AYM Süresiz Nafakayı İptal Etti | Av. Sami IŞILAK

Toplumumuzda Aile Hukukunun en kanayan yarası, şüphesiz ki boşanma davalarının ardından hükmedilen "Süresiz Yoksulluk Nafakası" kurumuydu. Sadece 6 ay veya 1 yıl süren, ortak çocuğun bile bulunmadığı, tarafların birbirini yıllarca görmediği evliliklerde dahi; Hâkimler Türk Medeni Kanunu'na (TMK) dayanarak nafaka alacaklısına (genellikle kadına) "Ömür boyu (Süresiz)" nafaka bağlanmasına karar veriyordu. Nafaka borçlusu taraf, yıllar sonra yeni bir hayat kurduğunda, yeniden evlendiğinde ve kendi çocukları olduğunda bile, geçmişteki o 1 yıllık evliliğin bedelini her ay icra dosyalarına yatırmak zorunda kalıyor; yatırmadığı an İcra ve İflas Kanunu madde 344 uyarınca doğrudan 3 aylık tazyik hapsiyle cezaevine gönderiliyordu. "Taştan kan çıkarma" mantığına dönüşen bu sistem, boşanan bireylerin yeniden hayata tutunmasını engelliyor, hukuka olan güveni temelden sarsıyordu. Ve nihayet, beklenen o büyük hukuki devrim gerçekleşti! Anayasa Mahkemesi (AYM), mülkiyet hakkını, ölçülülük ilkesini ve eşitlik kuralını ayaklar altına alan TMK Madde 175'teki o meşhur "Süresiz olarak" ibaresini iptal etti! Peki şimdi ne olacak? "Anayasa Mahkemesi kararları geriye yürümez" kuralı mevcut nafaka ödeyenleri nasıl etkileyecek? Yıllardır devam eden icra dosyaları bir gecede kapanacak mı? Meclis (TBMM) yeni yasayı nasıl şekillendirecek? İşte "Ölene kadar ödeyeceksin" diyen o acımasız sistemi kökünden yıkan AYM iptal kararının hukuki anatomisini, mevcut nafaka borçlularının derhal açması gereken o stratejik "Uyarlama Davası" kalkanını ve Aile Hukukundaki bu devasa miladı avukat gözüyle en ince ayrıntısına kadar inceleyen dev bir "Süresiz Nafaka İptali ve Yeni Dönem Rehberi" hazırladım.

Anayasa Mahkemesi'nin bu tarihi kararını anlayabilmek için, önce iptal edilen o zehirli maddenin hukuk felsefesine nasıl aykırı düştüğünü kavramak gerekir.

Türk Medeni Kanunu Madde 175 (Eski Hal): "Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir."

Anayasa Mahkemesi'nin İptal Gerekçeleri Nelerdir?

• Ölçülülük İlkesinin İhlali (Anayasa m. 13): Hukukta bir yaptırım veya yükümlülük, elde edilmek istenen kamu yararıyla "ölçülü" olmak zorundadır. AYM, 1 ay süren bir evlilik için nafaka borçlusuna 40 yıl boyunca (ölene kadar) mali bir yükümlülük yüklenmesinin, borçlunun mülkiyet hakkına ve maddi/manevi varlığını geliştirme hakkına orantısız, ölçüsüz ve acımasız bir müdahale olduğuna hükmetmiştir.
• "Kusur" Kavramının Donması: Boşanma davasında taraflardan biri "daha az kusurlu" bulunup nafakaya hak kazanıyor. Ancak aradan 15 yıl geçiyor. AYM haklı olarak şu soruyu soruyor: "15 yıl önceki bir kusur, nasıl olur da bir insanın hayatının sonuna kadar mali bir ceza ödemesine gerekçe yapılabilir?" Ceza hukukunda adam öldürmenin bile bir infaz süresi varken, boşanmadaki kusurun cezasının "süresiz" olması evrensel hukuk normlarına taban tabana zıttır.

Not: İptal edilen nafaka "Yoksulluk Nafakasıdır". Ortak çocuklar için ödenen "İştirak Nafakası", çocuk 18 yaşına gelene (veya eğitimi bitene) kadar ödenmeye devam edecektir, bu kararın çocuk nafakasıyla hiçbir ilgisi yoktur.

Milyonlarca nafaka borçlusunun şu an aklındaki en büyük ve en hayati soru şudur: "AYM kararı verdi, yarın icra dairesine gidip dosyamı kapattırabilir miyim?"

HAYIR, kapattıramazsınız! Neden? Türkiye Cumhuriyeti Anayasası Madde 153/5 son derece katı bir kural koyar: "Anayasa Mahkemesi iptal kararları geriye yürümez." Bu kuralın anlamı şudur: AYM bir yasayı iptal ettiğinde, geçmişte o yasaya dayanılarak verilmiş ve "Kesinleşmiş" olan mahkeme kararları (boşanma ve nafaka ilamları) bir gecede otomatik olarak yok sayılmaz, icra dosyaları kendiliğinden düşmez.

