Elektrikli Araçlarda Gizli Ayıp | Av.Sami IŞILAK

Otomotiv endüstrisi, içten yanmalı motorlardan elektrikli araçlara (EV) doğru devasa bir teknolojik geçiş yaşamaktadır. Türkiye pazarında da yerli otomobil TOGG başta olmak üzere Tesla, BYD, Chery gibi markaların elektrikli modelleri geniş bir kullanıcı kitlesine ulaşmıştır. Ancak bu yeni nesil araçlar, temel yapılarının devasa bir lityum-iyon batarya ve onu yöneten karmaşık yazılımlardan oluşması nedeniyle, daha önce karşılaşılmayan yepyeni arıza türlerini ve hukuki uyuşmazlıkları beraberinde getirmektedir.

Elektrikli bir aracın maliyetinin neredeyse yarısını oluşturan ana batarya ünitesindeki şarj tutmama, ani menzil düşüşleri, hücre arızaları veya yazılımsal çökme problemleri, tüketici mağduriyetlerinin merkezinde yer almaktadır. Bayiler ve distribütörler, bu tür arızalarda genellikle sorunu "yazılım güncellemesi" veya "batarya onarımı" ile çözme eğilimindedir. Oysa tüketici açısından, henüz yeni satın alınmış bir aracın en hayati parçasının işlem görmesi, araçta büyük bir değer kaybına ve güven zedelenmesine yol açmaktadır.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) ve Türk Borçlar Kanunu (TBK) hükümleri, teslim anında fark edilemeyen ve kullanımla ortaya çıkan bu tür arızaları "Gizli Ayıp" olarak tanımlar. Bu makalede; elektrikli araçlardaki batarya arızalarının hukuki niteliğini, tüketicinin sıfır araçla "misli ile değişim" hakkını, firmaların onarım dayatmasına karşı "orantılılık" ilkesini ve Tüketici Mahkemelerinde yürütülecek dava süreçlerini teknik bir çerçevede inceliyoruz.

Bir malın, tüketicinin ondan beklediği faydayı azaltan veya ortadan kaldıran, maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içermesi hukukumuzda "Ayıp" olarak adlandırılır.

• Açık Ayıp ile Gizli Ayıp Ayrımı: Araç teslim alınırken boyasındaki bir çizik veya kaportasındaki bir göçük "açık ayıp"tır ve derhal (gözden geçirme süresi içinde) satıcıya bildirilmesi gerekir. Ancak elektrikli aracın batarya hücrelerindeki bir fabrikasyon hatası, şarj entegrelerindeki ısınma sorunu veya menzil yönetim sistemindeki kronik bir kodlama hatası gözle görülemez. Bu sorunlar, araç kullanıldıkça, şarj edildikçe veya belirli bir kilometreye ulaşıldıktan sonra ortaya çıkar. İşte kanun, teslim anında var olan ancak sonradan ortaya çıkan bu tür eksiklikleri Gizli Ayıp olarak nitelendirir.
• İlk 6 Ay Karinesi: 6502 sayılı TKHK m. 10/1 uyarınca; teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Yani aracınızı aldıktan sonraki ilk 6 ay içinde batarya arızası verirse, kanun bu hatanın fabrikasyon olduğunu varsayar. "Bu arızayı kullanıcı yapmıştır" iddiasını ispatlama yükü satıcıya (firmaya) aittir.

Araçta gizli ayıp çıkması durumunda kanun, tüketiciye tamamen kendi inisiyatifinde kullanabileceği 4 adet seçimlik hak sunmuştur:

1. Sözleşmeden dönme (Aracı iade edip ödenen bedeli geri alma),
2. Ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
3. Ücretsiz onarım isteme,
4. Satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini (sıfır araç verilmesini) isteme.

Firmaların Savunması: Distribütör firmalar genellikle, "Bataryanın garantisi var, bozulan modülü ücretsiz değiştireceğiz, sıfır araç veremeyiz" diyerek tüketiciyi 'Ücretsiz Onarım' hakkını kullanmaya zorlamaktadır. Ancak Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarına göre; seçimlik hakkı kullanma yetkisi münhasıran tüketiciye aittir. Satıcı, tüketiciyi onarıma zorlayamaz. Tüketici "Misli ile değişim (sıfır araç)" istiyorsa, satıcı kural olarak bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür.

