GES Müteahhit Hataları ve Ticari Tazminat | Av.Sami IŞILAK

Son yıllarda artan enerji maliyetleri, devletin alım garantileri ve çevre dostu üretim teşvikleri, Türkiye genelinde —özellikle Konya, Karaman, Kayseri gibi güneşlenme süresi yüksek bölgelerde ve Organize Sanayi Bölgelerinde (OSB)— muazzam bir Güneş Enerjisi Santrali (GES) yatırım furyası başlatmıştır. Fabrika sahipleri, tarla yatırımcıları ve dev sanayi kuruluşları, kendi elektrik tüketimlerini karşılamak ve üretim fazlasını şebekeye satarak gelir elde etmek amacıyla, "EPC (Mühendislik, Tedarik ve Kurulum)" firmalarıyla (müteahhitlerle) milyonlarca dolarlık devasa kurulum sözleşmeleri imzalamaktadır.

Ancak yüksek kârlılık ve "kendini 4 yılda amorti eden yatırım" vaadiyle çıkılan bu yolda, liyakatsiz ve yetersiz altyapıya sahip müteahhit firmaların yaptığı ölümcül mühendislik hataları, yatırımcıları iflasın eşiğine getiren kurumsal felaketlere dönüşmektedir. Yanlış gölge analizi nedeniyle panellerin birbirini kapatması, sözleşmede "Tier-1" kalite vaat edilmesine rağmen "A-Grade" adı altında ne olduğu belirsiz düşük kalite panellerin kullanılması, statik hesapların yanlış yapılarak ilk kar yağışında veya fırtınada fabrika çatısının çökmesi, invertör uyumsuzlukları ve nihayetinde TEDAŞ/TEDAŞ yetkili kurumlarınca "Geçici Kabulün" yapılamaması, GES sektöründeki en ağır ihlallerdir.

Müteahhit firmanın "Hava şartları kötüydü, üretim ondan düştü" veya "Panellerin tolerans payı budur" şeklindeki bilim dışı ticari bahaneleri, Türk Borçlar Kanunu'nun (TBK) "Eser Sözleşmesi" hükümlerine çarparak parçalanmaya mahkûmdur. Sözleşmede taahhüt edilen 1 MW'lık (Megawatt) üretimin fiilen 700 kW'da (Kilowatt) kalması, sadece bir "ayıplı ifa" değil; yatırımcının bankadan çektiği milyonluk leasing (finansal kiralama) kredilerini ödeyememesine neden olan zincirleme bir haksız fiildir. Bu kapsamlı makalede; çatı ve arazi GES kurulum sözleşmelerinin hukuki niteliğini (EPC), müteahhidin özen ve sadakat borcunu, eksik üretim nedeniyle doğan devasa "Yoksun Kalınan Kâr" (Kâr Kaybı) tazminatlarını, sözleşmeden dönme şartlarını ve Asliye Ticaret Mahkemelerinde yürütülecek hukuki stratejileri derinlemesine inceliyoruz.

Bir GES projesi kurdurmak için müteahhitle (yükleniciyle) anlaştığınızda, imzalanan metin basit bir "Güneş Paneli Satın Alma Sözleşmesi" değildir. Hukuki niteliği çok daha kapsamlıdır.

• Eser (İstisna) Sözleşmesi (TBK m. 470): Yüklenicinin (müteahhidin) bir eser (santral) meydana getirmeyi, işsahibinin (fabrika/tarla sahibinin) de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmelerdir. Müteahhit sadece malı teslim etmekle değil, o santrali projeye, TEDAŞ şartnamelerine ve mühendislik kurallarına uygun olarak "çalışır vaziyette ve taahhüt edilen verimlilikte" teslim etmekle yükümlüdür. Ortada bir "Sonuç Taahhüdü" vardır.
• EPC Sözleşmesi (Engineering, Procurement and Construction): Uluslararası ticarette ve büyük GES projelerinde bu sözleşmeler "Anahtar Teslim (Turn-Key)" EPC sözleşmeleridir. Yüklenici; mühendislik (statik/elektrik projelerinin çizimi ve onaylatılması), tedarik (panellerin, invertörlerin, çelik konstrüksiyonların ithalatı/alımı) ve inşaat (montaj, kablolama, topraklama) süreçlerinin tamamından tek başına sorumludur. Çatı çöktüğünde "Ben paneli taktım, çatı statikçisinin hatası" diyerek aradan sıyrılamaz.

