Eşin Maaşına Tedbir ve Tasarruf Kısıtlaması | Av.Sami IŞILAK

Evlilik kurumu, sadece aynı evi paylaşmak değil; hayatın maddi ve manevi tüm yüklerini, kazanılan gelirleri ve geleceği ortaklaşa omuzlamak demektir. Ancak Türk toplumunda sıklıkla karşılaşılan ve pek çok evliliği içten içe kemiren çok ağır bir sorun vardır: Eşlerden birinin (genellikle erkeğin), evlendikten sonra dahi kendisini hala kök ailesinin (annesi, babası, kardeşleri) finansal sponsoru olarak görmesi ve kazandığı maaşın tamamını veya büyük bir kısmını onlara göndermesidir.

Evin faturaları ödenmezken, pazar masrafı için para bulunamazken veya çocukların okul ihtiyaçları ertelenirken; kocanın gizlice (veya açıkça) kardeşinin borcunu ödemesi, annesine her ay düzenli harçlık göndermesi veya üzerine kayıtlı malları onlara devretmesi, diğer eş için katlanılması imkânsız bir psikolojik ve ekonomik şiddettir. Bu durumla yüzleşen kadınlar genellikle kendilerini çaresiz hissederler. Çevrelerinden aldıkları "Ya bu deveyi güdersin ya bu diyardan gidersin" veya "Parasını nereye harcayacağına sen karışamazsın, çözümü sadece boşanmaktır" şeklindeki yanlış tavsiyeler, kadını ağır bir depresyona ve ekonomik yoksunluğa sürükler.

Oysa Türk Medeni Kanunu (TMK), ailenin ekonomik varlığını ve çocukların geleceğini korumak için, boşanma davası açılmasına gerek kalmaksızın kullanılabilecek muazzam yasal kalkanlar öngörmüştür. Bir eş, ailesinin rızkını 3. kişilere (annesi, kardeşi dahi olsa) dağıtıyorsa, Aile Mahkemesi Hâkimi o eşin cüzdanına ve banka hesaplarına kanun zoruyla el koyabilir. Bu kapsamlı makalede; evlilik birliğini korumak amacıyla açılan "Tasarruf Yetkisinin Kısıtlanması (TMK 199)" ve "Borçlulara Emir Verilmesi (TMK 198)" davalarını, eşin patronuna yazı yazılarak maaşın bir kısmının doğrudan kadının hesabına nasıl yatırtılacağını ve gayrimenkullerin satılmasını engellemek için alınacak hukuki tedbirleri tüm usul kurallarıyla derinlemesine inceliyoruz.

Türk Medeni Kanunu Madde 186'ya göre; "Eşler, evlilik birliğinin giderlerine güçleri oranında emek ve malvarlıkları ile katılırlar." Bu emredici bir kuraldır.

• Ekonomik Şiddet: Evin zaruri ihtiyaçları (kira, mutfak, fatura, eğitim) dururken, bir eşin maaşını keyfi olarak kendi kök ailesine (kardeşine, anne-babasına) dağıtması hukukumuzda "Ekonomik Şiddet" olarak tanımlanır. Bir eşin, anne-babasına yoksulluk nafakası düzeyinde makul bir yardım yapması insani bir görev sayılabilir; ancak bu yardım, kendi eşini ve çocuklarını yoksulluğa düşürecek, evin geçimini tehlikeye atacak boyuttaysa hukuk buna dur der.
• Boşanmak Zorunda Değilsiniz: Hukuk sistemimiz, bu tür bir ekonomik sorumsuzlukla karşılaşan eşe "Hemen boşan" demez. Tam aksine, TMK Madde 195 ve devamı hükümleri, "Evlilik Birliğinin Korunması" başlığı altında, hakime aileyi bir arada tutmak ve ekonomik yıkımı engellemek için olağanüstü müdahale yetkileri verir.

Eşiniz kazandığı parayı savuruyor, kardeşinin bitmez tükenmez borçlarını ödüyor veya ailenizin geleceği olan evi satıp parasını ailesine vermeye çalışıyorsa, başvurulacak en güçlü silah TMK Madde 199'dur.

• TMK 199'un Kapsamı: Ailenin ekonomik varlığının korunması veya evlilik birliğinden doğan mali bir yükümlülüğün yerine getirilmesi gerektirdiği ölçüde, eşlerden birinin istemi üzerine hâkim, diğer eşin "Belirli malvarlığı değerleri üzerindeki tasarruf yetkisini" kaldırabilir (kısıtlayabilir).
• Hakim Neler Yapabilir? Mahkemeye başvurduğunuzda hâkim, eşinizin üzerine kayıtlı olan ev, araba veya banka hesaplarındaki paralar için "Eşin rızası olmadan satılamaz, devredilemez, çekilemez" şerhi koydurabilir. Böylece koca, kafasına göre arabayı satıp parasını abisine gönderemez veya bankadaki birikimi annesinin hesabına aktaramaz. Yapmaya kalkarsa bu işlemler hukuken geçersiz sayılır.

