Çocuğunu Göstermeyen Eşe Karşı Yeni Süreç | Av. Sami IŞILAK

Boşanma sürecinde veya boşanmanın ardından en çok mağdur olan taraf şüphesiz çocuklardır. Ne yazık ki, pek çok ebeveyn, boşandığı eşine duyduğu öfkeyi veya intikam hissini, ortak çocukları üzerinden tatmin etmeye çalışır. "Mahkeme kararı olsa da çocuğumu sana göstermeyeceğim" tavrı, Türkiye'de her yıl binlerce aileyi adliye koridorlarında karşı karşıya getiren hukuki bir krize dönüşmektedir.

Yakın geçmişe kadar, mahkemenin "Kişisel İlişki Tesisi" kararına uymayan eşten çocuğu almak için, tıpkı ödenmeyen bir senet yüzünden hacze gidilir gibi "İcra Dairesine" başvuruluyordu. Çocuğunu görmek isteyen ebeveyn, icra müdürü, pedagog ve polis eşliğinde eve gidiyor, çocuğun elinden zorla alınmasına şahit oluyordu. Üstelik bu işlem için her seferinde yüksek icra harçları, yolluklar ve pedagog ücretleri (bazen binlerce lira) ödenmek zorundaydı. Maddi durumu olmayan ebeveynler, sırf bu parayı denkleştiremediği için aylarca evladını göremiyordu. Bir çocuğun bir "eşya/mal" gibi icra zaptıyla teslim alınması, çocukta telafisi imkânsız psikolojik travmalara yol açıyordu.

Ancak Türk Hukuku, 5. Yargı Paketi ile yürürlüğe giren ve 2024 yılı itibarıyla Türkiye genelinde tüm adliyelerde tamamen oturan yeni sistemle bu insanlık ayıbına son vermiştir. Artık çocuk teslimi İcra Dairelerinin yetkisinden tamamen çıkartılarak, Adalet Bakanlığına bağlı "Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri"ne devredilmiştir. İşlem tamamen ücretsiz hale getirilmiş, polisin ve haciz mantığının yerini uzman psikologlar ve çocuk dostu görüşme odaları almıştır. Bu makalede; çocuğunu göstermeyen eski eşe karşı yeni sistemde atılacak adımları, Adli Destek Müdürlüğünün ücretsiz teslim sürecini ve karara ısrarla uymayan eşin karşılaşacağı "Tazyik Hapsi" cezasını, güncel yasal mevzuat ışığında objektif bir dille inceliyoruz.

İcra dairelerinin aradan çekilmesiyle birlikte, süreci yönetecek olan yeni resmi kurum adliyeler bünyesinde kurulan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri (ADM) olmuştur.

• Ücretsiz Başvuru (Harçların Kaldırılması): Yeni sistemin en devrim niteliğindeki özelliği sürecin tamamen ücretsiz olmasıdır. Çocuğunu görmek isteyen ebeveyn, elindeki mahkeme kararını (Kişisel ilişki tesisi kararını) alarak doğrudan ADM'ye başvurur. Başvuruda herhangi bir harç, tebligat gideri, uzman ücreti veya araç/yolluk masrafı ÖDENMEZ. Devlet, çocuk teslimini sosyal devlet ilkesi gereği ücretsiz üstlenmiştir.
• Çocuk Dostu Görüşme Merkezleri: Teslim işlemleri artık icra dairesinin koridorlarında veya polis araçlarının gölgesinde yapılmamaktadır. Adalet Bakanlığı, kaymakamlıklar ve belediyelerle işbirliği yaparak, içinde oyuncakların bulunduğu, çocuk parkı görünümünde "Çocuk Görüşme Merkezleri" inşa etmiştir. Teslim, bu merkezlerde pedagog veya çocuk psikoloğu eşliğinde gerçekleştirilir.