GES projelerinde yaşanan ihlaller genellikle iki ana başlık altında toplanır ve her ikisi de Borçlar Hukuku anlamında "Ayıp (Kusur)" teşkil eder:

A) Performans Ayıbı (Eksik Üretim - PR Düşüklüğü):

• Yüklenici sözleşmede santralin yıllık "Performans Oranını (PR - Performance Ratio)" örneğin %82 olarak veya yıllık elektrik üretimini "1.500.000 kWh" olarak taahhüt etmiştir.
• Ancak santral faaliyete geçtikten sonra, inverterlerin yanlış seçilmesi, string (dizi) tasarımının hatalı yapılması, kablo kesitlerinin dar tutularak enerjinin ısıya dönüşmesi (kayıplar) veya panellerin yön/açı (tilt) hatası nedeniyle üretim %60'larda kalmaktadır.
• Bu durum, sözleşmede vaat edilen "Lüzumlu Vasıfların (Niteliklerin) Bulunmaması"dır. Ayıplı ifadır.

B) Maddi/Malzeme Ayıbı:

• Sözleşmede dünyaca kabul görmüş Bloomberg "Tier-1" listesindeki (Örn: Jinko, Trina, Longi) güneş panellerinin kullanılacağı belirtilmişken; sahaya bu markaların B-Grade (defolu/çatlak) ürünlerinin veya tamamen farklı, ucuz fason markaların getirilmesi.
• Alüminyum veya galvaniz çelik konstrüksiyon kalınlıklarının projede 2 mm belirtilmesine rağmen sahada 1.2 mm kullanılarak rüzgâr dayanımının sıfırlanması. Rüzgârda uçan paneller doğrudan "Ağır Müteahhit Kusurudur".

Santralin ayıplı (hatalı veya eksik üretimle) teslim edildiği veya geçici kabulün yapılamadığı durumlarda, yatırımcı kanunun kendisine sunduğu üç güçlü seçimlik haktan birini (somut olayın ağırlığına göre) kullanabilir.

1. Sözleşmeden Dönme (Santralin Sökülmesi ve Para İadesi): Eğer GES'teki hata o kadar büyükse ki, santralin kullanılması (veya TEDAŞ'tan onay alması) imkânsız hale gelmişse (örneğin fabrika çatısının statiği panelleri taşımıyor ve çökme riski varsa), iş sahibi sözleşmeden haklı nedenle dönebilir. Müteahhit, kurduğu panelleri ve demirleri söküp götürmek ve aldığı milyonlarca dolarlık bedeli ticari avans faiziyle birlikte iade etmek zorundadır.
2. Ayıp Oranında Bedel İndirimi: Santral çalışmaktadır ancak taahhüt edilen 1 MW yerine sürekli 800 kW güç üretmektedir. İş sahibi santrali bu haliyle kabul edip, eksik üretime tekabül eden (Örn: projenin %20'si oranındaki) bedelin, sözleşme bedelinden indirilmesini ve kendisine nakden iade edilmesini talep edebilir.
3. Ücretsiz Onarım: İş sahibi, "Panellerin eğimi yanlış, kablolar ısınıyor, bunları gelip hiçbir ücret talep etmeden teknik şartnameye uygun olarak düzelt" diyebilir. Müteahhit bunu yapmaktan kaçınırsa, mahkemeden "Nama İfa" kararı alınarak, arıza başka bir firmaya (örneğin 3 Milyon TL'ye) yaptırılır ve bu bedel doğrudan hatalı müteahhitten icra yoluyla tahsil edilir.

Bir GES projesindeki ticari dava, sadece bozulan panelin veya eksik demirin parasını istemekten ibaret değildir. Asıl devasa tazminat kalemi "Yoksun Kalınan Kâr" (Müspet Zarar) davasıdır.

