Yıllarınızı verdiğiniz iş yerinden ayrılırken elinize tutuşturulan üç kuruşla yetinmeyin! İş Kanunu, işçiye 'Kıdem Tazminatı' (Yıpranma payı) ve 'İhbar Tazminatı' gibi güçlü haklar tanır. Peki patronunuz 'Maaşın içine mesai dahil' derse ne yapacaksınız? Bankaya asgari ücret yatıp, kalanı elden veriliyorsa tazminatınız düşük mü hesaplanacak? (Hayır!) İmzaladığınız 'Tüm haklarımı aldım' yazılı ibraname gerçekten geçerli mi? 5 yıllık zamanaşımı süresini kaçırmadan, emeğinizin karşılığını kuruşu kuruşuna almanın hukuki yol haritası.
Yıllarca sabah 8, akşam 8 çalıştınız. Cumartesileri bile işe gittiniz. Sigortanız asgari ücretten yattı, kalanı elden aldınız. İşten ayrılırken patron önünüze bir kağıt koydu: "Tüm haklarımı aldım, şirketi ibra ederim." İmzaladınız mı? Korkmayın. Yargıtay der ki: "Matbu (hazır) ibraname, banka dekontuyla örtüşmüyorsa geçersizdir." Yani patron size bankadan 50.000 TL yatırıp, 150.000 TL'lik ibraname imzalattıysa, o kağıt mahkemede çöp olur. Peki işçilik alacakları kalem kalem nedir? Hangisini ne zaman isteyebilirsiniz?
İşçinin en büyük güvencesidir. Şartları:
İşveren sizi çıkaracaksa, bunu önceden haber vermek zorundadır.
Haftalık çalışma süresi 45 SAATTİR. Bunu aşan her saat, %50 zamlı ödenir. Patronlar genelde "Bizde mesai ücreti ücrete dahildir" diye sözleşme imzalatır. Ancak yıllık 270 saati aşan mesailer, sözleşmede yazsa bile ödenmek zorundadır. İspat: İşyeri kamera kayıtları, parmak izi sistemi, atılan e-postalar ve en önemlisi "İşyeri Tanıkları" (Mesai arkadaşlarınız) ile ispatlanır.
Çalışırken yıllık izinlerinizi kullanmadınız mı? İşten ayrıldığınız gün, kullanmadığınız tüm izinlerin parası, SON MAAŞINIZ ÜZERİNDEN size ödenmek zorundadır. İzinlerin kullanıldığını ispat yükü işverendedir (İzin defterinde imzanız yoksa, kullanmadığınız kabul edilir).
Ramazan/Kurban bayramlarında, 29 Ekim'de, 1 Mayıs'ta çalıştınız mı? Resmi tatillerde yapılan her çalışma için 1 GÜNLÜK EKSTRA YEVMİYE ödenir. Yani o gün çalışırsanız, 1 değil 2 günlük maaş alırsınız.
İşçilik alacaklarında (Kıdem, İhbar, Yıllık İzin, Fazla Mesai) zamanaşımı süresi 5 YILDIR. İşten çıktıktan sonra 5 yıl içinde dava açmazsanız, hakkınız yanar. (Not: 2017 öncesi dönemler için eski kanun hükümleri geçerli olabilir, hesaplama karışıktır, uzman gerekir).
Mahkemeye gitmeden önce ARABULUCUYA başvurmak zorunludur. Arabulucuda anlaşamazsanız İş Mahkemesi'ne dava açılır. Dava ortalama 1 - 1.5 yıl sürer ama kazanılan faiz (Mevduat Faizi), paranın değerini korur.
Soru 1: "Sigortam asgari ücretten yattı ama maaşım yüksekti. Tazminatım hangisinden hesaplanır?"
Cevap: Gerçek maaşınız üzerinden hesaplanır! Ancak bunu ispatlamanız gerekir. "Emsal Ücret Araştırması" (Sendikalara, Odalara yazılarak sizin işinizi yapan birinin gerçekte ne kadar alacağı sorulur) ile gerçek maaşınız ortaya çıkarılır.
Soru 2: "Kendi isteğimle istifa ettim, kıdem alabilir miyim?"
Cevap: Normal istifada (sebepsiz) alamazsınız. Ancak "Haklı Nedenle Fesih" (Maaşın ödenmemesi, mobbing, SGK primi eksikliği vb.) yaptıysanız, istifa etseniz bile kıdem tazminatı alırsınız.
Soru 3: "İşveren iflas etti, paramı nasıl alacağım?"
Cevap: İşveren iflas ederse veya aciz belgesi alırsa; "Ücret Garanti Fonu"ndan (İŞKUR) son 3 aylık maaşınızı alabilirsiniz. Ancak kıdem tazminatı için iflas masasına kaydolmanız gerekir.
Soru 4: "Yol ve yemek parasını elden alıyordum, tazminata dahil mi?"
Cevap: EVET. Kıdem ve İhbar tazminatı hesabında "Giydirilmiş Ücret" esas alınır. Düzenli olarak verilen yol, yemek, yakacak, erzak yardımı gibi her şey hesaba katılır.
(Adliye Arabuluculuk Bürosu'na Verilecek Form)
BAŞVURUCU: [Adınız Soyadınız]
VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK
KARŞI TARAF (İŞVEREN): [Şirket Adı]
TALEP KONUSU: İş akdinin feshi nedeniyle ödenmeyen işçilik alacaklarının tahsili talebidir.
ALACAK KALEMLERİ:
Yukarıdaki kalemler konusunda işveren ile anlaşma sağlanamadığından, dava şartı olan arabuluculuk sürecinin başlatılmasını talep ederim.
TARİH: .../.../.... BAŞVURUCU VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)
Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)