Gümrükte El Konulan Malların İadesi | Av.Sami IŞILAK

Küresel tedarik zincirlerinin kalbi olan ithalat ve ihracat işlemleri, şirketler için devasa kârlar barındırdığı kadar, ufak bir evrak hatasında tüm sermayenin sıfırlanabileceği ölümcül bürokratik riskler de taşımaktadır. Yurtdışından milyonlarca dolar ödenerek sipariş edilen elektronik parçalar, CNC tezgâhları, sanayi hammaddeleri veya teknolojik cihazlar Türkiye gümrük kapılarına (veya antrepolara) geldiğinde; muayene memurları tarafından yapılan evrak, kıymet veya GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) kodu incelemelerinde ortaya çıkan en ufak bir şüphe, ithalat sürecini bir anda bir "Ceza Soruşturmasına" dönüştürebilmektedir.

Gümrük idaresi, ithal edilen eşyanın beyan edilen değerinin piyasa rayicinden düşük olduğunu (eksik vergi ödeme kastı) veya yanlış tarife koduyla beyan edildiğini iddia ederek, olayı basit bir "Gümrük Kanunu Vergi Cezası" olarak değerlendirmek yerine, dosyayı doğrudan Cumhuriyet Başsavcılığına intikal ettirmekte ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında işlem başlatmaktadır. Savcılık talimatıyla, şirketinizin gümrükte bekleyen tüm mallarına Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) kapsamında "El Konulur".

Bu andan itibaren şirket yöneticileri için, Ağır Ceza Mahkemelerinde "Kaçakçılık" suçlamasıyla yargılanma tehdidinin yanı sıra, çok daha yakıcı bir ticari kriz başlar: Milyonluk malların gümrük antrepolarında rehin kalması. Malların zamanında fabrikaya veya müşteriye ulaşamaması nedeniyle üretim bantlarının durması, bozulan ticari anlaşmalar ve her geçen gün katlanarak artan devasa "Ardiye (Depolama)" ücretleri... Üstelik mallar uzun süre alınamazsa, devlet bu eşyaları çürümemesi için "Tasfiye (Satış)" edecektir. Türk Hukuku, sanayiciyi ve ithalatçıyı bu cendereden kurtarmak, üretimi devam ettirmek ve malların çürümesini engellemek için, dava sonunu beklemeden "Teminat Karşılığı İade" gibi stratejik kurtarma mekanizmaları sunmaktadır. Bu makalede; 5607 sayılı Kanun kapsamındaki el koyma kararlarının anatomisini, malların tasfiye (ihale ile satılma) riskini, Sulh Ceza Hâkimliklerine yapılacak itiraz usullerini ve ticari hayatı felçten kurtaracak "Eşyanın Teminatla İadesi" süreçlerini derinlemesine bir hukuk disipliniyle inceliyoruz.

Bir ithalat işleminin kaçakçılık suçuna dönüşmesi ve mallara el konulması için kanunun aradığı katı şartlar vardır.

• Kaçakçılık Şüphesi: 5607 sayılı Kanun Madde 3 uyarınca; eşyanın gümrük işlemlerine tabi tutulmaksızın yurda sokulması, aldatıcı işlem ve belgelerle gümrük vergilerinin kısmen veya tamamen ödenmemesi (Örn: Çift fatura düzenlenmesi veya sahte menşe şahadetnamesi sunulması) kaçakçılık suçudur.
• CMK Madde 127 Uyarınca El Koyma: Gümrük muhafaza memurları bu yönde bir şüphe (veya ihbar) aldıklarında, durumu nöbetçi Cumhuriyet Savcısına bildirir. Savcının yazılı emri ve akabinde Sulh Ceza Hâkimliğinin "El Koyma Kararı" ile eşya fiziken alıkonulur. Eşya artık sizin değil, "Suç Eşyası (Delil)" statüsüne geçmiştir.
• Müsadere (Zoralım) Tehlikesi: El koymanın nihai amacı "Müsadere"dir. Yani açılacak ceza davası sonucunda mahkemenin "Bu mallar kaçakçılık yoluyla getirilmiştir, malların mülkiyetinin devlete geçirilmesine (zoralımına)" karar vermesidir. Mallara en baştan el konulmasının sebebi, dava bitene kadar malların piyasada satılıp izinin kaybettirilmesini engellemektir.