Müdürlüğe başvurduğunuzda sistem şu aşamalardan geçer:

1. Teslim Emrinin Gönderilmesi: Müdürlük, çocuğu yanında bulunduran (göstermeyen) eşe resmi bir "Teslim Emri" gönderir. Bu emirde; mahkeme kararındaki saatlere uyması gerektiği, çocuğu belirtilen Çocuk Görüşme Merkezine getirmesi aksi halde yaptırımlarla karşılaşacağı ihtar edilir.
2. Uzmanın Devreye Girmesi (İkna Aşaması): Emir gönderildikten sonra, müdürlükte görevli psikolog veya sosyal çalışmacı, göstermeyen eşi arar veya görüşmeye çağırır. Ona, çocuğun her iki ebeveyniyle de görüşmesinin pedagojik önemini anlatır, mahkeme kararına uymamasının yaratacağı hukuki sonuçları izah ederek ikna etmeye çalışır.
3. Teslimin Gerçekleşmesi: Anlaşma sağlandığında, çocuğu getiren eş çocuğu merkeze bırakır. Teslim almaya gelen ebeveyn de yine bu merkezden çocuğu teslim alır. Uzmanlar süreci gözlemler ve çocuğun psikolojik durumunu rapora bağlar.

İkna çabalarına ve gönderilen resmi teslim emrine rağmen çocuğu teslim merkezine getirmeyen veya kişisel ilişkiyi kasten engelleyen ebeveyn için çok ağır yaptırımlar öngörülmüştür. İcra iflas kanunundaki eski düzenlemelerin yerini, Çocuk Koruma Kanunu'ndaki yeni cezai müeyyideler almıştır.

• Şikayet ve Tazyik Hapsi: Çocuğu belirlenen gün ve saatte teslim merkezine getirmeyen eş hakkında, Müdürlüğün tuttuğu tutanakla birlikte Aile Mahkemesine başvurularak şikayetçi olunur. Mahkeme, haklı bir mazeret (hastalık raporu vb.) sunamayan ebeveyne, kişisel ilişkiyi engellemekten dolayı derhal 3 GÜNDEN 10 GÜNE KADAR DİSİPLİN HAPSİ (Tazyik Hapsi) cezası verir.
• Hapsin Niteliği (Ertelenemez ve Paraya Çevrilemez): Bu ceza basit bir adli para cezası değildir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) uygulanmaz, cezası ertelenmez ve paraya çevrilemez. Karar kesinleştiğinde ebeveyn doğrudan cezaevine girer.
• Bu sert yaptırım, "Ne yaparsanız yapın çocuğu göstermem" diyen eşlerin hukuka uymasını sağlayan en büyük caydırıcı güçtür. Ancak tazyik hapsi cezasının düşmesi için, şikayet edilen ebeveynin çocuğun teslimine rıza göstermesi (karara uymaya başlaması) yeterlidir.

Bir ebeveynin çocuğunu sürekli olarak diğerinden kaçırması sadece disiplin hapsiyle sonuçlanmaz; aynı zamanda çocuğun velayetinin o ebeveynden alınması için en temel yasal gerekçelerden (haklı nedenlerden) biridir.

• Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin içtihatları son derece nettir. Velayeti elinde bulunduran eşin, diğer eşin çocukla görüşmesini mahkeme kararına rağmen sürekli olarak engellemesi, çocuğu yabancılaştırması (Ebeveyn Yabancılaştırma Sendromu yaratması), "Velayet Görevinin Kötüye Kullanılması" olarak kabul edilir.
• Bu durumu Adli Destek Müdürlüğünün tuttuğu tutanaklarla ve Hapis Cezası kararlarıyla belgeleyen ebeveyn, Aile Mahkemesinde "Velayetin Değiştirilmesi Davası" açtığında, mahkeme çocuğun üstün yararını ihlal eden ebeveynden velayeti alarak diğer tarafa verir.

Soru 1: Boşandığım eşim çocuğu her hafta sonu teslim merkezine getirmek yerine benim evimden almamı istiyor. Buna zorlayabilir miyim?

Cevap: Eğer aranızda bir anlaşmazlık yoksa ve siz evden alıp bırakmayı kabul ediyorsanız, işlemler Adli Destek Müdürlüğü olmadan da yürütülebilir. Ancak eşiniz çocuğu evden teslim etmiyor veya her seferinde tartışma çıkarıyorsa; ADM'ye başvurarak teslimin resmi 'Çocuk Görüşme Merkezlerinde' uzman gözetiminde yapılmasını talep edebilirsiniz. Karşı taraf çocuğu bu merkeze getirmekle yükümlü kılınır.

Soru 2: Çocuğum hastalandığı için o hafta sonu teslim edemedim. Hakkımda hapis cezası çıkar mı?

