Belediye Çukuru ve Araç Hasarı Tazminatı | Av.Sami IŞILAK

Araç sürücülerinin, özellikle yağışlı havalarda ve gece sürüşlerinde karşılaştığı en büyük tehlikelerden biri, yollarda uyarı işareti konulmaksızın bırakılan derin çukurlar, kapağı çalınmış/çökmüş rögar kapakları ve hatalı asfalt yamalarıdır. Sürücünün aniden bu çukurlara girmesi neticesinde aracın jantının kırılması, lastiğinin yarılması, rot-balans ve süspansiyon sisteminin (amortisör, salıncak) ağır hasar görmesi ülkemizde sıklıkla karşılaşılan maddi hasarlı kaza türlerindendir.

Çoğu sürücü, yoldaki bir çukur nedeniyle aracında oluşan 20.000 TL - 50.000 TL bandındaki onarım masrafını "Kader" veya "Görünmez Kaza" olarak nitelendirip kendi cebinden veya kasko poliçesinden (hasarsızlık indirimini bozarak) karşılamaktadır. Oysa Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve İdare Hukuku ilkeleri çok nettir: Devlet, yapmakla ve bakımını sağlamakla yükümlü olduğu bir kamu hizmetini eksik, kusurlu veya geç yürütmesi nedeniyle vatandaşın uğradığı zararı kuruşu kuruşuna tazmin etmek zorundadır. Yoldaki derin bir çukur, doğa olayı değil, idarenin "Hizmet Kusuru"dur.

Bir yolun bakımından sorumlu olan idare (Büyükşehir Belediyesi, İlçe Belediyesi veya Karayolları Genel Müdürlüğü), yoldaki bozulmayı zamanında onarmamakla veya onarım süresince gerekli ışıklı/reflektif uyarı levhalarını koymamakla doğrudan kusurludur. Bu makalede; çukur veya rögar kapağı nedeniyle araçta meydana gelen hasarlarda doğru idareye husumet yöneltilmesini (sorumlunun tespitini), olay anında toplanması gereken hukuki delilleri, İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) Madde 13 kapsamındaki zorunlu ön karar başvurusunu ve İdare Mahkemelerinde açılacak Tam Yargı (Tazminat) davasının usul ve esaslarını en ince detaylarına kadar, kapsamlı bir hukuk disipliniyle inceliyoruz.

Bir idari davada en sık yapılan usul hatası, davanın yanlış kuruma açılması (husumet yokluğu) nedeniyle reddedilmesidir. Yoldaki çukurun veya rögarın bulunduğu konum, zararı ödeyecek kurumu belirler.

• Büyükşehir Belediyesinin Sorumluluğu (5216 Sayılı Kanun): Şehir merkezlerindeki ana arterler, bulvarlar, genişliği UKOME (Ulaşım Koordinasyon Merkezi) kararıyla belirlenmiş ana yollar ve meydanlardaki bakım, onarım ve işaretleme sorumluluğu doğrudan Büyükşehir Belediye Başkanlıklarına aittir. Kaza bu yollarda olmuşsa muhatap Büyükşehir Belediyesidir.
• İlçe Belediyesinin Sorumluluğu: Büyükşehir yetki alanına girmeyen, mahalle aralarındaki daha dar bağlantı yolları, sokaklar ve tali yolların bakımından o yerin İlçe Belediye Başkanlığı (Örn: Selçuklu Belediyesi) sorumludur.
• Su ve Kanalizasyon İdareleri (KOSKİ, İSKİ vb.): Eğer hasar, yoldaki normal bir asfalt çukurundan değil de kapağı açık kalmış, etrafı çökük bırakılmış veya yüksekte kalmış bir Rögar Kapağından (Kanalizasyon menfezinden) kaynaklanmışsa, husumet doğrudan o ilin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğüne yöneltilmelidir.
• Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM): Şehirlerarası devlet yolları, otoyollar, köprüler ve KGM'nin yetki ağında olan çevre yollarındaki çukurlar ve eksik işaretlemelerden Karayolları Genel Müdürlüğü sorumludur.
• Taşeron Firma Savunması: İdareler genellikle mahkemede, "O yolda altyapı çalışmasını ihaleyle verdiğimiz X taşeron firması yapıyordu, sorumluluk onlardadır" şeklinde savunma yaparlar. Danıştay'ın yerleşik içtihatlarına göre idarenin bu savunması geçersizdir. İdare kamu hizmetini devretse dahi denetim yükümlülüğünden kurtulamaz, zararı vatandaşa öder, dilerse kendi anlaştığı taşeron firmaya daha sonra rücu eder.