Gümrükte el konulan mallar, Tasfiye İşletme Müdürlüklerine (TASİŞ) veya özel antrepolara çekilir. Yıllarca sürecek bir ceza davasını beklemek, ticari bir intihardır.

• Ardiye Ücreti Tuzağı: El konulan mallar devletin veya özel sektörün antreposunda beklediği her gün için "Ardiye Ücreti" yazar. Çoğu zaman 3 yıl süren dava bittiğinde ve beraat ettiğinizde, biriken ardiye ücreti malların kendi değerini bile aşmış olur.
• Tasfiye (Satış) İşlemi (5607 S.K. m. 16): Kaçakçılık Kanunu, malların çürümesini ve antrepolarda yer kaplamasını engellemek için acımasız bir kural koymuştur. El konulan eşya; ambalajında bozulma tehlikesi varsa, beklemekle değerinde esaslı bir düşüş olacaksa (örneğin son model elektronik cihazların 2 yıl sonra teknolojisinin eskimesi) veya muhafazası ciddi masraf gerektiriyorsa, mahkeme kararı beklenmeksizin Gümrük İdaresince doğrudan Satılarak Tasfiye Edilir.
• Mallarınız devlet ihalesinde yarı fiyatına satılır ve parası bankada bloke edilir. Dava sonunda beraat ederseniz devlet size mallarınızı değil, o satılan (ve enflasyon karşısında erimiş olan) ihalenin parasını iade eder. Bu yıkımı önlemenin yegâne yolu, malları devletten geri almaktır.

Ceza davası devam ederken (veya soruşturma aşamasındayken), malları antrepodan çıkarıp fabrikanıza götürmenizin ve ticarete devam etmenizin kanuni bir yolu mevcuttur.

• İadenin Şartları: 5607 sayılı Kanunun 11. Maddesi ve CMK Madde 131 gereğince; el konulan eşyanın "ithali kanunen yasak olan eşyalardan (örneğin uyuşturucu, silah, tarihi eser) OLMAMASI" şarttır. Sanayi makineleri, elektronik parçalar veya hammaddeler gibi ithali serbest ancak vergisi/beyanı ihtilaflı olan mallar teminatla iade edilebilir.
• Teminat Miktarının Hesaplanması (Gümrüklenmiş Değer): Mahkeme veya Savcılık, malları size geri vermek için "Kefalet/Teminat" ister. Bu teminat tutarı; malların CIF Bedeli (Malın Kendi Değeri + Navlun + Sigorta) ile o mal için ödenmesi gereken tüm Gümrük Vergilerinin TOPLAMINDAN (Gümrüklenmiş Değerden) oluşur.
• İşleyiş: İthalatçı şirket, Gümrük İdaresi veya Bilirkişi tarafından hesaplanan bu "Gümrüklenmiş Değeri" nakit olarak veya (Genellikle) Banka Teminat Mektubu olarak mahkeme veznesine/gümrük saymanlığına sunar. Teminat yatırıldığı gün, el koyma kararı kaldırılır ve mallar çekilerek üretime dâhil edilir.

Malların iadesi için teminat yatırmak çok ciddi bir nakit veya kredi limiti gerektirir. Eğer ortada bariz bir gümrük memuru hatası varsa, teminat bile yatırmadan doğrudan "Kararın İptali" talep edilmelidir.

• İtiraz Usulü: El koyma kararını veren Sulh Ceza Hâkimliğine (veya bir üst numaralı hâkimliğe) CMK m. 267 uyarınca itiraz edilir.
• Hukuki Savunma: Dilekçede; olayda bir kaçakçılık (sahte belge) kastının olmadığı, GTİP (Tarife) kodundaki farklılığın tamamen teknik bir yorum farkından kaynaklandığı, ortada en fazla Gümrük Kanunu m. 234 uyarınca "Vergi Ziyaı Kabahati" olduğu ve bu idari kabahatin bir ceza davası (kaçakçılık) konusuna dönüştürülemeyeceği Yargıtay 7. Ceza Dairesi emsal kararlarıyla desteklenerek sunulur. Eğer hâkim ikna olursa, el koyma kararını derhal kaldırır ve malları teminatsız (bedelsiz) olarak iade eder.