Gelelim asıl ve en yaygın soruna: "Kocam maaşını aldığı gün annesine gönderiyor, eve beş kuruş bırakmıyor." Eşin banka hesaplarına kısıtlama getirmek kadar etkili bir diğer yol da paranın kocanın eline geçmeden doğrudan size gelmesini sağlamaktır.

• Patrona Talimat (TMK 198): Türk Medeni Kanunu Madde 198 der ki; "Eşlerden biri, evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmezse, hâkim, onun borçlularına, ödemeyi tamamen veya kısmen diğer eşe yapmalarını emredebilir."
• Maaşın Bölünmesi: Buradaki "Borçlu" ifadesinden kasıt, eşinizin çalıştığı işyeridir (patronudur). Aile Mahkemesine başvurarak bu durumu (eşinizin eve para bırakmadığını) ispatladığınızda hâkim, eşinizin işverenine (veya SGK'ya) resmi bir müzekkere yazar. Kararda özetle şu yazar: "Personeliniz X'in aylık maaşının 15.000 TL'lik kısmını kendisine ödemeyeceksiniz; bu tutarı doğrudan eşi Y'nin TR... numaralı İBAN hesabına yatıracaksınız."
• Bu karar sayesinde koca, maaş gününde bankamatikten sadece mahkemenin ona bıraktığı (kalan) kısmı çekebilir. Ailenin mutfak ve geçim parası (15.000 TL) ise kocanın eline hiç değmeden doğrudan kadının banka hesabına yatar.

Bu tür davalarda eşin "Ben aileme para göndermiyorum, eve bakıyorum" şeklindeki yalanlarını çürütmek için sağlam delillere ihtiyaç vardır.

• Banka Kayıtları (EFT/Havale Dekontları): Davada en kesin delil eşinizin banka hesap hareketleridir. Mahkemeden, eşinizin maaş hesabının ve diğer hesaplarının son 1 yıllık dökümünün ilgili bankalardan celbini (getirtilmesini) talep edersiniz. Dökümler geldiğinde, maaşın yattığı gün veya ertesi gün annesinin veya kardeşinin IBAN'ına düzenli olarak çıkan paralar, mahkeme önünde inkar edilemez bir kanıt oluşturur.
• Tanık Beyanları: Evin elektriğinin kesildiği, buzdolabının boş olduğu, pazar alışverişini kadının kendi ailesinin yardımıyla veya borçla yaptığı komşular, akrabalar veya esnaf (bakkal vb.) tarafından mahkemede tanık olarak dinletilir.
• Kredi ve İcra Dosyaları: Eğer koca kendi kardeşinin borcu için kredi çekmişse veya ona kefil olup kendi maaşına haciz gelmesine sebep olmuşsa, bu icra ve kredi dosyaları mahkemeye delil olarak sunulur.

Soru 1: Kocamın maaşına tedbir koydurmak (TMK 198) için boşanma davası açmak zorunda mıyım?

Cevap: Hayır, kesinlikle zorunda değilsiniz. Bu davalar (TMK 198 ve 199) tam tersine "Evlilik birliğini korumak ve aileyi ayakta tutmak" amacıyla düzenlenen yasal yollardır. Ortada hiçbir boşanma davası yokken, sadece ailenin geçimini güvence altına almak için Nöbetçi Aile Mahkemesine başvurarak bu tedbir kararlarını aldırabilirsiniz.

Soru 2: Kocam kendi kardeşinin banka borcunu ödüyor. Evin mutfak masrafını ise benim (kadının) çalışarak aldığım asgari ücretle karşılıyoruz. Onun parasını kısıtlayabilir miyim?

Cevap: Evet, kısıtlayabilirsiniz. Evin geçimi sadece kadının maaşına yüklenemez; TMK 186 uyarınca eşler güçleri oranında giderlere katılmak zorundadır. Kocanızın, evliliğin asli giderlerine katılmayıp, kendi kazancını (ki bu evlilik birliği içinde edinilmiş bir gelirdir) kök ailesinin borçlarına harcaması açık bir hukuka aykırılıktır. Mahkeme, kocanın maaşının bir kısmının evin geçimi için doğrudan size ödenmesine veya ortak hesaba aktarılmasına karar verebilir.

Soru 3: Kocam ailenin tek malvarlığı olan oturduğumuz evi satıp parasını babasına verip onu iflastan kurtaracağını söylüyor. Evi satmasını acilen nasıl engellerim?

