğunuz WhatsApp yazışmaları ve polis tutanaklarını kuvvetli delil sayarak, davanın sonunu beklemeden dolandırıcının ve hesap sahibinin tespit edilebilen tüm banka hesaplarına, üzerine kayıtlı araç ve tapulara acilen bloke (haciz) koyar. Bu işlem, failin mal kaçırmasını engeller.

Türkiye Noterler Birliği ve Ticaret Bakanlığı, sazan sarmalı dolandırıcılıklarını kökünden bitirmek amacıyla "Güvenli Ödeme Sistemi (GÖS)" uygulamasını yürürlüğe koymuştur. Günümüzde ikinci el araç satışlarında bu sistemin kullanılması belirli şartlarda zorunlu hale getirilmiştir.

• Sistem Nasıl Çalışır? Alıcı parayı satıcının şahsi hesabına (veya dolandırıcının IBAN'ına) doğrudan göndermez. Alıcı, bankasının uygulamasından "Güvenli Ödeme" sekmesine girerek, parayı Noterler Birliği'nin güvencesi altındaki Takasbank (veya aracı banka) havuzuna yatırır.
• Noter Onayı ile Transfer: Noterde taraflar devir için imzayı attıkları an, Noterler Birliği sistemi bankaya "Satış gerçekleşti" sinyali gönderir. Bu sinyalle birlikte havuzda bekleyen para, otomatik olarak Ruhsat Sahibinin (Satıcının) önceden sisteme kaydettiği IBAN'ına saniyeler içinde geçer.
• Bu sistem, paranın üçüncü bir şahsın (dolandırıcının) hesabına gitmesini teknik olarak imkânsız kılar. Sazan sarmalından korunmanın tek ve mutlak yolu, taraflar kim olursa olsun bu güvenli ödeme sistemini kullanmakta ısrar etmektir. Aksi halde, yüz yüze nakit ödemelerde veya sıradan EFT işlemlerinde risk her zaman tüketicinin omuzlarındadır.

Soru 1: Araba alırken parayı arabanın ruhsat sahibi yerine, satıcının 'kardeşim' dediği kişinin hesabına attım. Sonradan dolandırıcı olduğunu anladık. Aracı alabilir miyim?

Cevap: Hukuken alamazsınız. Yargıtay içtihatlarına göre araç bedeli bizzat ruhsat sahibinin hesabına ödenmelidir. Üçüncü şahsa (dolandırıcıya) gönderdiğiniz para sizi bağlar. Satıcı hesabına para geçmediği için haklı olarak ruhsatı devretmez. Giden paranın iadesi için hesap sahibine 'Sebepsiz Zenginleşme' davası açmak zorundasınız.

Soru 2: Satıcı olarak noterde sahte dekonta inandım ve 'Paramı aldım' imzası atarak ruhsatı alıcıya devrettim. Sonra bankama baktığımda para yoktu. Ruhsatın iptalini (aracın iadesini) isteyebilir miyim?

Cevap: İstemezsiniz. Noter huzurunda resmi bir memura 'paramı tam ve nakden aldım' beyanında bulunduğunuz için Yargıtay'a göre ağır kusurlusunuz. Kendi hesabınızı kontrol etme yükümlülüğünüzü ihlal ettiniz. Alıcı aracı yasal yollardan üzerine almıştır. Aracın iadesi (tapu/ruhsat iptali) davasını kaybedersiniz.

Soru 3: Parayı attığım hesap sahibi polis ifadesinde 'İnternetten evden paketleme işi bulmuştum, şirket hesabı dediler ibanımı kiraladım' diyerek suçsuz olduğunu iddia ediyor. Paramı ondan alabilir miyim?

Cevap: Kesinlikle alırsınız. Ceza hukuku yönünden şahsın dolandırıcılık kastı ispatlanamasa bile (beraat etse bile), Borçlar Hukuku yönünden banka hesabının sorumluluğu o şahsa aittir. Kendi hesap şifrelerini başkasına vererek haksız zenginleşmeye zemin hazırladığı için, Asliye Hukuk Mahkemesi giden milyonlarca liranın o şahıstan icra yoluyla tahsiline (tazminatına) karar verecektir.

(Aşağıdaki belge, araç alım-satımında sazan sarmalı yöntemiyle dolandırılıp parayı üçüncü bir şahsın IBAN numarasına gönderen mağdurun, faillerin cezalandırılması ve paranın kaçırılmasını engellemek üzere hesaplara bloke (MASAK) konulması amacıyla Cumhuriyet Başsavcılığına vereceği suç duyurusu dilekçesi taslağıdır.)