• Elektrik Satış Kaybı: Yatırımcı, GES kurulumu için genellikle Leasing (Finansal Kiralama) şirketlerinden veya bankalardan döviz cinsinden ağır krediler kullanır. Santralin üreteceği elektriğin şebekeye (TEDAŞ/EPAŞ) satılmasıyla elde edilecek "Mahsuplaşma Geliri" ile bu kredi taksitleri ödenecektir.
• Müteahhidin Kusuruyla Gecikme/Üretememe: Müteahhit santrali sözleşmedeki tarihte bitiremediği için (örneğin 6 ay geç teslim ettiği için) veya santral eksik üretim yaptığı için, yatırımcı devlete satması gereken elektriği satamaz. Aylık 50.000 Dolar gelir elde edip kredisini ödeyecekken, gelir sıfıra iner ve banka taksitleri ödenemez duruma gelir.
• Tazminatın Hesaplanması: Asliye Ticaret Mahkemesinde açılacak davada; müteahhidin temerrüde düştüğü (geciktiği) tarih ile santralin fiilen tam kapasite çalışmaya başladığı tarih arasındaki aylarda "Eğer santral çalışsaydı o dönemin güneşlenme haritasına göre kaç MWh elektrik üretilecekti ve devletin alım garantisi (YEKDEM vb.) üzerinden kaç Milyon TL gelir elde edilecekti?" sorusunun cevabı bilirkişilerce (Elektrik Mühendisi ve Mali Müşavir) kuruşu kuruşuna hesaplanır. Müteahhit, yatırımcının cebine girecek olan bu devasa mahrum kalınan kazancı (yoksun kalınan kârı) ticari avans faiziyle birlikte ödemeye mahkûm edilir.

GES müteahhidine karşı doğrudan tazminat veya sözleşmenin feshi davası açmadan önce yapılması gereken ilk ve en kritik hukuki strateji "Delil Tespiti" yaptırmaktır.

• Müteahhide "Senin panellerin bozuk" dediğinizde, ertesi gün sahaya gelip panelleri değiştirebilir veya "Bozuk değildi, siz kabloları kesmişsiniz" diyerek suçu yatırımcıya atabilir.
• Bunu önlemek için; derhal bulunulan yerin Sulh Hukuk Mahkemesi'ne (veya Ticaret Mahkemesine) başvurularak acil "Delil Tespiti" istenir.
• Hâkim, Elektrik/Elektronik Mühendisi ve İnşaat Mühendisinden oluşan uzman bir bilirkişi heyetiyle sahaya (GES tarlasına veya çatıya) gider. Drone'larla termal incelemeler (hot-spot tespiti) yapılır, inverter kayıtları USB'ye alınır, çatının statik eğimleri ölçülür ve müteahhidin ayıplı imalatı, üretim kayıpları ve bu ayıp nedeniyle santralin uğradığı kapasite düşüklüğü "Resmi ve Kesin Bir Bilirkişi Raporuna" bağlanır.
• Bu rapor cebinize girdikten sonra, müteahhidin mahkemedeki "Biz projeyi eksiksiz yaptık" şeklindeki yalan savunmaları kâğıt üzerinde çöker. Asıl tazminat davası (Ticaret Mahkemesinde) bu sağlam temelin üzerine inşa edilir.

• Ticari Dava Niteliği: GES yatırımcısı bir şirket (Anonim/Limited) ile GES müteahhidi bir şirket arasındaki bu uyuşmazlık, TTK uyarınca "Nispi Ticari Dava"dır. Tüketici Mahkemesi değil, doğrudan Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir.
• Zorunlu Ticari Arabuluculuk: Dava açmadan önce 7155 sayılı Kanun gereği "Dava Şartı Ticari Arabuluculuk" yoluna başvurulması zorunludur. Ancak GES davalarında ihtilaf bedelleri (Milyon Dolar seviyelerinde) ve teknik boyut çok büyük olduğu için arabuluculuk genellikle "Anlaşamama" tutanağıyla sonuçlanır.
• Teminat Mektuplarının İradesi (Paraya Çevrilmesi): Sözleşme kurulurken müteahhitten "Kesin ve Süresiz Banka Teminat Mektubu" alınmışsa, müteahhidin ayıplı ifası delil tespitiyle kanıtlandığı an, yatırımcı bu teminat mektubunu bankadan nakde çevirerek (tazmin ederek) zararının ilk kısmını anında kasasına koymalıdır. Müteahhidin teminat mektubunun nakde çevrilmesini durdurmak için alacağı (ve genelde ticaret mahkemelerinin kolay kolay vermediği) "İhtiyati Tedbir" kararlarına karşı verilecek çetin hukuk savaşı, sürecin en can alıcı noktasıdır.