• Peki Ne Olacak? TBMM'ye Verilen Süre: AYM, iptal kararlarında doğacak yasal boşluğu ve kaosu önlemek için genellikle Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) yeni bir kanun yapması için 6 ay ile 9 ay arasında bir süre verir. Bu süre zarfında eski hüküm fiilen uygulanmaya (maalesef) devam eder.
• Ancak hukuk, vatandaşın bu mağduriyetine göz yummaz! Yeni yasa çıktığında, mevcut dosyaları kapatmak için Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve TMK kapsamında vatandaşa yepyeni bir dava yolu açılacaktır: Nafakanın Uyarlanması ve Kaldırılması Davası.

Meclis, AYM'nin iptal kararındaki gerekçelere (Ölçülülük ve Orantılılık) uygun yeni bir yasa yapmak zorundadır. Yıllardır Adalet Bakanlığı koridorlarında tartışılan ve Avrupa ülkelerinde uygulanan "Evlilik Süresine Endeksli Nafaka (Süreli Nafaka)" modeli artık zorunlu hale gelmiştir.

Yeni yasada Hâkimlere şu kriterleri inceleme zorunluluğu getirilecektir:

1. Evliliğin Süresi Kademesi: "1 yıl evli kalana 1 yıl nafaka, 5 yıl evli kalana 3 yıl nafaka" gibi evlilik süresiyle orantılı üst sınırlar getirilecektir.
2. Yaş ve Çalışma Kapasitesi: 25 yaşında, genç, meslek sahibi veya çalışma imkanı olan birine sırf "kadın" veya "daha az kusurlu" olduğu için uzun süreli nafaka bağlanmayacak; "İş bulma ve toparlanma süresi" kadar (Örn: 1-2 yıl) geçici bir destek nafakası (Rehabilitasyon Nafakası) bağlanacaktır.
3. İstisnalar (Uzun Süreli Evlilikler): Eğer evlilik 25-30 yıl sürmüşse, kadın ev hanımıysa, yaşı 55-60 bandına gelmiş ve bu saatten sonra bir iş bulup çalışması hayatın olağan akışına aykırıysa, Hâkim bu istisnai durumlarda nafakayı daha uzun (veya duruma göre kalıcı) bağlama takdir yetkisine sahip olacaktır.
4. Kusur Oranının Zaman Aşımı: Belli bir süre (örneğin 5 yıl) geçtikten sonra, boşanmadaki kusur oranının nafaka yükümlülüğü üzerindeki etkisi kanunen sıfırlanacaktır.

Eğer boşanma davanız hala İstinaf (Bölge Adliye Mahkemesi) veya Yargıtay aşamasındaysa, karar henüz KESİNLEŞMEMİŞ demektir. Hukukta kuraldır: İptal kararları, henüz kesinleşmemiş ve derdest olan (devam eden) tüm davalara DERHAL ve DOĞRUDAN uygulanır!

• Ne Yapmalısınız? Avukatınız aracılığıyla derhal ilgili Yargıtay veya İstinaf dairesine "Anayasa Mahkemesinin İptal Kararının Gözetilmesi Talebi" başlıklı bir ek beyan dilekçesi sunmalısınız.
• Mahkeme, TMK 175 iptal edildiği ve Meclis henüz yeni bir süre (sınır) yasası çıkarmadığı için, yerel mahkemenin hakkınızda verdiği "Süresiz" nafaka kararını hukuki dayanaktan yoksun kaldığı gerekçesiyle BOZMAK ZORUNDA KALACAKTIR. Bu, devam eden davalar için anında kullanılabilecek mükemmel bir kurtuluş kalkanıdır.

Süresiz nafaka mağdurlarının en ağır yarası olan İİK Madde 344 (Nafaka hükmüne uymamaktan 3 aya kadar tazyik hapsi) kurumudur. AYM'nin TMK 175'i iptal etmesi, nafaka borcunu bir anda silmese de, Ceza Hukukundaki "Lehe Kanun" ve "Tipiklik" unsurlarını derinden sarsar.

• Meclis yeni yasayı (Süreli Nafaka) çıkardığında ve örneğin "3 yıldan kısa süren evliliklerde nafaka en fazla 2 yıl ödenir" dediğinde; 10 yıldır nafaka ödeyen ve şu an hapiste olan (veya hakkında yakalama kararı bulunan) borçlu, derhal İcra Ceza Mahkemesine başvurarak "Hukuki dayanağı kalmayan ve yasal süresini çoktan aşan bir nafakadan dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza verilemeyeceği" gerekçesiyle hapis cezasının DÜŞÜRÜLMESİNİ ve tahliyesini talep edebilecektir.

Soru 1: "AYM kararı yayımlandı, ben 12 yıldır nafaka ödüyorum (evliliğim 2 yıl sürmüştü). Bu aydan itibaren icraya para yatırmayı kessem olur mu?"

