Deneme Süresinde Sigorta Yalanı | Av. Sami IŞILAK

Aylarca iş aradıktan sonra nihayet bir firmayla veya fabrikayla görüşüp işe kabul edilen bir işçinin sevincini kursağında bırakan o meşhur cümle Türkiye'deki hemen her işyerinde yankılanır: "Yarın sabah gel başla. Ancak ilk 1 ay deneme süremiz var, o yüzden bu bir ay boyunca sigortanı yapamayız. Bir ayın sonunda karşılıklı memnun kalırsak sigorta girişini başlatırız." İşe girmek ve evine ekmek götürmek zorunda olan binlerce vatandaş, mecburiyetten ve haklarını tam bilmediğinden dolayı bu yasadışı teklife boyun eğmek zorunda kalır.

İşçinin iyi niyetiyle başlayan bu 1 aylık "sigortasız" serüven, genellikle ay sonunda işverenin "Biz seninle çalışmak istemiyoruz, performansını beğenmedik" diyerek işçiyi kapı dışarı etmesiyle ve hatta çoğu zaman o 1 aylık maaşını bile elden eksik ödemesiyle son bulur. İşçi, elinde hiçbir resmi kayıt olmadığı için hakkını arayamayacağını düşünerek kaderine razı olur. Oysa "Deneme süresinde sigorta yapılmaz" veya "Önce bir görelim, sonra sigorta yaparız" şeklindeki ifadeler, İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku karşısında koca bir yalandır ve ağır suçtur.

Hukuk sistemimiz, işçinin sigortalı olma hakkını işverenin keyfine veya "deneme" şartına bağlamamıştır. Sigorta, işçinin işyerine adım attığı ilk dakika itibarıyla başlamak zorundadır. Bu kapsamlı makalede; işverenlerin arkasına sığındığı "deneme süresi" bahanesinin hukuki gerçeklerini, 1 ay sigortasız çalıştırılıp kapı önüne konulan işçilerin ALO 170 şikayet yollarını ve İş Mahkemelerinde açılacak "Hizmet Tespiti Davası" ile geriye dönük hakların nasıl alınacağını tüm yasal boyutlarıyla derinlemesine inceliyoruz.

İşverenler, 4857 sayılı İş Kanunu'nda yer alan "Deneme Süresi" kavramını kasten çarpıtarak işçilere sigortasızlığın bir kılıfı gibi sunmaktadır.

• İş Kanunu Madde 15: Kanun, iş sözleşmelerine taraflarca "Deneme Süresi" konulabileceğini ve bu sürenin en çok 2 ay (toplu iş sözleşmeleriyle 4 ay) olabileceğini kabul eder.
• Deneme Süresinin Gerçek Amacı: Bu sürenin hukuki amacı, işçinin işyerine ve işe uyumunu, işverenin ise işçinin performansını gözlemlemesidir. Deneme süresinin tek hukuki esprisi şudur: Bu iki aylık süre içinde taraflar (işçi veya işveren), karşı tarafa "ihbar süresi" tanımadan ve "ihbar tazminatı" ödemeden sözleşmeyi derhal feshedebilir.
• Sigortasızlık Demek Değildir: Kanun (m.15) bu durumu çok net bir şekilde güvenceye almıştır: "Deneme süresi içinde işçinin sendika, SİGORTA ve ücret gibi bütün hakları saklıdır." Yani deneme süresi sadece "tazminatsız işten çıkarma kolaylığı" sağlar; kesinlikle "sigortasız, kaçak çalıştırma" hakkı vermez.

Bir işçinin sigortasının ne zaman başlayacağı, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) mevzuatıyla katı bir şekilde kurallara bağlanmıştır.

• 5510 Sayılı Kanun Madde 8: İşveren, işe alacağı kişiyi SGK'ya bildirmekle yükümlüdür. Bu bildirim (Sigortalı İşe Giriş Bildirgesi), kural olarak işçinin işe başlayacağı tarihten EN GEÇ BİR GÜN ÖNCE kuruma verilmek zorundadır. (İnşaat, tarım ve balıkçılık işyerlerinde aynı gün verilmesine istisnai olarak izin verilir).
• Anlamı Şudur: İşçi pazartesi sabahı saat 08:00'de işbaşı yapacaksa, işverenin en geç pazar günü (veya cuma mesai bitimine kadar) e-SGK sistemi üzerinden o işçinin girişini yapmış olması kanuni bir zorunluluktur. İşçi, fabrikadan veya ofisten içeri adım attığı ilk saniye sigortalı olmak zorundadır. "1 ay deneyelim sonra yaparız" demek, işverenin açıkça vergi ve prim kaçırdığının itirafıdır.

İşe girdiniz, 1 hafta veya 1 ay geçti ve sigortanızın yapılmadığını (e-Devlet üzerinden SGK Tescil ve Hizmet Dökümü ekranına bakarak) öğrendiniz.

