"Ne Zaman Emekli Olurum?" EYT, Kısmi, Malulen ve Engelli Emeklilik Şartları Tam Rehberi

Türkiye'de emeklilik sistemi, geçmişte yapılan yasal değişiklikler nedeniyle adeta üçe bölünmüş bir pastadır. İşe giriş tarihiniz 8 Eylül 1999 öncesi mi, 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arası mı, yoksa 1 Mayıs 2008 sonrası mı? Bütün kaderinizi bu tarihler belirler. Pek çok vatandaş kulaktan dolma bilgilerle komşusunun emeklilik şartlarını kendisine uyarlamaya çalışır ve SGK kapısından eli boş döner. Oysa sistemde herkesin durumuna uygun bir çıkış kapısı vardır: Yaşı bekleyenler için normal emeklilik, primi az olanlar için yaştan (kısmi) emeklilik, sağlığını kaybedenler için maluliyet ve engelli hakları... İşte SGK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı mensupları için tüm emeklilik türlerinin hukuki şifreleri.

Normal emeklilik, kanunun aradığı "Sigortalılık Süresi", "Prim Gün Sayısı" ve "Yaş" şartlarının üçünün birden tamamlanmasıyla elde edilen en standart emeklilik türüdür.

• 8 Eylül 1999 Öncesi İşe Girenler (Meşhur EYT'liler): EYT yasası ile bu gruptakiler için "Yaş" şartı tamamen kaldırıldı.
• • Kadınlar: 20 yıl sigortalılık süresi ve işe giriş tarihine göre 5000 ile 5975 gün arası primle yaşa bakılmaksızın emekli olabilir.
  • Erkekler: 25 yıl sigortalılık süresi ve 5000 ile 5975 gün arası primle yaşa bakılmaksızın emekli olabilir.
  • Bağ-Kur ve Emekli Sandığı: Kadınlarda 7200 gün (20 tam yıl), erkeklerde 9000 gün (25 tam yıl) prim şartı aranır. Yaş şartı yoktur.
• 9 Eylül 1999 – 30 Nisan 2008 Arası İşe Girenler: Bu gruptakiler maalesef EYT'yi kıl payı kaçıranlardır.
• • Kadınlar: 7000 gün prim ve 58 yaş şartına tabidir.
  • Erkekler: 7000 gün prim ve 60 yaş şartına tabidir. (Bağ-Kur ve Emekli Sandığında ise kadın 7200, erkek 9000 gün prim ve yine 58/60 yaş şartına tabidir).
• 1 Mayıs 2008 Sonrası İşe Girenler: Sistemin en ağır şartları buradadır.
• • Hem kadın hem erkek için prim gün şartı (SSK'lılar için) 7200 güne çıkmıştır.
  • Emeklilik yaşı, bu 7200 günün ne zaman doldurulduğuna göre kademeli olarak 65 yaşa kadar uzamaktadır.

İlerleyen yaşına rağmen 7000 veya 9000 gün prim doldurma ihtimali kalmamış vatandaşlar için devletin sunduğu bir "erken çıkış" formülüdür.

• 3600 Günle Emeklilik (Sadece 1999 Öncesi Girişliler İçin): 8 Eylül 1999'dan önce sigortalı olduysanız; 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 gün primle emekli olabilirsiniz. Ancak burada EYT geçersizdir! Kadınlar 58, erkekler 60 yaşına kadar uzayan kademeli yaş şartını beklemek zorundadır.
• 4500 Günle Emeklilik (1999 - 2008 Arası Girişliler İçin): 25 yıl sigortalılık süresi, 4500 gün prim şartı vardır. Yaş şartı kadınlarda 58, erkeklerde 60'tır.
• 5400 Günle Emeklilik (2008 Sonrası Girişliler İçin): İlk defa 1 Mayıs 2008'den sonra işe giren bir SSK'lı, 5400 gün (15 yıl) primle kısmi emekli olabilir. Ancak yaş şartı kademeli olarak 65'e kadar çıkar.

Vatandaşların en çok hata yaptığı yer "Malulen" ile "Engelli" emekliliğini birbirine karıştırmasıdır. Malulen emeklilik; kişi sapasağlam işe girdikten sonra, geçirdiği bir iş kazası, trafik kazası veya ağır bir hastalık (kanser vb.) nedeniyle çalışma gücünü büyük ölçüde kaybetmesi durumudur.