Tüketici sıfır araç değişimi talep ettiğinde mahkemenin önüne çıkan en büyük hukuki engel, TKHK m. 11/3'te düzenlenen "Orantılılık" ilkesidir. Kanun, tüketicinin misli ile değişim veya bedel iadesi talebinin, satıcı için "orantısız güçlük" yaratmaması gerektiğini belirtir.

• Küçük Yazılım Hataları: Araçtaki sorun, basit bir uzaktan yazılım (OTA) güncellemesiyle kalıcı olarak çözülebiliyorsa ve araca fiziksel bir müdahale (sök-tak) yapılmamışsa, hâkim sıfır araç değişim talebini orantısız bularak onarım kararı verebilir.
• Ana Batarya ve Fiziksel Müdahale: Ancak arıza, aracın tabanına entegre olan, soğutma sıvılarının boşaltılmasını, aracın mekanik/elektronik omurgasının sökülmesini gerektiren ağır bir donanım arızasıysa (örneğin batarya paketinin tamamen değişmesi veya içindeki hücrelerin değiştirilmesi), durum değişir.
• Yargıtay Yaklaşımı: Elektrikli bir aracın en pahalı ve hayati parçasının fabrikasyon kusurlu çıkması ve değiştirilecek olması, o aracın ikinci el piyasasındaki ekonomik değerini ağır şekilde düşürür. Tüketici, sıfır bedel ödeyerek aldığı bir aracın "ana beyninin/motorunun" henüz ilk aylarda sökülüp tamir edilmesine katlanmak zorunda bırakılamaz. Bu tür ağır donanımsal ve kronik gizli ayıplarda "orantılılık" ilkesi tüketici lehine yorumlanır ve Aracın Yenisiyle (Misliyle) Değiştirilmesi gerektiğine hükmedilir.

Bir batarya arızasıyla karşılaşıldığında, aracın derhal servise çekilmesi ve yapılan tüm işlemlerin "Servis İş Emri" ile kayıt altına alınması hayati önem taşır. Sözlü beyanlar mahkemede delil niteliği taşımaz.

• İhtarname Aşaması: Tüketici, yetkili servise "Ücretsiz onarımı kabul etmiyorum, TKHK Madde 11 uyarınca aracımın ayıpsız misli ile değiştirilmesini talep ediyorum" şeklindeki iradesini Noter aracılığıyla satıcıya (bayiye) ve distribütöre/üreticiye bildirmelidir.
• Yetkili Mahkeme: Talep reddedildiğinde, aracın güncel fatura bedeli Tüketici Hakem Heyeti sınırlarının çok üzerinde olacağından, doğrudan Tüketici Mahkemesinde "Misli ile Değişim" davası açılır. (Dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk şartı yerine getirilmelidir).
• Bilirkişi İncelemesi: Mahkeme sürecinde, dosya alanında uzman (otomotiv veya elektrik/elektronik mühendisi) bir bilirkişiye tevdi edilir. Bilirkişi, aracın batarya yönetim sistemindeki (BMS) log kayıtlarını inceleyerek arızanın bir "kullanıcı hatasından" (örneğin altını vurma, sele girme) mı yoksa üretimsel bir kusurdan mı kaynaklandığını tespit eder. Üretimsel kusur tespit edildiğinde, misli ile değişim kararı verilir.

Soru 1: Fabrika verisinde menzil 500 km yazıyor ancak aracım tam şarjla 300 km bile gitmiyor. Bu durum gizli ayıp sayılarak araç değişimi istenebilir mi?

Cevap: Menzil düşüklüğü, elektrikli araç davalarının en karmaşık konularından biridir. Eğer bu düşüş; hava durumu, klima kullanımı veya agresif sürüş tarzından değil de, batarya kapasitesindeki donanımsal bir kayıptan veya yazılımsal bir optimizasyon hatasından kaynaklanıyorsa bu bir gizli ayıptır. Hukuken araç değişimi veya ayıp oranında (menzil kaybı oranında) bedel indirimi talep edilebilir. Durum bilirkişi raporuyla sabitlenmelidir.

Soru 2: Servis bana 'Sürekli DC (Hızlı) şarj istasyonlarını kullanmışsınız, batarya bu yüzden bozulmuş, bu kullanıcı hatasıdır' dedi. Ne yapmalıyım?