Soru 1: Sözleşmede yıllık 1 MW üretim garantisi verilmişti ancak invertör log kayıtlarında üretim 700 kW'ı hiç geçmiyor. Müteahhit 'O yıl o bölgede güneş azdı, meteorolojik durum' diyor. Sorumluluktan kurtulur mu?

Cevap: Hayır, kurtulamaz. Profesyonel bir EPC (GES Kurulum) firması, projeyi çizmeden önce PVsyst gibi simülasyon programlarıyla bölgenin meteorolojik geçmişini, gölgelenme (shading) analizini ve tozlanma (soiling) kayıplarını hesaplayıp size bu garantiyi sunar. Güneşin o yıl biraz az veya çok açması, taahhüt edilen mühendislik sonucunu (PR oranını) %30 oranında düşüremez. Bu doğrudan eksik kapasite (ayıplı ifa) olup, bedel indirimi ve kâr kaybı tazminatı talep etme hakkınız doğar.

Soru 2: Müteahhit firmaya çatı GES kurdurduk. Kışın yağan ilk yoğun karda çatıdaki çelik konstrüksiyon çöktü, fabrika üretimimiz durdu. Müteahhit 'Bu doğal afettir (mücbir sebep)' diyor. Ne yapmalıyız?

Cevap: Yağan kar bir doğal afet değil, hesaplanması gereken bir statik yük (kar yükü/rüzgâr yükü) değeridir. EPC sözleşmelerinde müteahhit, fabrikanın çatısının santrali taşıyıp taşımayacağını kontrol etmek ve gerekirse çatıyı güçlendirmekle yükümlüdür. Çatının çökmesi doğrudan 'Ağır Müteahhit Kusuru'dur. Derhal Sulh Hukuk Mahkemesinden 'Delil Tespiti' yaptırmalı; ardından Asliye Ticaret Mahkemesinde hem çöken GES'in bedelinin iadesi, hem fabrikanızda duran üretimin kâr kaybı, hem de hasar gören fabrikanızın onarım masrafları için devasa bir tazminat davası açmalısınız.

Soru 3: Sözleşmede 'A Marka Monokristal (Half-Cut)' panel kullanılacağı yazıyordu. Sahaya getirilip takılan panellerin 'B Marka Polikristal' olduğunu TEDAŞ kabulü sırasında tesadüfen öğrendik. Ne talep edebiliriz?

Cevap: Bu durum açıkça sözleşmeye aykırılık ve 'Maddi Ayıp'tır. Farklı ve düşük kalite malzeme kullanılması, uzun vadede santralinizin verimini (degradasyon oranını) hızla düşürecektir. TBK m. 475 kapsamında, müteahhitten bu panellerin sökülerek sözleşmedeki 'A Marka' panellerin ücretsiz olarak (Nama İfa ile) takılmasını; eğer kabul ederseniz de iki panel markası arasındaki milyonlarca liralık fiyat farkının (Ayıp Oranında Bedel İndirimi) size nakden iade edilmesini talep edebilirsiniz.

(Aşağıdaki belge, taahhüt edilen kapasitede üretim yapmayan, ayıplı malzemelerle kurulan ve yatırımcı şirketi devasa gelir kaybına uğratan GES müteahhidine (EPC firmasına) karşı, zorunlu arabuluculuk sonrası Asliye Ticaret Mahkemesine sunulacak "Ticari Tazminat, Ayıp Oranında Bedel İndirimi ve Yoksun Kalınan Kâr" davası dilekçesi taslağıdır.)

[KONYA] NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA

DAVACI: [Yatırımcı/Fabrika Sahibi Şirketin Tam Ticari Unvanı] ADRES: [Şirketinizin Adresi]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

DAVALI (YÜKLENİCİ): [Müteahhit/EPC Firmasının Tam Ticari Unvanı]

ARABULUCULUK DOSYA NO: [Örn: Konya Arabuluculuk Bürosu 20../... Başvuru, .../... Karar Numaralı Anlaşamama Tutanağı Ektedir]

DELİL TESPİT DOSYASI: [Örn: Karapınar Sulh Hukuk Mahkemesi 20../... D.İş sayılı Tespit Raporu]

KONU: TBK Madde 470 (Eser Sözleşmesi), TBK m. 475 (Ayıplı İfa) ve TBK m. 112 (Sözleşmeye Aykırılık) hükümleri uyarınca; taraflar arasında akdedilen .../.../20.. tarihli "Anahtar Teslim GES Kurulum (EPC) Sözleşmesi" kapsamındaki edimlerin davalı yüklenici tarafından eksik ve ayıplı ifa edilmesi nedeniyle; fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik [Örn: 2.000.000 TL] "Ayıp Oranında Bedel İndiriminin (Maddi Tazminat)" ve taahhüt edilen eksik üretim nedeniyle uğranılan şimdilik [Örn: 1.000.000 TL] "Yoksun Kalınan Kâr (Mahrum Kalınan Kazanç)" tutarının temerrüt tarihinden itibaren işleyecek en yüksek ticari avans faiziyle birlikte davalıdan tahsili talebidir.