Şartları Nelerdir?

1. Çalışma gücünün en az %60'ını kaybetmiş olmak (SGK Sağlık Kurulu onayı şarttır).
2. En az 10 yıldan beri sigortalı olmak.
3. Toplamda en az 1800 gün prim ödemiş olmak. (Not: Eğer kişi sürekli başkasının bakımına muhtaç derecede malul ise, 10 yıllık süre aranmaz, sadece 1800 gün prim yeterlidir).

Engelli emekliliği; doğuştan engelli olan veya işe girmeden önce de engeli bulunan, yahut sonradan engelli olup da maluliyet seviyesine (%60'a) ulaşamayan (%40 - %59 arası) kişilerin hakkıdır.

En Büyük Avantajı: Engelli emekliliğinde YAŞ ŞARTI YOKTUR! Kişinin engel oranına ve ilk işe giriş tarihine göre SGK bir tablo belirler. Örneğin: 2003 yılında işe girmiş ve %45 engelli raporu (ve Maliyeden vergi indirimi belgesi) olan bir işçi, 19 yıl sigortalılık süresi ve 4240 gün primle, yaşı kaç olursa olsun anında emekli olabilir.

• Dikkat: 4/A (SSK) mensuplarının engelli emekli olabilmesi için hastane raporunun yanı sıra mutlaka Vergi Dairesinden "Vergi İndirim Belgesi" almaları şarttır. 4/B (Bağ-Kur) mensupları için vergi indirimi şartı yoktur, SGK'nın sevkiyle alınacak rapor yeterlidir.

Sistemde bazı meslek gruplarına ve özel durumdaki kadınlara ekstra kolaylıklar sağlanmıştır.

• Ağır Engelli Çocuğu Olan Anneler: Eğer bir annenin "Başka birinin sürekli bakımına muhtaç" derecede ağır engelli bir çocuğu varsa; 1 Ekim 2008 tarihinden sonra çalıştığı prim günlerinin Dörtte Biri (%25'i) toplam primine "ekstra" olarak eklenir. Dahası, eklenen bu süre annenin emeklilik yaşından da düşülür. Bu, hukukumuzdaki en güçlü pozitif ayrımcılıktır.
• Yıpranma Payı (Fiili Hizmet Süresi Zammı): Yeraltı maden işçileri, gazeteciler, sağlık çalışanları, asker ve polisler gibi ağır ve yıpratıcı işlerde çalışanların prim günlerine her yıl için ekstra günler (60-90 gün gibi) eklenir. Bu durum hem prim günlerini çabuk doldurmalarını hem de emeklilik yaşlarının öne çekilmesini sağlar.

Soru 1: "EYT'liyim ama primim eksik. Doğum veya askerlik borçlanması yapsam EYT'den faydalanabilir miyim?"

Cevap: Evet. Eğer ilk işe giriş tarihiniz 8 Eylül 1999 sonrasındaysa, ancak bu tarihten ÖNCE yaptığınız bir askerlik veya (bazı durumlarda memurlar/Bağ-Kurlar için) borçlanabileceğiniz süre varsa, işe giriş tarihinizi borçlandığınız süre kadar geriye çekebilirsiniz. Bu çekilme sizi 8 Eylül 1999 öncesine atıyorsa EYT kapsamına girersiniz.

Soru 2: "Hem SSK hem Bağ-Kur günüm var. Hangi statüden emekli olacağım?"

Cevap: 1 Ekim 2008'den önce sigortalı olanlar için kural şudur: Emekliliğe geriye doğru kalan son 2520 günün (son 7 yılın) içinde en çok hangi kuruma prim ödediyseniz (1261 gün kuralı), o kurumun şartlarından emekli olursunuz. 2008 sonrası işe girenlerde ise tüm çalışma hayatı boyunca en çok nereye prim ödenmişse orası esas alınır.

Soru 3: "Malulen emekli olan biri sonradan çalışabilir mi?"

Cevap: HAYIR. Malulen emekli olan bir kişi (esnaf veya sigortalı işçi olarak) yeniden çalışmaya başlarsa, malullük aylığı anında kesilir. Ancak "Engelli Emekliliği" ile emekli olanlar, Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyerek hem emekli maaşlarını alıp hem de çalışmaya devam edebilirler.

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)