Cevap: Vakit kaybetmeden Nöbetçi Aile Mahkemesine başvurarak TMK Madde 199 uyarınca "Tasarruf Yetkisinin Kısıtlanması" davası açmalısınız. Dilekçenizde HMK m. 389 kapsamında acil İhtiyati Tedbir talep etmelisiniz. Mahkeme, tapu müdürlüğüne yazacağı bir yazıyla evin tapu kaydı üzerine "Davacı Eşin Açık Rızası Olmadan Satılamaz / Devredilemez" şerhi koydurur. Koca tapuya gitse bile evi satamaz. (Ayrıca ev 'Aile Konutu' ise TMK m. 194 kapsamında Aile Konutu Şerhi de işletebilirsiniz).

(Aşağıdaki belge, ailenin geçimini sağlamak yerine kazancını sürekli kök ailesine aktaran kocaya karşı, evlilik devam ederken Aile Mahkemesinden istenecek olan "Maaşın Kısmen Kadına Ödenmesi" ve "Malların Satışının Kısıtlanması" talepli dava dilekçesi taslağıdır.)

[KONYA] NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE (İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR)

DAVACI: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [İkametgah Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

DAVALI (EŞ): [Kocanızın/Eşinizin Adı Soyadı] - [TC Kimlik No]

KONU: Evlilik birliğinden doğan mali yükümlülüklerini yerine getirmeyen ve ailenin geçimini tehlikeye atan davalı eş hakkında; 1- TMK Madde 199 uyarınca; davalı adına kayıtlı menkul/gayrimenkul mallar ile banka hesapları üzerindeki TASARRUF YETKİSİNİN KISITLANMASINA ve mallar üzerine ihtiyati tedbir konulmasına, 2- TMK Madde 198 uyarınca; davalı eşin [İşyeri Unvanı/Patronu] nezdindeki aylık maaş/ücret alacağının ailenin geçimi için gerekli olan [Örn: 20.000 TL]'lik kısmının doğrudan davalının işvereninden (borçlusundan) kesilerek müvekkilin banka hesabına YATIRILMASININ EMREDİLMESİNE karar verilmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkil ile davalı eş .../.../20.. tarihinden beri resmi olarak evlidir ve tarafların bu evlilikten [Örn: 2] müşterek çocukları bulunmaktadır.
2. Davalı eş, [İşyeri Adı] bünyesinde düzenli ve dolgun bir maaşla çalışmasına rağmen, TMK Madde 186'dan doğan evlilik birliğinin giderlerine katılma yükümlülüğünü aylardır/yıllardır ağır bir şekilde ihlal etmektedir. Davalı eş, aldığı maaşın neredeyse tamamını kendi annesinin, babasının ve kardeşlerinin lüks tüketimlerine ve onların şahsi borçlarının ödenmesine harcamaktadır.
3. Müvekkil ve müşterek çocuklar, davalı eşin bu aşırı ve haksız cömertliği (!) yüzünden evin kirasını ödeyememekte, faturalar kapanma noktasına gelmekte ve çocukların en temel okul ihtiyaçları dahi karşılanamamaktadır. Müvekkilin, evin zaruri ihtiyaçları için para istediğinde karşılaştığı tavır psikolojik ve ekonomik şiddettir.
4. Davalı eşin banka kayıtları celp edildiğinde, maaşının yattığı gün annesinin veya kardeşinin hesaplarına yüklü EFT/Havale işlemleri yaptığı açıkça görülecektir. Evlilik birliğinin ekonomik olarak çökmemesi ve çocukların mağdur olmaması adına, TMK 198 ve 199. maddelerinin emredici hükümleri gereğince Mahkemenizin müdahalesi zaruri hale gelmiştir.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan yasal nedenlerle ve Mahkemenizce yapılacak tahkikat neticesinde; 1- Davamızın KABULÜ ile; davalı eşin [İşyeri Unvanı] nezdindeki aylık maaşından [Örn: 20.000 TL]'lik tutarın doğrudan işvereni tarafından kesilerek müvekkilin [TR... IBAN numaralı] hesabına YATIRILMASI hususunda TMK m. 198 uyarınca İŞVERENE EMİR YAZILMASINA, 2- Davalı adına kayıtlı olan [Varsa Tapu veya Araç Plakası] üzerindeki tasarruf yetkisinin TMK m. 199 uyarınca KISITLANARAK, üçüncü kişilere devrinin önlenmesi amacıyla kayıtlar üzerine İHTİYATİ TEDBİR ŞERHİ İŞLENMESİNE, 3- Yargılama giderleri ile avukatlık vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: .../.../2026

DAVACI VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)