İdarenin hukuki sorumluluğu, haksız fiilden ziyade "Kamu Hizmetinin Kusurlu İşletilmesi" teorisine dayanır.

• Anayasa Madde 125/son: "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür." Karayollarının trafik güvenliğini sağlayacak şekilde bakımının yapılması, çukurların yamalanması ve yoldaki tehlikelerin sürücülere bildirilmesi (uyarı levhaları) bir kamu hizmetidir.
• Hizmet Kusurunun Şartları: Bir çukurun hizmet kusuru sayılabilmesi için idarenin "Hizmeti hiç işlememiş, geç işlemiş veya kötü işlemiş" olması gerekir. Yolda derin bir çukurun aylarca onarılmaması hizmetin kötü işlemesidir. Yağmur sularıyla dolan ve görünmez hale gelen bu çukura giren sürücünün jantının parçalanmasında idarenin ağır hizmet kusuru vardır ve doğan zarar kuruşu kuruşuna tazmin edilmelidir.

İdare Mahkemeleri, yazılı yargılama usulüne tabidir ve tanık dinlenmez. Davanın kazanılması, olay anında toplanan somut delillere (tutanak ve fotoğraflara) bağlıdır.

1. Polis veya Jandarma Çağrılması (Kaza Tespit Tutanağı): Aracı güvenli bir yere çektikten sonra derhal 112 aranarak Trafik Polisi (veya kırsal alandaysa Jandarma Trafik) çağrılmalıdır. Ekiplere, yoldaki çukur nedeniyle hasar oluştuğu belirtilerek "Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı" tutturulmalıdır. Tutanakta; "Sürücünün yoldaki ... cm derinliğindeki çukura girmesi sonucu aracın jant/lastik aksamında hasar oluştuğu, bölgede herhangi bir uyarıcı levha bulunmadığı" açıkça yazılmalıdır.
2. Kapsamlı Fotoğraf ve Video Kaydı: Ekipler gelene kadar (veya ekipler gelmeyi reddederse) yoldaki çukurun derinliğini gösterecek şekilde (içine bir pet şişe veya anahtarlık koyarak referans boyut verilebilir), çukurun etrafında uyarı levhası olmadığını gösteren geniş açılı fotoğraflar ve araçtaki hasarın (kırılan jant, patlayan lastik, dökülen yağ) net fotoğrafları, tarih/saat/konum damgalı olarak çekilmelidir.
3. Çekici ve Servis Faturaları: Aracın olay yerinden servise çekilmesi için ödenen çekici faturası ve yetkili/özel serviste düzenlenen, hasarın niteliğini (jant kırılması, salıncak eğilmesi) gösteren KDV'li onarım faturası ve hasar ekspertiz raporu dosyada saklanmalıdır. Değişen parçalar (kırık jant vb.) imkân varsa mahkeme sürecine kadar muhafaza edilmelidir.

İdare Hukukunda, devlet kurumuna doğrudan tazminat davası (Tam Yargı Davası) açılamaz. Dava açmadan önce kanunun emrettiği idari başvuru yolunun tüketilmesi, dava şartıdır.

• 1 Yıllık Başvuru Süresi: İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) Madde 13 uyarınca; zarar gören kişi, zararı ve faili (sorumlu idareyi) öğrendiği tarihten itibaren 1 (BİR) YIL ve her halükarda eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde ilgili idareye yazılı olarak başvurarak zararının ödenmesini talep etmek zorundadır.
• İdarenin Cevap Süresi (30 Gün): Ön karar başvuru dilekçesi kuruma (Örn: Büyükşehir Belediye Başkanlığına veya KOSKİ'ye) tebliğ edildikten sonra idarenin cevap vermek için 30 günlük yasal süresi vardır. (Eski kanundaki 60 günlük süre 30 güne düşürülmüştür).
• Zımni Ret ve Dava Süresi: İdare 30 gün içinde başvurunuzu reddederse veya hiçbir cevap vermeyerek sessiz kalırsa (zımni ret), bu 30 günlük sürenin bittiği günden (veya ret kararının tebliğinden) itibaren 60 GÜN İÇİNDE İdare Mahkemesinde Tam Yargı (Tazminat) davası açılması zorunludur.

