Elektrikli Scooter Kazalarında Kusur | Av.Sami IŞILAK

Şehir içi ulaşımda mikromobilite devriminin en belirgin yüzü olan paylaşımlı elektrikli scooter'lar (Martı, BinBin, Hop vb.), trafik yoğunluğuna pratik bir çözüm sunmakla birlikte, yepyeni kaza türlerini ve hukuki ihtilafları da beraberinde getirmiştir. Sessiz çalışmaları, yüksek ivmelenme kapasiteleri ve kullanıcıların büyük bir kısmının trafik kurallarına riayet etmemesi nedeniyle; scooter-yaya çarpışmaları ile scooter-motorlu araç kazalarında ciddi bir artış yaşanmaktadır.

Uygulamada, bir scooter'ın kaldırımda yürüyen bir yayaya çarpması durumunda kusurun kimde olduğu, kiralama şirketinin (platformun) doğan zarardan sorumlu tutulup tutulamayacağı veya yayanın aniden bisiklet yoluna atlaması durumunda hukuki dengenin nasıl kurulacağı sıkça tartışılmaktadır. Türk Hukukunda bu araçların statüsü, 14 Nisan 2021 tarihinde yürürlüğe giren "Elektrikli Skuter Yönetmeliği" ve Karayolları Trafik Kanunu (KTK) hükümleriyle netleştirilmiştir.

Bu makalede; elektrikli scooter sürücülerinin yasal yükümlülüklerini, kazalardaki haksız fiil sorumluluğunu, yaya ve sürücü arasındaki kusur paylaştırma (müterafik kusur) mekanizmalarını ve kiralama şirketlerinin hukuki bağlayıcılığını objektif bir hukuk disipliniyle inceliyoruz.

Hukuki bir uyuşmazlıkta kusur tespiti yapılabilmesi için, öncelikle aracın statüsünün ve uyması gereken kuralların belirlenmesi şarttır. Elektrikli skuterler, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca motorsuz taşıt/bisiklet sınıfına benzer özel bir statüye alınmıştır.

• Sürüş Yeri Kısıtlaması: Yönetmeliğin 5. maddesi son derece emredicidir: "Elektrikli skuterlerin yaya yollarında (kaldırımlarda) sürülmesi yasaktır." Varsa bisiklet yolunda veya bisiklet şeridinde; bunlar yoksa hız sınırı 50 km/s'nin altında olan taşıt yollarında (sağ şeritten) sürülmesi zorunludur.
• Yaş ve Hız Sınırı: Kullanım için asgari yaş sınırı 15 olarak belirlenmiştir. Araçların yazılımsal maksimum hızı ise 25 km/s ile sınırlandırılmıştır.

En sık karşılaşılan kaza senaryosu, trafikten kaçmak isteyen scooter sürücüsünün yaya kaldırımına çıkması ve burada yürüyen, mağazadan çıkan veya duraklayan bir yayaya çarpmasıdır.

• Hukuki Nitelendirme: Kaldırımlar, KTK uyarınca münhasıran yayaların kullanımına tahsis edilmiş alanlardır. Bir scooter sürücüsünün kaldırımda seyretmesi başlı başına bir kural ihlalidir. Bu nedenle, kaldırımda meydana gelen bir çarpışmada, yayanın sağa/sola ani hareket etmiş olması dahi sürücünün asli kusurunu kural olarak ortadan kaldırmaz.
• Tazminat ve Ceza Sorumluluğu: Yayanın yaralanması durumunda eylem, Türk Ceza Kanunu (TCK) Madde 89 kapsamında Taksirle Yaralama suçunu oluşturur. Hukuk mahkemelerinde açılacak tazminat davasında ise, sürücü 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) Madde 49 (Haksız Fiil) uyarınca yayanın tüm hastane masraflarını, işgöremezlik zararını ve manevi tazminatını ödemekle yükümlü tutulur.

Kaza, scooter'ın yasal olarak bulunma hakkı olan bir alanda (bisiklet yolu veya hız sınırı 50 km/s altındaki taşıt yolu) gerçekleşmişse, kusur dağılımı yayanın hareketlerine göre yeniden şekillenir.

• Yayanın Bisiklet Yoluna Atlaması: Bir yaya, telefonuna bakarak veya etrafını kontrol etmeden, aniden mavi renkle boyanmış bisiklet/scooter yoluna adım atar ve nizami hızda ilerleyen bir scooter ile çarpışırsa, hukuki denge değişir.
• Birlikte Kusur (TBK Madde 52): Bu senaryoda yaya, kendi zararına kendi eylemiyle sebebiyet vermiş veya zararın artmasına neden olmuştur. Adli Tıp Trafik İhtisas Dairesi veya mahkeme bilirkişileri, yayaya "asli kusur" veya "tali kusur" izafe edebilir. Hâkim, yayanın bu dikkatsizliği (müterafik kusuru) nedeniyle, hükmedilecek tazminat miktarından hakkaniyete uygun bir indirim yapar. Hatta scooter sürücüsü kaza yapıp yaralanmışsa, sürücü de yayaya karşı tazminat davası açabilir.