Malları teminat mektubu vererek fabrikanıza çektiniz ve yıllar süren ceza mahkemesindeki yargılama başladı. Sonuç ne olacaktır?

• Beraat Kararı ve Teminatın İadesi: Asliye Ceza veya Ağır Ceza Mahkemesindeki yargılama sonucunda, şirket yetkililerinin beraatine (kaçakçılık kastının olmadığına) karar verilirse; el koyma kararı tamamen hükümsüz kalır. Mahkemeye verdiğiniz Banka Teminat Mektubu (veya nakit teminat) derhal size iade edilir.
• Haksız Ardiye Ücretlerinin Geri Alınması: Beraat kararı kesinleştiğinde, mallar gümrükte yattığı için devletin (veya özel antreponun) sizden tahsil ettiği haksız ardiye ücretleri, idare mahkemelerinde açılacak Tam Yargı (Tazminat) davalarıyla yasal faiziyle birlikte devletten geri alınır. Çünkü haksız el koyma nedeniyle doğan tüm zararların tazmini anayasal bir haktır.
• Mahkûmiyet (Müsadere) Kararı: Eğer yargılama sonucunda şirket yetkilileri kaçakçılıktan ceza alırsa, mahkeme "Eşyanın Müsaderesine (Devlete Geçmesine)" karar verir. Malları önceden fabrikanıza çekip sattığınız (kullandığınız) için, eşyanın kendisi yerine, mahkemeye verdiğiniz "Teminat Mektubu" nakde çevrilerek (yakılarak) hazineye irat kaydedilir.

Soru 1: Yurtdışından getirdiğimiz makinenin faturasında hiçbir eksik yok. Ancak gümrük memuru 'Bu makinenin tarife (GTİP) kodu yanlış yazılmış, vergiyi düşük ödemek istemişsiniz' diyerek mallara el koydurdu. Bu kaçakçılık mıdır?

Cevap: Tarife (GTİP) kodu uyuşmazlıkları kural olarak kaçakçılık suçu değil, idari bir ihtilaftır. Yargıtay içtihatlarına göre, eşyanın cinsi, miktarı ve faturası doğru beyan edilmişse, sırf GTİP kodunun yanlış yazılması Gümrük Kanunu m. 234 kapsamında idari para cezası gerektirir. Memurun bunu 5607 Sayılı Kaçakçılık Kanununa sokarak el koydurması hukuka aykırıdır. Derhal Sulh Ceza Hâkimliğine itiraz edilerek el koyma kararının iptali sağlanmalıdır.

Soru 2: Mallarımıza el konuldu, dava 3 yıl sürecekmiş. Gümrük dairesi malları satıp (tasfiye edip) parasını kasada tutacağını söyledi. Bunu nasıl engelleyebilirim?

Cevap: Gümrük idaresinin, malların değer kaybetmemesi veya çürümemesi için mahkeme kararı olmadan doğrudan tasfiye (satış) yetkisi vardır. Bunu engellemenin yegâne yolu; savcılığa veya mahkemeye acilen başvurarak 5607 Sayılı Kanun m. 11 uyarınca malların 'Gümrüklenmiş Değeri' (Mal bedeli + Vergiler) kadar banka teminat mektubu sunmak ve malların iadesini almaktır. Aksi halde mallarınız ihalede yarı fiyatına satılır.

Soru 3: Beraat ettik ve mallarımızı geri aldık. Ancak antrepoda malların aylarca beklemesi nedeniyle bizden 200.000 TL ardiye ücreti kestiler. Bu parayı devletten alabilir miyim?

Cevap: Kesinlikle alabilirsiniz. Kaçakçılık suçlamasından beraat etmeniz, el koyma işleminin haksız (dayanaksız) olduğunu kanıtlar. Haksız el koyma nedeniyle oluşan ardiye ücretleri ve malların antrepoda hasar görmesinden doğan zararlar CMK m. 141 (Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat) veya İdari Yargıda açılacak Tam Yargı davalarıyla, Maliye Hazinesinden yasal faiziyle birlikte tahsil edilir.

(Aşağıdaki belge, gümrük girişinde haksız yere kaçakçılık şüphesiyle el konulan ithal malların çürümesini engellemek ve üretime sokabilmek amacıyla, malların "Gümrüklenmiş Değeri" kadar banka teminat mektubu sunularak iadesi için Sulh Ceza Hâkimliğine (veya Soruşturma Savcısına) sunulacak talep dilekçesi taslağıdır.)

