2. El Ayıplı Mal Satışı ve Dolandırıcılık | Av.Sami IŞILAK

Artan enflasyon ve sıfır ürün fiyatlarındaki fahiş yükselişler, vatandaşları haklı olarak Letgo, Sahibinden, Dolap veya Facebook Marketplace gibi ikinci el alım-satım platformlarına yöneltmiştir. Cep telefonundan bilgisayara, mobilyadan beyaz eşyaya kadar binlerce ürün, bu platformlarda satıcılar tarafından genellikle "Sorunsuz, hatasız, dosta gider, sıfır ayarında" gibi iddialı sözlerle pazarlanmaktadır. Karşılıklı güvene dayalı olarak buluşan taraflar, ayaküstü bir incelemeyle parayı elden veya IBAN üzerinden transfer edip alışverişi tamamlarlar.

Ancak alıcının hevesi genellikle eve gidip cihazı prize taktığında veya eşyayı detaylıca kullanmaya başladığında kursağında kalır. Telefonun şarjı yarım saatte bitmekte, ekranı donmakta, televizyonun paneli ısınınca kararmakta veya satılan eşya gizli bir kırık/araba ise gizli bir motor arızası barındırmaktadır. Alıcı, durumu satıcıya bildirmek için WhatsApp'tan veya uygulama üzerinden mesaj attığında karşılaştığı manzara ise standarttır: "Satarken sağlamdı, sen bozdun" cevabı veya doğrudan numaradan engellenmek.

Bu noktada mağdur vatandaşlar genellikle nereye başvuracaklarını bilemezler. İnternetten okudukları eksik bilgilerle Tüketici Hakem Heyeti'ne koşanlar aylar sonra "Görevsizlik" ret kararıyla bir şok daha yaşarlar. İkinci el vatandaşlar arası alışverişlerde hukuki zemin, sıfır veya mağazadan alınan ürünlerden tamamen farklıdır. Ancak bu durum, alıcının çaresiz olduğu ve satıcının haksız kazancıyla yanına kâr kalacağı anlamına kesinlikle gelmez. Türk Borçlar Kanunu (TBK) "Ayıptan Sorumluluk" hükümleri ve Türk Ceza Kanunu (TCK) "Nitelikli Dolandırıcılık" suçlamasıyla mağdurlara devasa yasal kalkanlar sunar. Bu makalede; ikinci el platformlardan alınan bozuk (ayıplı) mallar için Tüketici Kanununun neden geçersiz olduğunu, Asliye Hukuk Mahkemesindeki iade sürecini ve satıcının Ağır Ceza Mahkemesinde yargılanmasını sağlayacak suç duyurusu adımlarını tüm usul kurallarıyla derinlemesine inceliyoruz.

İkinci el ayıplı mal mağdurlarının yaptığı en büyük hukuki hata, doğrudan Tüketici Hakem Heyetine (veya Tüketici Mahkemesine) başvurmaktır.

• Tüketici Kanunu'nun (TKHK) Kapsamı: 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un uygulanabilmesi için, satıcının mutlaka "Ticari veya mesleki amaçla hareket eden bir profesyonel (Esnaf/Şirket)" olması gerekir. Letgo veya Sahibinden'de kendi eski telefonunu satan Ayşe Hanım veya Ahmet Bey, hukuken "Tacir/Esnaf" değil, sıradan bir vatandaştır.
• Vatandaştan Vatandaşa (C2C) Satış: Satıcı ticari bir işletme olmadığı için aradaki ilişki bir "Tüketici İşlemi" değildir. Bu nedenle Tüketici Hakem Heyeti başvurunuzu aylar sonra incelediğinde "Görevsizlik (Taraf Sıfatı Yokluğu)" nedeniyle reddeder ve zaman kaybedersiniz. Bu tür vatandaşlar arası alım satımlarda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. (Eğer Letgo üzerinden ürünü bir "Telefoncu/Galerici" dükkânından aldıysanız, işte o zaman Tüketici Kanunu geçerli olur.)

Tüketici kanununun geçersiz olması, satıcının sorumluluktan kurtulduğu anlamına gelmez. Vatandaşlar arası alışverişlerde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) devreye girer.

• TBK Madde 219 (Ayıptan Sorumluluk): Kanun der ki; "Satıcı, alıcıya karşı herhangi bir surette bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmaması sebebiyle ve nitelik veya niteliğini etkileyen niceliğine aykırı olan, kullanım amacı bakımından değerini ve alıcının ondan beklediği faydaları ortadan kaldıran veya önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıpların bulunmasından sorumludur."
• Satıcı ilanda "Sorunsuz, her aksamı çalışıyor" yazmışsa, bu hukuki bir taahhüttür. Ürünün bozuk çıkması durumunda satıcı, "Ben ikinci el sattım, garanti vermedim" diyerek sorumluluktan kaçamaz. Satıcı, bilmese bile o gizli ayıptan sorumludur.
• Alıcının Görevleri (Gözden Geçirme ve İhbar): Alıcı ürünü teslim aldığında olağan bir gözden geçirme yapmalı (TBK m. 223) ve bir arıza fark ettiğinde bunu satıcıya DERHAL (mümkün olan en kısa sürede) bildirmelidir. İlan platformu üzerinden veya WhatsApp'tan atılan "Bunun ekranı dokunmatiği algılamıyor" mesajı, yasal "Ayıp İhbarı" yerine geçer.