Kaza sonrası mağdurların tazminat tahsil kabiliyetini artırmak için kiralama platformlarını dava edip edemeyeceği kritik bir usul sorunudur. Şirketler, uygulamaya girerken onaylatılan "Kullanıcı Sözleşmesi" ile tüm hukuki ve cezai sorumluluğu doğrudan süren kişiye yıkmaktadır. Kural olarak, sürücünün dikkatsizliğiyle olan kazalarda şirketin sorumluluğu yoktur. Ancak iki önemli istisna mevcuttur:

1. Donanımsal/Mekanik Arıza: Kazanın sebebi sürücünün hatası değil de; cihazın fren telinin kopması, yazılımın aniden kilitlenip gaz pedalının takılı kalması veya şasinin kırılması ise, burada 6502 sayılı Kanun kapsamında "Ayıplı Hizmet/Ürün" ve TBK kapsamında tehlike sorumluluğu devreye girer. Mağdur (ister sürücü ister yaya olsun), kiralama şirketini müteselsilen sorumlu tutarak tazminat davasına dâhil edebilir.
2. Yaş Sınırının İhlali: Kiralama şirketi, 15 yaşından küçük bir çocuğun TC Kimlik Numarası algoritmasını veya ödeme sistemini bypass ederek araç kiralamasına teknik olarak engel olamamışsa ve bu çocuk kaza yapmışsa, şirketin gözetim ve sistem güvenliği yükümlülüğünü ihlal etmesinden doğan tali kusuru tartışmaya açılır.

Soru 1: Kaldırımda yürürken elektrikli scooter çarptı ve ayağım kırıldı. Sürücü olay yerinden kaçtı. Ne yapmalıyım?

Cevap: Derhal olay yerine polis çağırarak tutanak tutturmalısınız. Kiralama şirketine ait araçların üzerinde GPS modülleri ve spesifik araç kodları bulunur. Savcılık aracılığıyla kiralama şirketine müzekkere yazılarak, kaza saati ve konumundaki (koordinattaki) cihazın hangi kullanıcı hesabından kiralandığı kolaylıkla tespit edilebilir. Şüpheli bulunduğunda TCK m. 89 uyarınca ceza davası açılır.

Soru 2: Taşıt yolunda (sağ şeritte) kurallara uygun olarak scooter sürerken bir otomobil gelip bana çarptı. Otomobil sürücüsü 'Senin yolda ne işin var' diyerek beni suçluyor. Haklı mı?

Cevap: Kesinlikle haksızdır. Elektrikli Skuter Yönetmeliği m. 5 uyarınca, bisiklet yolunun bulunmadığı ve hız sınırının 50 km/s'nin altında olduğu taşıt yollarında sağ şeritten ilerlemek tamamen yasal hakkınızdır. Motorlu araç sürücüsü, karayolunda seyreden bu araca (scooter'a) karşı takip mesafesini ve geçiş kurallarını korumakla yükümlüdür. Kusur, size çarpan otomobil sürücüsündedir.

Soru 3: Scooter'ın freni tutmadığı için duvara çarptım ve yaralandım. Şirket 'Sözleşmeyi onayladınız, sorumluluk sizde' diyor. Dava açabilir miyim?

Cevap: Tüketici hukuku bağlamında, donanımsal bir kusur (fren patlaması) nedeniyle ortaya çıkan zararlardan feragat (sorumsuzluk) anlaşmaları geçersizdir. Araç kiralandığı an itibarıyla kullanıma elverişli olmak zorundadır. Bakım eksikliği veya mekanik arıza bilirkişi incelemesiyle tespit edildiğinde, kiralama şirketine karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilirsiniz.

(Aşağıdaki belge, kaldırımda veya yaya geçidinde yürürken elektrikli scooter sürücüsünün çarpması neticesinde yaralanan mağdurun, failin cezalandırılması ve tespiti amacıyla Cumhuriyet Başsavcılığına sunacağı resmi suç duyurusu taslağıdır.)

[KONYA] CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA

MÜŞTEKİ: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [İkametgah Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

ŞÜPHELİ: Kimliği tespit edilecek elektrikli scooter (Örn: Martı/BinBin) sürücüsü

SUÇ: Taksirle Yaralama (TCK Madde 89)

SUÇ TARİHİ: .../.../20.. (Saat: ..:.. sularında)

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkilim, suç tarihinde ve saatinde [Örn: Konya, Selçuklu İlçesi, ... Caddesi] üzerindeki yaya kaldırımında yürümekte iken, şüpheli şahıs idaresindeki paylaşımlı elektrikli scooter (mikromobilite aracı) arkadan gelerek müvekkilime şiddetli bir şekilde çarpmıştır.
2. Çarpmanın etkisiyle yere düşen müvekkilimin [Örn: sağ kolunda kırık ve yüzünde laserasyonlar] meydana gelmiş, olay yerine çağrılan ambulans ile ... Devlet Hastanesine kaldırılarak acil müdahale edilmiştir. Müvekkile ait geçici/kati hekim raporları dilekçemiz ekindedir. (Ek-1)
3. Elektrikli Skuter Yönetmeliği Madde 5/1-a bendi uyarınca söz konusu araçların yaya yollarında (kaldırımlarda) sürülmesi kesin olarak yasaktır. Şüpheli şahıs, bu emredici trafik kuralını ihlal ederek yaya alanına girmiş ve taksirle müvekkilimin yaralanmasına sebebiyet vermiştir.
4. Çarpma anına ilişkin kaza tespit tutanağı tutulmuş olup, olayın gerçekleştiği koordinatlardaki mobese/güvenlik kameralarının celbi ve ilgili kiralama şirketi (Örn: Martı İleri Teknoloji A.Ş.) ile yazışma yapılarak o saniyede ilgili lokasyonda sürüş yapan kullanıcının dijital sistem üzerinden tespit edilmesi zorunludur.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda arz edilen yasal nedenlerle; Olay yerindeki kamera kayıtlarının ivedilikle toplanmasına, ilgili kiralama şirketine müzekkere yazılarak cihazın GPS ve kullanıcı log kayıtlarından şüphelinin kimlik ve iletişim bilgilerinin tespit edilmesine, yapılacak tahkikat neticesinde şüpheli hakkında TCK Madde 89 uyarınca kamu davası açılmasına karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: .../.../2026

MÜŞTEKİ VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)