GBT Sorgulaması ve Yasal Haklarınız | Av. Sami IŞILAK

GBT (Genel Bilgi Toplama), Emniyet ve Jandarma teşkilatının, bir kişinin hakkında yakalama kararı, kesinleşmiş hapis cezası, askerlik kaçağı durumu veya kayıp ihbarı olup olmadığını kontrol ettiği dijital bir havuzdur. Bir hukuk devletinde polis, sokaktan geçen herkesi rastgele durdurup "Hoşuma gitmedi, şuna bir GBT yapayım" diyemez. Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu (PVSK) Madde 4/A'ya göre; polisin bir kişiyi durdurabilmesi için "Makul Bir Şüphe" (kişinin suç işleyeceğine veya arandığına dair mantıklı bir belirti) olması veya o bölge için alınmış genel bir "Önleme Araması Kararı" bulunması gerekir. Durdurulduğunuzda kimliğinizi göstermek vatandaşlık görevinizdir; ancak bu görev, polisin sizin anayasal sınırlarınızı (özel hayatınızı ve bedeninizi) ihlal edebileceği anlamına gelmez. Sınırları bilmek, özgürlüğünüzün teminatıdır.

Vatandaşların en çok mağdur olduğu ve polisin yetkisini en çok aştığı nokta burasıdır. Hukukun Tokmağı: PVSK m. 4/A çok nettir! Polis sizi GBT için durdurduğunda sadece "Yoklama (Kaba Üst Araması)" yapabilir.

• Ne Yapabilir? Sadece elinin tersiyle, kıyafetinizin dışından, üzerinizde silah veya bıçak gibi tehlikeli bir madde olup olmadığını yoklayabilir.
• Ne YAPAMAZ? Polis sizin cebinize elini sokamaz! Cüzdanınızı açıp içine bakamaz! Sırt çantanızı fermuarını açtırıp içini boşalttıramaz! Aracınızın torpidosunu veya kapalı bagajını açtıramaz! Bunları yapabilmesi için elinde mutlak surette bir "Hâkimden Alınmış Arama Kararı" veya gecikmesinde sakınca bulunan hal kapsamında "Savcı Yazılı Emri" olmak ZORUNDADIR. Eğer polis "Cebini boşalt, çantanı aç" diyorsa, "Arama kararınızı görebilir miyim? Aksi halde sadece dışarıdan kaba üst araması yapabilirsiniz" deme hakkınız anayasal bir kalkandır.

Son dönemde sokak çevirmelerinde bazı memurların gençleri durdurup "Aç bakalım şu telefonun kilidini, WhatsApp'ta veya galeride ne var" diyerek telefonları kurcaladığı görülmektedir. Bu eylem sadece bir yetki aşımı değil, Türk Ceza Kanunu'na göre AĞIR BİR SUÇTUR! Cep telefonunuz sizin "Özel Hayatınızın ve Haberleşmenizin Gizliliği" altındadır (Anayasa m. 20 ve 22). Bir polis memuru değil GBT'de, bir cinayet şüphesiyle sizi gözaltına aldığında bile telefonunuzun şifresini isteyemez ve mesajlarınızı okuyamaz! Telefonun (dijital materyalin) incelenebilmesi için CMK 134. madde uyarınca Özel Bir Hâkim Kararı (İmaj Alma Kararı) şarttır. Şifrenizi vermek zorunda değilsiniz, telefonu açmaya zorlanamazsınız.

Dışarı bakkala veya yürüyüşe çıktınız, cüzdanınızı (kimliğinizi) almadınız ve GBT'ye takıldınız. Memur "Kimliğin yok, atla araca karakola gidiyoruz" diyebilir mi?

• Kanunun Emri: Kimlik taşımamak doğrudan bir hapis suçu değildir. Kabahatler Kanunu (m. 40) uyarınca kimliği bildirmemek bir kabahattir. Ancak siz memura TC Kimlik Numaranızı söylerseniz ve memur cihazından sizin fotoğrafınızı ve bilgilerinizi doğrulayabilirse, SİZİ KARAKOLA GÖTÜREMEZ! İşlem orada biter.
• Gözaltı Sınırı: Eğer TC numaranızı bilmiyorsanız, sistemde fotoğrafınız çıkmıyorsa ve polis sizin kim olduğunuzdan şüphe ediyorsa, kimliğiniz tespit edilene kadar sizi karakolda tutabilir. Ancak bu süre 24 Saati geçemez. Kimliğiniz teyit edildiği an sizi derhal serbest bırakmak zorundadır.