Cevap: Eğer teslimi engelleyen haklı bir mazeretiniz varsa (çocuğun hastalığı gibi), bunu tam teşekküllü bir hastaneden veya hekimden alınmış resmi bir raporla belgelemeniz gerekir. Raporu teslim saatinden önce Müdürlüğe sunduğunuz takdirde hapis veya disiplin cezası uygulanmaz. Ancak raporsuz ve keyfi bahanelerle teslimin yapılmaması durumunda şikayet üzerine tazyik hapsi kararı çıkacaktır.

Soru 3: ADM'ye başvurdum, uzmanlar aradı ama eşim telefonu açmıyor, çocuğun da okulunu değiştirmiş adresini bulamıyoruz. Ne olacak?

Cevap: Bu durum doğrudan 'Çocuk Kaçırma' ve karara muhalefet kapsamına girer. Müdürlüğün tutanaklarıyla Aile Mahkemesine başvurarak derhal disiplin hapsi talep edilir. Ayrıca, velayetin değiştirilmesi davası açılabilir. Çocuğun adresini gizleyen eş hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunularak emniyet vasıtasıyla çocuğun yeri tespit edilir.

(Aşağıdaki belge, mahkeme kararına rağmen çocuğunu göstermeyen eski eşe karşı, icra dairesi yerine Adli Destek Müdürlüğünden ücretsiz teslim işlemlerinin başlatılması için sunulacak resmi başvuru dilekçesi taslağıdır.)

[KONYA] NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE

(Gönderilmek Üzere Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüne)

BAŞVURUCU: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [İkametgah Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

KARŞI TARAF: [Çocuğu Yanında Bulunduran Eşinizin/Kişinin Adı Soyadı] - [TC Kimlik No] ADRES: [Karşı Tarafın İkametgah Adresi]

KONU: [Konya ... Aile Mahkemesinin 2026/... Esas] sayılı ilamı/ara kararı ile tesis edilen "Kişisel İlişki Tesisi" kararına karşı tarafça kasten uyulmaması ve müşterek çocuğun tarafımıza gösterilmemesi nedeniyle; Çocuk Koruma Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca işlemlerin başlatılarak "Çocuk Teslimi / Kişisel İlişkinin Tesisinin" Müdürlüğünüz vasıtasıyla yerine getirilmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkil ile karşı taraf, [Konya ... Aile Mahkemesinin .../.../20.. tarihli] kararı ile boşanmışlar (veya dava derdesttir) ve müşterek çocuk [Çocuğun Adı Soyadı, Doğum Tarihi]'nin velayeti karşı tarafa verilmiştir (veya tedbiren onda bırakılmıştır).
2. İlgili Mahkeme kararında, müvekkilin müşterek çocuk ile "Her ayın 1. ve 3. Cumartesi günü saat 10:00 ile Pazar günü saat 17:00 arasında (ayrıca sömestr ve yaz tatillerinde belirli günlerde)" kişisel ilişki kurmasına hükmedilmiştir. (Mahkeme Kararı Ek-1'dedir).
3. Ancak karşı taraf, müvekkile husumet beslemekte olup, Mahkemenin açık emrine rağmen kişisel ilişki günlerinde müşterek çocuğu müvekkile teslim etmemekte, iletişimi kesmekte ve çocuğu hukuka aykırı şekilde müvekkilden kaçırmaktadır. Taraflar arasındaki iletişim tamamen kopmuş olup, çocuğun psikolojik gelişimi zarar görmektedir.
4. Yeni yasal düzenlemeler kapsamında, icra dairelerinin görevi sona erdiğinden; Mahkeme ilamının yerine getirilmesi, taraflar arasındaki husumetin çocuğa yansımasının önlenmesi ve teslim işleminin uzman personel gözetiminde "Çocuk Görüşme Merkezinde" gerçekleştirilmesi için Müdürlüğünüze başvurma zorunluluğu doğmuştur.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; 1- Karşı tarafa ivedilikle resmi "Teslim Emri" (İhtar) gönderilerek, Mahkeme kararı uyarınca [Örn: .../.../2026] tarihindeki kişisel ilişki görüşmesi için çocuğu belirlenen Görüşme Merkezine getirmesinin ihtar edilmesine, 2- Emre ve uzman uyarılarına uyulmaması halinde tazyik/disiplin hapsi uygulanacağının tutanak altına alınmasına ve gerekli teslim işlemlerinin Müdürlüğünüzce tesis edilmesine karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: .../.../2026

BAŞVURUCU VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)