DAVA DEĞERİ: [Şimdilik 3.000.000 TL - Belirsiz Alacak Kapsamında]

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkil şirket ile davalı yüklenici firma arasında, müvekkil şirkete ait [İl, İlçe, OSB/Ada Parsel] adresinde bulunan fabrika çatısına (veya araziye) [Örn: 1.2 MWp (Megawatt Peak) Gücünde Çatı Tipi Güneş Enerjisi Santrali (GES)] kurulumu işi için .../.../20.. tarihinde KDV hariç [Örn: 800.000 USD] bedelli EPC sözleşmesi imzalanmıştır.
2. Sözleşmenin "Performans ve Garantiler" başlıklı [Örn: 5.] maddesi uyarınca davalı firma, santralin yıllık "Performans Oranını (PR)" asgari %83 olarak ve yıllık enerji üretimini taahhüt etmiştir. Ancak tesisin geçici kabulünün yapılmasının ardından SCADA ve inverter (veri izleme) sistemlerinden alınan log kayıtlarında, üretimin taahhüt edilen değerlerin [Örn: %25] altında kaldığı, santralin verimsiz çalıştığı saptanmıştır.
3. Bu durum üzerine tarafımızca ivedilikle Konya [Örn: Karapınar] Sulh Hukuk Mahkemesinin 20../... D.İş dosyası üzerinden "Delil Tespiti" yaptırılmıştır. Mahkemece atanan uzman bilirkişi heyeti (Elektrik/İnşaat Mühendisleri) tarafından tanzim edilen raporda; "Panellerin aralarındaki mesafe (pitch) bırakılmadığı için birbirine kasti gölgelenme yaptığı (shading kayıpları), sözleşmede belirtilen A marka invertör yerine piyasa değeri çok daha düşük B marka invertör kullanıldığı ve DC kablo kesitlerinin yetersizliği nedeniyle aşırı ısınma/gerilim düşümü yaşandığı, bu ayıplı imalatların eksik üretime sebebiyet verdiği" bilimsel ve kesin olarak tespit edilmiştir. (Bilirkişi Raporu Ek-1'dedir).
4. Davalı tarafın "Eser Sözleşmesinden" doğan sadakat ve özen borcuna ağır şekilde aykırı davranarak (TBK m. 471, 474) santrali ayıplı teslim etmesi neticesinde müvekkil şirket, TEDAŞ/EPAŞ sistemine fatura edeceği milyonlarca liralık elektrik satış gelirinden mahrum kalmış (Yoksun Kalınan Kâr) ve banka kredi geri ödemelerinde ağır ticari zarara uğramıştır. Sözleşmeye aykırılık ve haksız fiil nedeniyle zararımızın tazmini yasal bir zorunluluktur.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda arz ve izah edilen yasal gerekçelerle ve Sayın Mahkemenizce (Bilirkişi marifetiyle) re'sen tespit edilecek hususlar ışığında; 1- Davalı tarafın sözleşmeyi ihlali ve ayıplı imalatı nedeniyle doğan zararımız için şimdilik [2.000.000 TL] "Ayıp Oranında Bedel İndirimi / Onarım Tazminatı"nın (Belirsiz alacak kapsamında), 2- Eksik üretim ve santralin verimsizliği nedeniyle mahrum kalınan elektrik satış gelirleri için (Yoksun Kalınan Kâr) şimdilik [1.000.000 TL] tazminatın, Sözleşmedeki döviz endeksleri de dikkate alınarak, temerrüt (veya haksız fiil) tarihinden itibaren işleyecek TCMB en yüksek ticari avans faizi ile birlikte davalıdan TAHSİLİNE, yargılama giderleri ile avukatlık vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: .../.../2026

DAVACI ŞİRKET VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)