• Haklı Fesih (İstifa) Hakkı: İş Kanunu Madde 24/II-f uyarınca, işçinin sigorta primlerinin yatırılmaması (veya hiç bildirilmemesi), işçi için derhal "Haklı Nedenle Fesih" sebebidir. İşçi, "Ben sigortasız çalışmıyorum" diyerek işi anında bırakabilir ve içeride kalan günlerinin maaşını kuruşu kuruşuna talep edebilir. (Kıdem tazminatı için 1 yıllık süre gerektiğinden 1 aylık işçi kıdem alamaz, ancak ücretini eksiksiz alır).
• ALO 170 ve CİMER Şikayeti: Sigortasız çalıştırıldığınızı tespit ettiğiniz an (veya işten çıkarıldığınız gün), derhal Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi olan ALO 170'i arayarak veya CİMER üzerinden işyerini şikayet etmelisiniz. SGK müfettişleri işyerine ani bir denetim yapar. Denetim sırasında fiilen çalışırken tespit edilirseniz, sigortanız idarece resen (zorla) başlatılır ve işverene devasa cezalar kesilir.

İşveren 1 ay dolduğunda "Seni beğenmedik, sigortanı da yapmadık, al şu zarfı git" diyerek sizi işten çıkardı. Geçmişe dönük o 1 aylık sigortanız yandı mı? Hayır, yanmadı.

• Hizmet Tespiti Davası Nedir? İşçinin, sigortasız çalıştırıldığı sürelerin SGK kayıtlarına işlenmesi ve o dönemdeki emeklilik primlerinin yatırılması için İş Mahkemesinde açtığı tespit davasıdır.
• Nasıl İspatlanır? (Deliller): İşveren mahkemede "Bu adam bizde hiç çalışmadı" diyecektir. Sizin orada 1 ay çalıştığınızı ispatlamanız gerekir. Bunun için;
• • İşverenle/Ustabaşıyla atılan WhatsApp mesajları ("Sabah mesaiye geç kalma", "Malzemeyi nereye koydun" gibi yazışmalar),
  • İşyerinde o tarihlerde çekilmiş fotoğraflarınız,
  • Google Haritalar konum geçmişiniz (her sabah o fabrikada olduğunuzu gösteren kayıtlar),
  • Aynı işyerinde çalışan (veya eskiden çalışmış) kişilerin Mahkemedeki 'Tanık' ifadeleri hayat kurtarıcıdır.
• Mahkeme bu delillere dayanarak 1 aylık (veya ne kadarsa) hizmetinizi tespit eder. SGK, bu karar üzerine o 1 aylık primi işverenden gecikme zammıyla birlikte zorla tahsil eder ve sizin emeklilik günlerinize (hizmet dökümünüze) işler.

Bir işçiyi 1 ay bile olsa sigortasız (kayıtdışı) çalıştırmanın işveren açısından faturası çok ağırdır.

İş mahkemesinde hizmet tespiti davasını kazandığınızda veya ALO 170 şikayetiyle müfettişler durumu tespit ettiğinde işverene;

1. İşe giriş bildirgesini vermediği için Asgari Ücretin 2 katı (veya defalarca katı),
2. Aylık prim ve hizmet belgesini vermediği için ayrı idari para cezaları,
3. Ödenmeyen 1 aylık primin kendisi ve gecikme faizi,
4. Varsa devletten aldığı asgari ücret desteklerinin faiziyle iptali uygulanır. Tek bir işçiyi 1 ay sigortasız çalıştırmanın işverene maliyeti yüz binlerce lirayı bulabilmektedir. Bu nedenle hukuki haklarınızı bilmeniz ve kararlı durmanız, işverenlerin bu suçu işlemesini engelleyecek en büyük güçtür.

Soru 1: İşveren 'İlk ay sigorta yapmadım ama maaşını elden tam verdim, ne zararın var' diyor. Sigortanın yapılmaması neden önemli?

Cevap: Sigortanın yapılmaması sadece emeklilik gününüzden çalınması demek değildir. Sigortasız çalıştığınız o 1 ay içinde işyerinde parmağınız kopsa, makineye sıkışsanız (iş kazası geçirseniz), SGK'nın sağladığı hiçbir sağlık güvencesinden, iş göremezlik ödeneğinden veya malullük maaşından faydalanamazsınız. Ayrıca kıdem tazminatına hak kazanacağınız 1 yıllık süre, sigortanızın başlatıldığı günden itibaren hesaplanır.

Soru 2: 2 aydır 'Deneme süresindesin' denilerek sigortasız çalıştırılıyorum. Şimdi işten çıksam 2 aylık maaşımı mahkemeden alabilir miyim?