Cevap: Hızlı şarjın batarya ömrünü belirli bir oranda kısalttığı teknik bir gerçektir; ancak markanın kullanım kılavuzunda "DC şarj kullanılamaz" şeklinde açık ve bağlayıcı bir yasak yoksa, aracın normal standartlardaki hızlı şarj kullanımı nedeniyle bozulması bir tüketici hatası sayılamaz. Satıcının bu soyut savunması hukuken geçersizdir; mahkemede bilirkişi incelemesiyle bu argüman çürütülebilir.

Soru 3: Dava 2 yıl sürerse, ben bu süre zarfında ayıplı aracı garajda bekletmek zorunda mıyım, yoksa binebilir miyim?

Cevap: Aracı güvenliğinizi tehlikeye atmayan bir arızası varsa dava süresince kullanmanızda hukuken bir engel yoktur. Yargıtay kararlarına göre, tüketicinin misliyle değişim davası açıp aracı kullanmaya devam etmesi, seçimlik hakkından vazgeçtiği anlamına gelmez. Zira dava sürecinde ulaşım ihtiyacınız devam etmektedir.

(Aşağıdaki belge, satın alınan elektrikli araçta ortaya çıkan batarya/donanım arızası nedeniyle onarım talep etmeyen tüketicinin, TKHK madde 11 uyarınca sıfır araç değişimi talebini satıcı bayiye ve distribütöre ileteceği resmi ihtarname taslağıdır.)

İHTAR EDEN (TÜKETİCİ): [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [Tebligat Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

MUHATAP 1 (SATICI BAYİ): [Satın Alınan Bayinin Şirket Unvanı]

MUHATAP 2 (DİSTRİBÜTÖR/ÜRETİCİ): [Aracın Türkiye Distribütörü / Üretici Unvanı]

KONU: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 11. Maddesi uyarınca; müvekkile satılan [Araç Marka/Model] marka, [Plaka] plakalı ve [Şasi Numarası] şasi numaralı araçta ortaya çıkan "Gizli Ayıp" (Batarya donanım arızası) nedeniyle, aracın onarılmaksızın ayıpsız bir misli (sıfır kilometre) ile değiştirilmesi ihtarıdır.

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkilim, muhatap satıcı şirketten .../.../20.. tarihli ve [Fatura No] seri numaralı fatura ile, toplam [Örn: 1.850.000 TL] bedel karşılığında sıfır kilometre elektrikli araç satın almıştır.
2. Söz konusu araç, teslim tarihinden kısa bir süre sonra [Örn: ekranda "Yüksek Voltaj Sistemi Arızası" uyarısı vererek yolda kalmış / şarj almayı durdurmuştur]. Araç .../.../20.. tarihinde çekici ile muhatap yetkili servisine teslim edilmiştir. (İlgili Servis İş Emri Numarası: ...)
3. Servis yetkililerince müvekkile, aracın ana batarya ünitesinde fabrikasyon kaynaklı bir arıza olduğu, batarya paketinin/hücrelerinin sökülerek değiştirileceği bildirilmiştir. Söz konusu arıza 6502 sayılı TKHK m. 8 kapsamında açıkça bir "Gizli Ayıp" niteliğindedir.
4. Müvekkil, henüz çok yeni olan sıfır bir aracın, en temel yapıtaşı olan bataryasının sökülerek ağır bir işlem görmesini haklı olarak kabul etmemektedir. Tüketicinin seçimlik hakkı tamamen kendi inisiyatifindedir. Bu doğrultuda müvekkilim "ücretsiz onarım" hakkını KULLANMAMAKTADIR.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan yasal nedenlerle; 6502 sayılı Kanun'un 11/1-ç bendi uyarınca, gizli ayıplı söz konusu aracın AYIPSIZ BİR MİSLİ İLE (SIFIR KİLOMETRE OLARAK) DEĞİŞTİRİLMESİNİ, değişime konu yeni aracın işbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren 15 (ON BEŞ) GÜN İÇİNDE müvekkile teslim edilmesini; Aksi takdirde, arabuluculuk kurumuna başvurulacağını, müteakiben Tüketici Mahkemelerinde misli ile değişim ve kullanım kaybı nedeniyle maddi/manevi tazminat davaları açılacağını, tüm yargılama giderleri ile vekâlet ücretinin şirketlerinizden müştereken ve müteselsilen tahsil edileceğini ihtaren bildiririz.

TARİH: .../.../2026

İHTAR EDEN VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)