Bedelli Askerlikte Kıdem Tazminatı | Av. Sami IŞILAK

Ülkemizde askerlik çağına gelmiş ve çalışma hayatında aktif olarak yer alan binlerce genç işçinin en çok başvurduğu yöntem "Bedelli Askerlik" uygulamasıdır. Yaklaşık 21 ila 28 gün süren bu kısa süreli fiili askerlik hizmeti gündeme geldiğinde, işçiler ile işverenler arasında büyük bir hukuki kriz baş göstermektedir.

Birçok işveren; "Zaten 20 gün gidip geleceksin, bunun için kıdem tazminatı ödenmez, seni ücretsiz izne çıkaralım" diyerek işçinin yıllarca biriktirdiği tazminat hakkını eritmeye çalışmaktadır. İşçiler ise bir yandan askerlik görevini yerine getirmenin heyecanını yaşarken, diğer yandan yılların emeği olan kıdem tazminatını yakma veya döndüğünde işsiz kalma korkusuyla karşı karşıya kalmaktadır.

Oysa İş Hukukumuzda "Muvazzaf Askerlik" ile "Bedelli Askerlik" arasında fesih hakkı bakımından hiçbir fark yoktur. Anayasal bir ödev olan askerlik hizmeti, süresi ne olursa olsun işçiye sözleşmesini haklı nedenle feshetme ve kıdem tazminatını derhal alma hakkı verir. Dahası, askerlik dönüşünde işçiyi eski işine almayan patronu ağır bir "İşe Başlatmama Tazminatı" beklemektedir. Bu makalede; bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin kıdem tazminatı hakkı, ücretsiz izin dayatmaları ve askerlik dönüşü işverene açılacak tazminat davaları yasal dayanaklarıyla incelenmektedir.

İşçilerin askerlik nedeniyle işten ayrılma hakları, yürürlükteki 1475 sayılı (Eski) İş Kanunu'nun halen yürürlükte olan 14. Maddesinde düzenlenmiştir.

• Sürenin Önemi Yoktur: Kanun, "Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde kıdem tazminatı ödenir" hükmünü amirdir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, bedelli askerlik de temel bir muvazzaf askerlik hizmetidir. İşçinin kışlada 12 ay, 6 ay veya 21 gün kalması hukuki sonucu değiştirmez. Bedelli askerliğe giden işçi, kıdem tazminatını kuruşu kuruşuna almaya hak kazanır.
• 1 Yıl Şartı: Elbette kıdem tazminatına hak kazanmanın temel şartı olan "Aynı işverene bağlı olarak en az 1 tam yıl (365 gün) çalışmış olmak" kuralı, bedelli askerlikte de geçerlidir.
• İhbar Tazminatı Ödenmez: Askerlik nedeniyle işten ayrılan işçi kıdem tazminatını alır ancak sözleşmeyi kendisi sonlandırdığı için "İhbar Tazminatı" talep edemez. İşveren de işçiden ihbar süresine (bildirim süresine) uymadığı için ihbar tazminatı kesemez.

İşverenler genellikle kıdem tazminatı ödememek için işçiye iki farklı "çözüm" sunarlar: Ücretsiz izne ayrılmak veya o yılki yıllık iznini askerlikte kullanmak.

• Rıza Şartı (İşçi İstemezse Zorlanamaz): Bedelli askerlik süresince işçinin ücretsiz izne ayrılması veya yıllık iznini kullanması tamamen işçinin kendi rızasına (onayına) bağlıdır. İşçi, "Ben ücretsiz izne ayrılmak istemiyorum, askerlik nedeniyle sözleşmemi feshedip kıdem tazminatımı alarak ayrılacağım" derse, işveren bunu reddedemez.
• İşçi Hangi Yolu Seçmeli?: Eğer işçi işini çok seviyorsa, döndüğünde kesinlikle aynı masada çalışmaya devam etmek istiyorsa ve kıdemini ileride daha yüksek bir maaşla almayı hedefliyorsa, işverenle anlaşarak 21 gün "ücretsiz izinli" sayılabilir. Bu durumda sözleşme askıda kalır, döndüğünde işbaşı yapar. Ancak işçi parasını alıp ayrılmak istiyorsa, işveren "Seni izne ayırdım, tazminat vermiyorum" diyemez.