[KONYA] NÖBETÇİ SULH CEZA HÂKİMLİĞİNE (Gönderilmek Üzere [Konya] Cumhuriyet Başsavcılığına)

SORUŞTURMA NO: 20../... Sor.

TALEP EDEN (ŞÜPHELİ/ŞİRKET YETKİLİSİ): [Adınız Soyadınız] - [TC/VKN] ADRES: [Şirketinizin Adresi]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

KONU: 5607 Sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu Madde 11, Madde 16 ve CMK Madde 131 hükümleri uyarınca; müvekkil şirkete ait olup gümrük sahasında haksız yere EL KONULAN ithal eşyaların, telafisi imkânsız ticari zararlara ve tasfiye riskine mahal vermemek adına, eşyanın "Gümrüklenmiş Değeri" tutarında sunulan Banka Teminat Mektubu karşılığında MÜVEKKİLE İADESİNE karar verilmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkil şirket, sanayi ve üretim sektöründe faaliyet göstermekte olup, ticari faaliyetleri kapsamında [Örn: Almanya]'dan [Örn: 2 Adet Endüstriyel CNC Lazer Kesim Makinesi] ithal etmiştir. İthalata konu [Fatura No] fatura ve [Gümrük Beyannamesi No] numaralı gümrük beyannamesi ile işlemler başlatılmıştır.
2. Ancak, [Örn: Konya Gümrük Müdürlüğü] muayene memurları tarafından eşyanın [Örn: GTİP tarife kodunun yanlış beyan edildiği] iddia edilerek, idari bir ihtilaf haksız yere 5607 Sayılı Kaçakçılık Kanunu kapsamında değerlendirilmiş ve Sayın Makamınızın .../.../20.. tarihli kararıyla söz konusu mallara CMK m. 127 uyarınca EL KONULMUŞTUR. Eşyalar halihazırda TASİŞ (veya ilgili) antreposunda bekletilmektedir.
3. Müvekkil şirketin bu ithalattaki amacı tamamen yasal üretime yöneliktir ve hiçbir sahtecilik (kaçakçılık) kastı bulunmamaktadır. El konulan eşyaların ithali kanunen YASAK OLAN eşyalardan (silah, uyuşturucu vb.) değildir.
4. Malların gümrükte beklemesi, müvekkil şirketin fabrikasındaki üretim bantlarının durmasına, ağır sipariş iptallerine ve devasa ardiye masraflarına neden olmaktadır. Ayrıca 5607 S.K. Madde 16 uyarınca eşyaların bekletilmesi nedeniyle "Tasfiye (Satış)" riski doğmuştur. Bu telafisi imkânsız ticari çöküşü önlemek amacıyla 5607 S.K. Madde 11'in müvekkile tanıdığı yasal hakkı kullanmak zarureti hâsıl olmuştur.
5. İlgili Gümrük İdaresi tarafından söz konusu eşyaların (CIF bedel ve vergiler toplamı olan) "Gümrüklenmiş Değeri" toplam [Örn: 3.500.000 TL] olarak hesaplanmıştır. Söz konusu tutarı eksiksiz olarak karşılayan [X Bankası] tarafından düzenlenmiş [3.500.000 TL] bedelli, "Kesin ve Süresiz Teminat Mektubu" dilekçemiz ekinde Makamınıza sunulmaktadır.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda arz ve izah edilen yasal gerekçelerle ve Sayın Hâkimliğinizce re'sen gözetilecek hususlar ışığında; 1- Dilekçemiz ekinde sunulan [3.500.000 TL] tutarındaki Kesin ve Süresiz Banka Teminat Mektubunun (eşyanın gümrüklenmiş değerinin) teminat olarak KABULÜNE, 2- CMK m. 131 ve 5607 S.K. m. 11 uyarınca el koyma (muhafaza) işleminin sonlandırılarak, antrepoda bekleyen [Gümrük Beyanname No] numaralı malların MÜVEKKİL ŞİRKETE İADESİNE ve gümrük işlemlerinin tamamlanması için ilgili Gümrük Müdürlüğüne müzekkere yazılmasına karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: .../.../2026

TALEP EDEN ŞÜPHELİ/ŞİRKET VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)