İdare Mahkemesinde açılan Tam Yargı davasında süreç evraklar üzerinden ilerler ve mahkeme hasarın miktarı ile idarenin kusur oranını tespit etmek için dosyayı Makine veya İnşaat Mühendisi bir bilirkişiye tevdi eder.

• Tazmin Edilecek Kalemler (Maddi Zarar): Yenilenen jant, lastik ve mekanik aksam (rot, rotil, süspansiyon) masrafları, çekici ücreti ve aracın serviste yattığı süre boyunca kullanılamamasından doğan ikame araç (ulaşım) bedeli idareden talep edilir. Olayın niteliğine göre Araç Değer Kaybı da istenebilmektedir.
• Müterafik Kusur (Bölüşük Kusur): İdare mahkemelerinin en çok dikkat ettiği husus, sürücünün hız limitlerine uyup uymadığıdır. Yoldaki çukur idarenin kusuru olsa da, eğer kaza tespit tutanağında sürücünün "Hızını yol ve hava şartlarına uydurmamak" kuralını ihlal ettiği, örneğin 50 km/s hız sınırının olduğu bir sokakta 90 km/s hızla çukura girdiği bilirkişi marifetiyle (fren izi veya hasar boyutundan) tespit edilirse; mahkeme "Müterafik (Birlikte) Kusur" indirimi yapar. Zararın örneğin %50'sini idareye yüklerken, %50'sini sürücünün kendi kusuruna bırakabilir.
• Manevi Tazminat: Sadece jantın kırılması (salt maddi hasar) kural olarak manevi tazminat hakkı doğurmaz. Ancak çukura girilmesi nedeniyle araç kontrolden çıkıp takla atmış, sürücü veya yolcular fiziksel bir yaralanma geçirmiş (veya ölüm tehlikesi atlatmışsa), idareden TBK m. 56 uyarınca ağır hizmet kusuruna dayalı Manevi Tazminat da talep edilebilir.

Soru 1: Polisi aradım ancak 'Sadece maddi hasarlı kazalara bakmıyoruz, kendi aranızda tutanak tutun' diyerek gelmediler. Tek taraflı kazada ne yapmalıyım?

Cevap: Bu çok yaygın bir durumdur. Tek taraflı ve kamu malının (yolun) kusurlu olduğu maddi hasarlı kazalarda, Karayolları Trafik Kanunu uyarınca trafik polisinin/jandarmanın gelip resmi tutanak (Kaza Tespit Tutanağı) düzenleme zorunluluğu vardır; ısrarcı olmalısınız. Gelmemekte direniyorlarsa, 112 kayıtlarına bu durumu geçirip, aracın ve çukurun çok detaylı fotoğraflarını çekerek olay yerinden ayrılmadan en yakın Nöbetçi Sulh Hukuk Mahkemesine (veya ertesi gün) başvurarak 'Delil Tespiti' yaptırmalısınız.

Soru 2: Aracıma kasko poliçemden yaptırdım, hasarsızlığım bozuldu. İdareye yine de ben dava açabilir miyim?

Cevap: Masrafı kendi kaskonuzdan karşıladıysanız, sigorta şirketiniz ödediği hasar bedelini 'halefiyet (rücu)' kuralı gereği idareden bizzat talep edecektir; bu kısım için sizin dava açma hakkınız kalmaz. Ancak, kaskonuzun bozulması nedeniyle bir sonraki yıl ödeyeceğiniz poliçe prim (sürprim) farkını, kaskonun karşılamadığı değer kaybını veya çekici masraflarını idareden (belediyeden) ayrı bir tam yargı davasıyla talep etme hakkınız devam eder.

Soru 3: Site içindeki yolda veya özel bir AVM otoparkındaki çukur yüzünden lastiğim yarıldı. Belediyeye mi dava açmalıyım?

Cevap: Hayır. Belediyenin veya Karayollarının sorumluluğu sadece kamuya açık, kendi bakım ağlarındaki yolları kapsar. Site içi yollar veya AVM otoparkları özel mülkiyettir. Buralardaki bakım eksikliğinden doğan zararlar için doğrudan AVM yönetimine veya Site Yönetimine karşı Asliye Hukuk Mahkemelerinde TBK m. 69 (Yapı Malikinin Sorumluluğu) kapsamında tazminat davası açılmalıdır.