Birçok işçi, bedelli askerlik için kıdem tazminatını alarak işten ayrılır ve vatani görevini bitirip döndüğünde eski işyerine "Ben geldim, çalışmak istiyorum" diye başvurur. İşveren ise "Biz senin yerine adam aldık, artık sana ihtiyacımız yok" diyerek işçiyi geri çevirir. Türk İş Hukuku, vatani görevini yapan işçiyi bu durumda yalnız bırakmamıştır.

• İş Kanunu Madde 31 (Askerlik Sonrası İşe Alma Zorunluluğu): Herhangi bir askeri ödev dolayısıyla işinden ayrılan işçiler, bu ödevin sona ermesinden başlayarak 2 ay içinde işe girmek için işverene başvururlarsa; işveren onları eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek işe almak zorundadır.
• 3 Aylık Tazminat Cezası: İşveren, askerden dönen ve süresi içinde başvuran eski işçisini boş yer olmasına rağmen işe almazsa, işçiye "3 Aylık Ücreti Tutarında Tazminat" ödemekle cezalandırılır.
• Kıdem Tazminatını Almış Olmak Engeller Mi?: Yargıtay kararlarına göre; işçinin askere giderken kıdem tazminatını alarak çıkış yapmış olması, askerlik dönüşü İş Kanunu m.31'deki bu haktan yararlanmasına (işe dönmeyi talep etmesine) engel değildir.

İşverenin kötü niyetli hamlelerini boşa çıkarmak ve mahkemede davayı garantilemek için sürecin başından sonuna kadar resmi evrakla yürütülmesi şarttır.

1. Askere Giderken (Sülüs Teslimi): Sözlü olarak "Ben askere gidiyorum" denilmez. E-Devlet üzerinden alınacak "Sevk Belgesi (Sülüs)" çıktısı alınmalı ve şirketin İnsan Kaynaklarına "Muvazzaf askerlik (bedelli) görevim nedeniyle iş sözleşmemi feshediyorum, kıdem tazminatımın hesabıma yatırılmasını talep ederim" yazılı bir dilekçe ile verilmelidir. Evrakın alındığına dair bir kopya imzalatılmalı veya doğrudan noterden ihtarname çekilmelidir.
2. Askerden Dönüşte (2 Ay Kuralı): Terhis belgesini aldığınız tarihten itibaren 2 ay (60 gün) içinde eski işvereninize noter kanalıyla bir ihtarname çekerek; "Askerlik görevimi tamamladım, İş Kanunu m.31 uyarınca eski işimde tekrar işbaşı yapmak istiyorum" demelisiniz.
3. Dava Aşaması: İşveren sizi işe almazsa veya ihtarnameye cevap vermezse, önce zorunlu arabulucuya başvurulur; anlaşılamaması halinde İş Mahkemesinde dava açılarak 3 aylık "İşe Başlatmama Tazminatı" ve ödenmediyse "Kıdem Tazminatı" yasal faiziyle tahsil edilir.

Soru 1: Bedelli askerlik celbim çıktı, 21 gün sonra geri döneceğim. Patron 'Kıdem tazminatı ödemem, ücretsiz izne çıkacaksın' diyor. Kabul etmek zorunda mıyım?

Cevap: Kesinlikle zorunda değilsiniz. Ücretsiz izin tamamen sizin rızanıza bağlıdır. Askerlik sevk belgenizi (sülüs) dilekçe ekinde sunarak 'Askerlik nedeniyle sözleşmemi feshediyorum' dediğiniz an, işveren kıdem tazminatınızı derhal ve peşin olarak ödemek zorundadır.

Soru 2: Askere giderken kıdem tazminatımı aldım. Askerden dönünce aynı işyerine girmek için başvurdum ama 'Biz seninle ilişiği kestik' diyerek beni almadılar. Hakkım var mı?

Cevap: Evet, hakkınız var. Kıdem tazminatını almış olmanız, askerlik dönüşü işe girme hakkınızı (İş Kanunu m.31) ortadan kaldırmaz. Terhis olduktan sonra 2 ay içinde resmi olarak başvurduğunuz halde, boş kadro olmasına rağmen sizi işe almayan işverene karşı 3 aylık ücretiniz tutarında tazminat davası açabilirsiniz.

Soru 3: Askerden döndükten 3 ay sonra eski işime girmek için başvurdum. Beni almadılar, tazminat davası açabilir miyim?