[İLGİLİ İL/İLÇE, ÖRN: KONYA] CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA

(ACİL İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR)

MÜŞTEKİ: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [İkametgah Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

ŞÜPHELİLER: 1- [Paranın Gönderildiği İBAN Sahibi Şahsın Adı Soyadı/Unvanı]

2- Açık Kimliği Tespit Edilecek [Telefon Numarası (Örn: 05xx xxx xx xx)] Kullanıcısı

Diğer Suç Ortakları

SUÇ: Bilişim Sistemlerinin Araç Olarak Kullanılması Suretiyle Nitelikli Dolandırıcılık (TCK m. 158/1-f), Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma (TCK m. 220), Suçtan Kaynaklanan Malvarlığı Değerlerini Aklama (TCK m. 282)

SUÇ TARİHİ VE SAATİ: .../.../20.. (Saat: ..:..)

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkilim, .../.../20.. tarihinde [Örn: Sahibinden.com] isimli ilan platformunda gördüğü [İlan No] numaralı ve [Plaka] plakalı aracı satın almak amacıyla, ilanda belirtilen [05xx xxx xx xx] numaralı telefonu (Şüpheli 2) aramış ve pazarlık sonucunda [Örn: 1.500.000 TL] bedel üzerinden anlaşmaya varılmıştır.
2. Şüpheli, müvekkilimi arayarak "Aracın kendi üzerinde olmadığını, kuzeninin/kayınçosunun üzerinde olduğunu, ancak paranın kendisine atılması gerektiğini" beyan etmiş ve noter devri için müvekkilimi Konya ... Noterliğine yönlendirmiştir. Noterde aracın gerçek ruhsat sahibi ile karşılaşan müvekkilim, şüphelinin manipülasyonu ve "Fiyatı aramızda konuşmayalım" şeklindeki hileli yönlendirmesi sebebiyle fiyat teyidi yapamamıştır.
3. Devir işlemi esnasında müvekkilim, iyi niyetle Şüpheli'nin WhatsApp üzerinden kendisine ilettiği [Örn: X Bankası TR... IBAN numaralı, Şüpheli 1 adına kayıtlı] banka hesabına [1.500.000 TL] araç satış bedelini açıklamasıyla birlikte havale/EFT yapmıştır. Ancak para hesaba geçer geçmez Şüpheli 2 telefonu kapatmış ve müvekkilimi her yerden engellemiştir. Gerçek satıcı hesabına para gelmediğini beyan edince taraflar dolandırıldıklarını (Sazan Sarmalı kurgusunu) anlamışlardır. (WhatsApp yazışmaları ve EFT dekontu Ek-1'dedir).
4. Ortada organize bir siber suç şebekesi mevcuttur. Şüpheli 1, muhtemelen komisyon karşılığı banka hesabını bu örgütlü yapıya kiralayarak paranın aklanmasına ve kripto borsalarına aktarılmasına aracılık etmektedir. Gecikmesinde sakınca bulunan hal kapsamında, müvekkilin devasa mağduriyetinin telafisi imkânsız boyutlara ulaşmaması için şüpheli hesaplara derhal el konulması zaruridir.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda arz ve izah edilen yasal gerekçelerle ve Makamınızca re'sen tespit edilecek hususlar ışığında; 1- Öncelikle gecikmesinde sakınca bulunan hal kapsamında 5549 sayılı MASAK Kanunu Madde 19/A ve CMK m. 128 uyarınca; şüpheliye ait [X Bankası TR...] numaralı IBAN hesabına, şüphelinin T.C. kimlik numarası üzerinden tespit edilecek diğer tüm banka hesaplarına ve kripto para borsalarındaki (Paribu, BtcTurk vb.) cüzdanlarına acilen SAVCILIK BLOKESİ (İHTİYATİ TEDBİR) konulmasına, 2- Şüphelilerin HTS ve baz istasyonu kayıtlarının tespit edilmesine, banka hesap hareketlerinin (paranın izinin) sürülmesine, 3- Yürütülecek etkin soruşturma neticesinde şüpheliler hakkında TCK m. 158/1-f ve 282 uyarınca cezalandırılmaları talebiyle Kamu Davası açılmasına karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: .../.../2026

MÜŞTEKİ VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)