Bazen eski bir davanız, ödenmemiş bir para cezanız veya size ulaşmamış bir mahkeme tebligatı yüzünden sistemde "Yakalamalı/Aranıyor" görünebilirsiniz. O an panik yapmayın. Polis size "Aranmanız var, karakola geçeceğiz" dediğinde şu adımları izleyin:

1. İtiraz Etmeyin, Zorluk Çıkarmayın: Memur sistemde ne görüyorsa onu uygulamak zorundadır. Direnmek size "Görevi Yaptırmamak İçin Direnme" suçu olarak döner.
2. Neden Arandığınızı Sorun: Polis UYAP ekranından hangi adliyeden, hangi mahkemeden ve hangi suç/borç sebebiyle arandığınızı görmektedir. Bunu size söylemek zorundadır.
3. Avukatınızı Arayın: Karakola götürüldüğünüz an ifade vermeden önce "Avukatımla görüşmek istiyorum" demek en temel hakkınızdır (Susma Hakkı). Birçok yakalama kararı, sadece mahkemede "İfade vermeye gitmediğiniz" için çıkarılmış basit kararlardır (İhzar). Avukatınız devreye girdiğinde, nöbetçi mahkemeye çıkıp ifadenizi verir ve aynı gün içinde evinize dönersiniz.

Soru 1: "Bekçilerin (Çarşı ve Mahalle Bekçileri) beni durdurup GBT yapma veya üstümü arama yetkisi var mı?"

Cevap: Bekçilerin sizi durdurma ve kimlik sorma (GBT) yetkisi kanunla verilmiştir. Ancak tıpkı polisler gibi bekçiler de cebinize elini sokamaz, çantanızı açtıramaz. Sadece dışarıdan elinin tersiyle "kaba yoklama" (silah kontrolü) yapabilirler.

Soru 2: "Polis GBT sırasında bana sorular soruyor (Nereden geliyorsun, nereye gidiyorsun, cebindeki para kimin vb.). Cevap vermek zorunda mıyım?"

Cevap: Hayır. Kimliğinizi (TC numaranızı ve adınızı) beyan etmek zorundasınız ancak polisin soruşturma niteliğindeki sorularına cevap vermek zorunda değilsiniz. CMK uyarınca "Susma Hakkınız" sokakta da geçerlidir.

Soru 3: "Sokak ortasında, herkesin içinde beni duvara yaslayıp GBT ve üst araması yaptılar, onurum kırıldı. Şikayetçi olabilir miyim?"

Cevap: Evet. PVSK m. 4/A'ya göre durdurma ve yoklama işlemi, vatandaşın onurunu zedelemeyecek ve haysiyetine dokunmayacak şekilde yapılmalıdır. Keyfi olarak sizi uzun süre sokakta teşhir eden, hakaret eden memurlar hakkında "Görevi Kötüye Kullanma" suçundan savcılığa suç duyurusunda bulunabilirsiniz.

(Bu dilekçe, sokakta durdurulduğunda arama kararı olmaksızın cebi, çantası veya telefonu zorla karıştırılan ve onur kırıcı muameleye maruz kalan vatandaşın Cumhuriyet Başsavcılığına sunacağı şikayet taslağıdır.)

[KONYA] CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞI'NA

MÜŞTEKİ: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

ŞÜPHELİLER: .../.../2026 tarihinde, saat ...:... sularında [Olay Yeri Adresi] adresinde görev yapan kimliği belirsiz (tespit edilecek) polis / bekçi memurları.

SUÇ: Görevi Kötüye Kullanma (TCK m. 257), Haksız Arama (TCK m. 120), Özel Hayatın Gizliliğini İhlal (TCK m. 134).

SUÇ TARİHİ: .../.../2026

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkil, .../.../2026 tarihinde saat ...:... sularında [Olayın Yaşandığı Sokak/Cadde] üzerinde yaya olarak ilerlerken, şüpheli kolluk görevlileri tarafından GBT (Kimlik kontrolü) gerekçesiyle durdurulmuştur.
2. Müvekkil kimliğini ibraz etmesine ve hakkında hiçbir yakalama kararı bulunmamasına rağmen, şüpheli memurlar PVSK m. 4/A'da belirtilen "kaba üst yoklaması" sınırlarını kasten aşmışlardır. Müvekkilin [Örn: ceplerine zorla ellerini sokmuşlar / sırt çantasının fermuarını açarak tüm özel eşyalarını yola dökmüşler / cep telefonunu zorla alarak galerisine bakmışlardır].
3. Müvekkil, "Arama kararınız var mı?" diye sorduğunda ise şüpheliler tarafından [Örn: hakarete uğramış / tehdit edilmiş / sokak ortasında duvara yaslanarak rencide edilmiştir].
4. Anayasa'nın 20. maddesi ve CMK hükümleri gereğince; hâkim kararı veya savcı emri olmaksızın kişinin ceplerinin, kapalı çantalarının veya dijital materyallerinin aranması hukuka açıkça aykırıdır. Şüpheliler, kamu gücünü kullanarak müvekkilin temel hak ve hürriyetlerini ihlal etmiş ve haksız arama suçunu işlemişlerdir.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; olay yeri ve çevresindeki (varsa) MOBESE ve işyeri güvenlik kamerası kayıtlarının ivedilikle toplanarak silinmesinin önlenmesini, şüpheli memurların kimliklerinin tespit edilerek haklarında TCK m. 257, 120 ve 134 kapsamında KAMU DAVASI AÇILMASINI vekaleten saygılarımla talep ederim.

TARİH: .../.../2026

MÜŞTEKİ VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)