Cevap: KESİNLİKLE HAYIR! AYM iptal kararları mevcut ve kesinleşmiş kararları otomatik silmez. Hukuken mahkemenin verdiği karar (ilam) hala geçerlidir. Parayı yatırmayı keserseniz, hakkınızda İcra Ceza Mahkemesinden 3 aylık tazyik hapsi çıkar. Meclisin yeni yasasını (veya AYM'nin verdiği geçiş süresinin dolmasını) bekleyip Aile Mahkemesinde "Nafakanın Kaldırılması (Uyarlama)" davası açarak o ilamı mahkeme kararıyla hükümsüz kılana kadar ödemeye devam etmek zorundasınız.

Soru 2: "Meclis yeni yasayı çıkardıktan sonra, eski dosyaları kapatmak için nasıl bir dava açacağız? Otomatik mi kapanacak?"

Cevap: İcra daireleri resen (kendi başlarına) dosya kapatmazlar. Yeni yasa yürürlüğe girdiğinde, Aile Mahkemesinde "Değişen Mevzuat ve Yeni Hukuki Durum Nedeniyle Yoksulluk Nafakasının Kaldırılması (veya Uyarlanması)" davası açmanız gerekecektir. Hâkim, yeni yasadaki "Süre sınırlarına" bakacak, sizin 12 yıldır ödediğiniz nafakanın yeni kanundaki sınırı çoktan aştığını tespit edecek ve icra dosyasını temelli iptal edecektir.

Soru 3: "Süresiz nafaka iptal edildiğine göre, çocuğuma ödediğim İştirak Nafakası da iptal mi oldu?"

Cevap: HAYIR! Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği madde TMK Madde 175'tir (Eş için ödenen Yoksulluk Nafakası). Çocuklar için ödenen İştirak Nafakası (TMK Madde 328) tamamen farklı bir kanun maddesine dayanır. İştirak nafakası, çocuk 18 yaşına gelene kadar veya üniversite okuyorsa eğitimi bitene kadar (süreli olarak) aynen ödenmeye devam edecektir. Çocuk rızkının iptali söz konusu değildir.

(Bu dilekçe, Meclisin yeni uyum yasasını çıkarması veya AYM kararının yürürlüğe girmesiyle birlikte, yıllardır süresiz nafaka ödeyen borçlunun, bu bitmek bilmeyen borcu tamamen sildirmek için Aile Mahkemesine sunacağı resmi başvuru taslağıdır.)

[KONYA] NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİ'NE

DAVACI: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

DAVALI: [Eski Eşinizin Adı Soyadı] - [TC Kimlik No]

KONU: Anayasa Mahkemesi'nin TMK m. 175'teki "süresiz olarak" ibaresini iptal eden kararı, değişen mevzuat, hakkaniyet ve ölçülülük ilkeleri uyarınca; müvekkilin ödemekte olduğu Yoksulluk Nafakasının KALDIRILMASI talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkil ile davalı taraf, Konya ... Aile Mahkemesinin .../.../20.. tarihli ve 20../... E. sayılı ilamıyla boşanmışlar; söz konusu karar ile davalı lehine (sadece ... yıl süren evliliğe rağmen) "Süresiz olarak" aylık ... TL yoksulluk nafakasına hükmedilmiştir.
2. Bilindiği üzere, Anayasa Mahkemesi .../.../2026 tarihli ve .../... Esas sayılı kararıyla, yoksulluk nafakasının "süresiz" olmasını öngören TMK Madde 175 hükmünü; mülkiyet hakkına, ölçülülük ilkesine ve eşitlik kuralına aykırı bularak İPTAL ETMİŞTİR.
3. Müvekkilim, [Örn: 2] yıl süren bir evlilik için tam [Örn: 15] yıldır aralıksız şekilde nafaka ödemektedir. Anayasa Mahkemesinin iptal gerekçeleri ve yeni ihdas edilen mevzuat hükümleri ışığında; müvekkilin nafaka yükümlülüğünün ömür boyu sürmesi hukuki dayanaktan tamamen yoksun kalmıştır. Orantılılık ilkesi fazlasıyla aşılmış, nafaka kurumu davalı taraf için bir "sebepsiz zenginleşme" ve "ömür boyu rant" aracına dönüşmüştür.
4. Bu itibarla, TMK m. 176/4 (İrat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın, tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde kaldırılması) ve değişen Anayasal normlar uyarınca, hukuki mesnedi kalmayan işbu nafakanın iptali zorunlu hale gelmiştir.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle ve resen gözetilecek Anayasal kararlar ışığında; Davamızın KABULÜ ile; Konya ... Aile Mahkemesinin ilgili ilamıyla hükmedilen ve Konya ... İcra Dairesinin 20../... E. sayılı dosyasıyla tahsil edilmekte olan Süresiz Yoksulluk Nafakasının dava tarihi itibariyle TAMAMEN KALDIRILMASINA, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: .../.../2026

DAVACI VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)