(Aşağıdaki belge, yoldaki derin bir çukur veya kapağı açık rögar nedeniyle aracı ağır hasar gören müvekkil adına, İdare Mahkemesinde dava açmadan önce İYUK Madde 13 uyarınca ilgili idareye (Örn: Konya Büyükşehir Belediyesine) sunulacak olan zorunlu ön başvuru / tazminat talep dilekçesi taslağıdır.)

[İLGİLİ İDARE MAKAMINA, ÖRN: KONYA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA]

BAŞVURUCU: [Müvekkilin Adı Soyadı] - [TC Kimlik No] ADRES: [Tebligat Adresi]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

KONU: İYUK Madde 13 uyarınca; idarenizin bakım ve onarım sorumluluğunda bulunan karayolu üzerindeki kusurlu çukurun (hizmet kusurunun) sebep olduğu maddi hasarlı trafik kazası neticesinde müvekkile ait araçta meydana gelen maddi zararların rızaen tazmini talebidir.

OLAY TARİHİ: .../.../20..

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkilim, .../.../20.. tarihinde saat ..:.. sularında sevk ve idaresindeki [Plaka] plakalı ve [Marka/Model] aracı ile kurumunuzun bakım, onarım ve sorumluluk ağında bulunan [Örn: Selçuklu İlçesi, ... Bulvarı] üzerinde yasal hız sınırlarına uygun olarak seyir halindeyken; yolda bulunan, etrafında hiçbir ışıklı/reflektif uyarı işareti veya duba bulunmayan, içi yağmur suyuyla dolu derin bir asfalt çukuruna (veya rögar kapağına) çarpmak ve düşmek suretiyle trafik kazası yapmıştır.
2. Olayın hemen akabinde olay yerine intikal eden Trafik Polislerince tutulan "Maddi Hasarlı Trafik Kazası Tespit Tutanağı"nda (Ek-1) da açıkça tespit edildiği üzere; kaza tamamen yoldaki derin çukurdan ve ilgili uyarı levhalarının bulunmamasından kaynaklanmış olup, müvekkilimin kazanın oluşumunda hiçbir müterafik kusuru bulunmamaktadır.
3. Kaza neticesinde müvekkile ait aracın [Örn: sağ ön jantı parçalanmış, lastiği yarılmış ve rot/salıncak aksamı ağır hasar görmüştür]. Araç çekici vasıtasıyla yetkili servise götürülmüş ve ilgili hasarların onarımı ile parça değişimleri neticesinde toplam [Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak ve kesin miktar bilirkişi incelemesiyle belirlenmek kaydıyla şimdilik 45.000 TL] KDV dâhil onarım/parça masrafı doğmuştur. Fatura ve hasar fotoğrafları ektedir (Ek-2, Ek-3).
4. Anayasa'nın 125. maddesi ve Danıştay içtihatları uyarınca idare; yolların güvenli bir şekilde trafiğe açık tutulmasını sağlamak, yoldaki bozulmaları zamanında onarmak veya onarılana kadar gerekli uyarı işaretlerini koymakla yükümlüdür. Söz konusu eylemsizlik, idarenizin açık ve ağır bir "Hizmet Kusuru"dur.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan hukuki nedenlerle ve İYUK m. 13 gereğince dava hakkımız saklı kalmak kaydıyla; İdarenizin hizmet kusuru nedeniyle müvekkile ait araçta oluşan ve şimdilik faturalandırılan toplam [45.000 TL] maddi zararın (parça, işçilik ve çekici bedeli), başvurumuzun tarafınıza tebliğinden itibaren yasal süresi (30 GÜN) içerisinde müvekkile ait [TR... IBAN] numaralı banka hesabına ödenerek rızaen tazminini; Aksi halde, hasar bedeli, değer kaybı ve araç mahrumiyet bedelinin yasal faiziyle tahsili amacıyla İdare Mahkemesi nezdinde "Tam Yargı Davası" açılacağını, tüm yargılama masrafları ve avukatlık vekâlet ücretinin kurumunuza tahmil edileceğini ihbaren ve vekaleten arz ve talep ederim.

TARİH: .../.../2026

BAŞVURUCU VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)