Ayıbı (bozukluğu) tespit edip satıcıya bildiren ancak engellenen alıcı, Borçlar Kanunu'nun 227. maddesi uyarınca şu haklardan birini seçerek yargı yoluna başvurabilir:

1. Sözleşmeden Dönme ve Para İadesi: Ürünü (bozuk telefonu) satıcıya geri vererek ödediği paranın tamamını faiziyle iade alma.
2. Bedel İndirimi: "Telefonun anakartı tamir istiyor, masrafı 5.000 TL, bu parayı bana geri ver" diyerek satış bedelinden indirim isteme.
3. Ücretsiz Onarım: Satılanın ücretsiz onarılmasını isteme (İkinci el vatandaşlar arası satışta pek uygulanabilir değildir).

• Dava ve İcra Yolu: Satıcı parayı iade etmiyorsa, alıcı bulunduğu yerdeki (veya satıcının ikametgâhındaki) Asliye Hukuk Mahkemesinde "Sözleşmeden Dönme ve Alacak" davası açabilir. Yargılama sürecinde bilirkişi cihazı inceler ve ürünün gerçekten gizli ayıplı (önceden bozuk) olduğunu tespit eder. Alternatif olarak, ilamsız icra takibi başlatılarak satıcının banka hesaplarına haciz gönderilebilir; satıcı itiraz ederse mahkeme süreci başlar.

Bozuk bir ürün satmak kural olarak Hukuk Mahkemelerinin (Alacak-Verecek davasının) konusudur. Ancak satıcının eylemi "Hileli" bir boyuta ulaşmışsa, iş doğrudan Ağır Ceza Mahkemesine taşınır.

• Dolandırıcılık Kastı: Satıcı, cihazın aslında bozuk olduğunu bilerek; örneğin su almış bir telefonu geçici olarak kurutup çalışır gibi gösterip satmışsa, orijinal diyerek "çakma (replika)" bir saat vermişse veya ilanda bambaşka bir ürünün fotoğrafını kullanıp size hurda bir cihaz yollamışsa, bu basit bir ayıplı mal satışı değil, Dolandırıcılıktır.
• Nitelikli Hal (Bilişim Sistemlerinin Kullanılması): TCK Madde 158/1-f fıkrası çok ağırdır. Letgo, Sahibinden, Facebook gibi platformlar "Bilişim Sistemi" kabul edilir. Suçun bu sistemler aracılığıyla işlenmesi durumunda eylem "Nitelikli Dolandırıcılık" suçuna dönüşür. Nitelikli dolandırıcılığın cezası 3 yıldan 10 yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır.
• Savcılık Hamlesi: Engellendiğinizi ve hileli (kasıtlı) bir şekilde bozuk ürün satılarak paranızın alındığını anladığınızda, elinizdeki WhatsApp yazışmaları, ilan ekran görüntüleri ve dekontlarla Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunursunuz. Ağır Ceza Mahkemesinde yargılanma ve hapse girme korkusu, dolandırıcı satıcıların parayı birkaç gün içinde "Uzlaşma" talebiyle iade etmesini sağlayan en etkili silahtır.

Soru 1: Letgo'dan 'Sorunsuz' diye bir laptop aldım, eve geldim şarj almıyor. Adamı aradım beni engelledi. Tüketici Hakem Heyetine başvursam paramı alır mıyım?

Cevap: Satıcı bir mağaza (esnaf) değil, sıradan bir vatandaş ise Tüketici Hakem Heyeti görevsizlik kararı verir. Bu işlem Tüketici Kanununa değil Borçlar Kanununa tabidir. Engellendiğiniz için ortada hile (kasıt) ve dolandırıcılık şüphesi bulunduğundan, Tüketici Heyeti yerine doğrudan savcılığa suç duyurusunda bulunmak ve Asliye Hukuk Mahkemesinde (veya İcra dairesinde) işlem başlatmak daha hızlı sonuç verir.

Soru 2: Satış için yazılı sözleşme yapmadık, sadece WhatsApp ve Letgo üzerinden konuştuk. Paramı elden değil, IBAN'a 'Telefon bedeli' yazarak yolladım. İspatlayabilir miyim?