Cevap: Kesinlikle alabilirsiniz. Sigortasız çalıştırmak 'Haklı Fesih' sebebidir. İşten hemen ayrılıp, Arabuluculuğa ve ardından İş Mahkemesine başvurarak 'Ücret Alacağı ve Hizmet Tespiti' davası açabilirsiniz. Mahkemede (mesajlar, tanıklar ve banka/elden ödeme kayıtlarıyla) orada çalıştığınızı ispatladığınızda, alamadığınız 2 aylık maaşınızı icra yoluyla kuruşu kuruşuna işverenden tahsil edersiniz.

Soru 3: Şikayet edersem kara listeye alınır mıyım, başka yerde iş bulmam zorlaşır mı?

Cevap: Halk arasında 'işverenlerin ortak kara listesi var' inancı tamamen şehir efsanesidir. Hukuki haklarınızı aradığınız, SGK'ya şikayet ettiğiniz veya dava açtığınız için hiçbir resmi kurumda veya sistemde adınız lekelenmez. Hakkınızı aramazsanız, işverenler bu sömürü sistemini bir sonraki işçiye de uygulamaya devam edecektir.

(Aşağıdaki belge, "deneme süresi" yalanıyla 1 ay sigortasız çalıştırılıp ardından işten kovulan ve maaşı da verilmeyen işçinin, Nöbetçi İş Mahkemesinde SGK'nın da taraf gösterilerek açacağı Hizmet Tespiti ve Alacak davası dilekçesi taslağıdır.)

[KONYA] NÖBETÇİ İŞ MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE

DAVACI: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [İkametgah Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

DAVALILAR: 1- [İşverenin Adı Soyadı veya Şirketin Tam Ticari Unvanı] 2- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Başkanlığı (Feri Müdahil Olarak)

ARABULUCULUK DOSYA NO: [İş Uyuşmazlıkları Kapsamında Alınan Arabuluculuk Son Tutanak No]

KONU: Davalı işyerinde .../.../20.. ile .../.../20.. tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığı halde SGK'ya bildirilmeyen (sigortasız çalıştırılan) müvekkilin fiili çalışmasının

HİZMET TESPİTİNE; Ayrıca ödenmeyen [Örn: 25.000 TL] net ücret alacağının temerrüt tarihinden itibaren işleyecek en yüksek mevduat faiziyle birlikte davalı işverenden TAHSİLİNE karar verilmesi talebidir.

DAVA DEĞERİ: [Alacak İçin Şimdilik Belirli Miktar] + Hizmet Tespiti

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkil, davalı şirkete ait [İşyeri Adresi/Fabrika] adresindeki işyerinde, .../.../20.. tarihinde "Makine Operatörü/Satış Elemanı" sıfatıyla işe başlamış ve .../.../20.. tarihine kadar (1 ay boyunca) fiilen, aralıksız ve davalının emir ve talimatları doğrultusunda çalışmıştır.
2. Davalı işveren, müvekkili işe alırken "İlk bir ay deneme süresidir, bu sürede sigorta yapmıyoruz" diyerek 5510 sayılı Kanun'un emredici hükümlerini ihlal etmiş ve müvekkilin sigortalı işe giriş bildirgesini SGK'ya vermemiştir. İş Kanunu m. 15 uyarınca deneme süresinde işçinin sigorta hakları saklı olup, sigortasız çalıştırma hukuka aykırıdır.
3. Davalı işveren 1 ayın sonunda haksız ve bildirimsiz olarak müvekkilin işine son vermiş, üstelik müvekkilin çalıştığı bu bir aylık emeğinin karşılığı olan ücretini de (veya asgari ücrete denk gelen kısmını) ödememiştir. Arabuluculuk görüşmelerinden de sonuç alınamamıştır.
4. Müvekkilin davalı işyerindeki sigortasız (kayıtdışı) çalışması; işyeri kamera kayıtları, davalı yetkilileri ile yapılan WhatsApp yazışmaları (ekte sunulmuştur) ve sayın Mahkemeniz huzurunda dinlenecek bordrolu/komşu işyeri tanıklarının beyanlarıyla şüpheye yer bırakmayacak şekilde ispatlanacaktır. Müvekkilin sigortasız geçen hizmetinin tespiti ve ödenmeyen ücretinin tahsili elzemdir.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan emredici yasal nedenlerle; 1- Davamızın KABULÜ ile; müvekkilin davalı işyerinde .../.../20.. ile .../.../20.. tarihleri arasında hizmet akdiyle çalıştığının ve bu sürelerin SGK kayıtlarına işlenmesinin TESPİTİNE, 2- Ödenmeyen şimdilik [25.000 TL] ücret alacağının, hakediş tarihinden itibaren işleyecek en yüksek banka mevduat faiziyle birlikte davalı işverenden TAHSİLİNE, 3- Yargılama giderleri ile avukatlık vekâlet ücretinin davalı işverene yükletilmesine karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: .../.../2026

DAVACI VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)