Cevap: Hayır, açamazsınız. Kanun, askerlik bitiminden itibaren başvuru için en fazla '2 Ay' (60 gün) süre tanımıştır. Bu süreyi geçirdikten sonra yapılan başvurularda işverenin sizi işe alma veya işe başlatmama tazminatı ödeme yükümlülüğü hukuken ortadan kalkar.

(Aşağıdaki belge, bedelli askerliğe giderken kıdem tazminatı ödenmeyen ve döndüğünde de İş Kanunu m. 31 uyarınca eski işine geri alınmayan işçinin İş Mahkemesinde açacağı tazminat davası dilekçesi taslağıdır.)

[KONYA] NÖBETÇİ İŞ MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE

DAVACI: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [İkametgah Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

DAVALI (İŞVEREN): [Çalıştığınız Şirketin Tam Unvanı A.Ş.] ADRES: [Şirket Merkezi Adresi]

ARABULUCULUK DOSYA NO: 2026/... Arabuluculuk (Anlaşamama Son Tutanağı Ektedir)

KONU: Müvekkilin muvazzaf (bedelli) askerlik hizmeti nedeniyle iş sözleşmesini feshetmesine rağmen ödenmeyen [Örn: 80.000 TL] KIDEM TAZMİNATININ ve askerlik dönüşü yasal sürede başvurmasına rağmen işe başlatılmaması sebebiyle İş Kanunu m. 31 uyarınca [3 Aylık Ücreti Tutarı Örn: 60.000 TL] İŞE BAŞLATMAMA TAZMİNATININ temerrüt tarihlerinden itibaren işleyecek en yüksek banka mevduat/yasal faizleriyle birlikte davalıdan tahsili talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkil, davalı şirkette .../.../20.. tarihinden itibaren [Göreviniz] olarak çalışırken; askerlik sevk belgesinin (sülüs) gelmesi üzerine .../.../2026 tarihinde iş sözleşmesini 1475 s. Kanun m. 14 uyarınca muvazzaf askerlik nedeniyle haklı olarak feshetmiş ve askere sevk edilmiştir. (Sevk belgesi ve fesih ihtarnamesi Ek-1'dedir).
2. Davalı işveren, fesih bildirimine rağmen müvekkilin yıllarca biriktirdiği kıdem tazminatını ödememiş; müvekkili "ücretsiz izne çıkmış gibi" göstermeye çalışarak kanuna karşı hile yoluna sapmıştır.
3. Müvekkil, [Örn: 21 günlük bedelli] askerlik hizmetini tamamlayarak .../.../2026 tarihinde terhis olmuş ve terhis tarihinden itibaren kanuni 2 aylık süre dolmadan, .../.../2026 tarihli [Noterlik] ihtarnamesi ile davalı işverene "İş Kanunu Madde 31 uyarınca eski işimde tekrar işbaşı yapmak istiyorum" şeklinde yasal başvurusunu gerçekleştirmiştir. (Terhis belgesi ve ihtarname Ek-2'dedir).
4. Davalı işyerinde müvekkilin pozisyonunda açık (boş) kadro bulunmasına ve müvekkilin yerine yeni işçiler alınmasına rağmen, davalı işveren müvekkilin işe başlama talebini haksız ve kötü niyetli olarak reddetmiştir.
5. Yargıtay içtihatları gereğince bedelli askerlik kıdem tazminatına hak kazandıran bir durumdur. Ayrıca askerlik dönüşü eski işçisini almayan işveren 3 aylık ücret tutarında tazminat ödemekle yükümlüdür. Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamadığından işbu davanın açılması zarureti doğmuştur.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan ve Mahkemenizce re'sen gözetilecek hukuki nedenlerle; 1- Davamızın KABULÜ ile, belirsiz alacak niteliğindeki şimdilik [80.000 TL] KIDEM TAZMİNATININ, sözleşmenin askerlik nedeniyle feshedildiği tarihten itibaren işleyecek en yüksek banka mevduat faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, 2- Askerlik dönüşü haksız yere işe alınmama sebebiyle İş Kanunu m. 31 uyarınca şimdilik [60.000 TL] İŞE BAŞLATMAMA TAZMİNATININ dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle davalıdan tahsiline, 3- Yargılama giderleri ile avukatlık vekâlet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: 27/10/2026

DAVACI VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)