Cevap: Kesinlikle ispatlayabilirsiniz. Uygulama içi mesajlaşmalar ve WhatsApp kayıtları Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre 'Delil Başlangıcı' niteliğindedir. Hele ki parayı IBAN üzerinden açıklama yazarak yollamanız, satışı %100 ispatlar. Engelleme kayıtları da kötü niyeti gösterdiği için mahkemede ve savcılıkta eliniz son derece güçlüdür.

Soru 3: Satıcı 'Ben ikinci el mal sattım, görerek aldın, garanti mi verecektim?' diyerek kendini savunuyor. İkinci elde iade hakkı yok mu?

Cevap: Hukuken yanlış bir savunmadır. İkinci el eşyada da 'Ayıptan Sorumluluk' vardır. Ayaküstü incelemede anlaşılamayacak (gizli ayıp) arızalardan satıcı sorumludur. İlanda 'Sorunsuz' kelimesi geçiyorsa bu yasal bir taahhüttür. Görerek almak, gizli bir motor veya anakart arızasını kabul etmek anlamına gelmez. İade ve bedel indirimi hakkınız Borçlar Kanunu ile güvence altındadır.

(Aşağıdaki belge, internet üzerinden "sorunsuz" vaadiyle kasıtlı olarak arızalı veya sahte bir ürün satıp alıcıyı engelleyen şüpheliye karşı, Bilişim Sistemleri Aracılığıyla Nitelikli Dolandırıcılık suçundan Cumhuriyet Başsavcılığına sunulacak dilekçe taslağıdır.)

[KONYA] CUMHURİYET BAŞSAVCILIĞINA

MÜŞTEKİ: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [İkametgah Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

ŞÜPHELİ: [İban Sahibi veya Hesap Adı] (Banka ve Telefon numarası üzerinden tespiti talep olunur.) - [Telefon Numarası: 05XX XXX XX XX]

SUÇ: Bilişim Sistemlerinin Araç Olarak Kullanılması Suretiyle Nitelikli Dolandırıcılık (TCK m. 158/1-f).

SUÇ TARİHİ VE YERİ: .../.../20.. - İnternet (Letgo/Sahibinden vb. Uygulaması Üzerinden)

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkil, .../.../20.. tarihinde "[Platform Adı: Örn. Sahibinden.com]" uygulaması üzerinde [Örn: İlan No: 123456] ile satışa sunulan "[Örn: iPhone 13 128 GB Sorunsuz]" başlıklı ilanı görerek, ilandaki [05XX XXX XX XX] numaralı telefon üzerinden şüpheli ile iletişime geçmiştir.
2. Şüpheli, WhatsApp üzerinden ve telefon görüşmelerinde ürünün hiçbir arızası olmadığını, tamamen sorunsuz ve tamirsiz olduğunu beyan ederek müvekkili aldatmış ve güven telkin etmiştir. Müvekkil, şüphelinin bu hileli beyanlarına inanarak .../.../20.. tarihinde şüphelinin bildirdiği [TR... IBAN numaralı] banka hesabına [Örn: 20.000 TL] bedeli "Telefon Alışverişi" açıklamasıyla EFT/Havale yapmıştır (veya yüz yüze teslimatta nakit ödemiştir).
3. Müvekkil cihazı teslim alıp detaylı incelediğinde (veya yetkili servise gösterdiğinde); cihazın anakartının yanık olduğu, ekranının sahte olduğu ve ilandaki vaatlerle hiçbir ilgisi olmayan, bilerek gizlenmiş ağır ayıplı (hurda) bir cihaz olduğu tespit edilmiştir.
4. Müvekkil iade talebiyle şüpheliyi aradığında, şüpheli müvekkile hakaret etmiş ve tüm iletişim kanallarından (WhatsApp, Telefon, Uygulama) müvekkili engellemiştir. (İlan ekran görüntüleri, mesaj kayıtları ve dekontlar ektedir).
5. Şüphelinin eylemi basit bir ayıplı mal satışı (hukuki ihtilaf) değil; en başından beri arızalı/hurda cihazı bilişim sistemlerini (internet ilan sitelerini) kullanarak hileyle sağlam gibi satma iradesi taşıdığından, açıkça TCK 158/1-f kapsamında Nitelikli Dolandırıcılıktır.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; 1- Şüphelinin kimlik, adres ve banka hesap bilgilerinin tespit edilmesine, 2- Gerekli tahkikatın yapılarak, hileli davranışlarla müvekkili dolandıran şüpheli hakkında TCK m. 158/1-f uyarınca İddianame düzenlenmesine ve Ağır Ceza Mahkemesinde KAMU DAVASI AÇILMASINA karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim. (Hukuk mahkemelerindeki alacak davası haklarımız saklıdır.)

TARİH: .../.../2026

MÜŞTEKİ VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)