İşyerinde Oruç Yasağı ve İşçinin Hakları | Av. Sami IŞILAK

İşçi ve işveren arasında kurulan iş sözleşmesi, işçinin emeğini satması, işverenin de bunun karşılığında ücret ödemesini içerir. İşveren (Patron), işyerindeki üretimi ve düzeni sağlamak için "Yönetim Hakkına" sahiptir. Ancak bu yönetim hakkı sınırsız bir diktatörlük değildir. Patronun kuralları, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasına, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine (AİHS) ve işçinin en temel kişilik haklarına çarptığı yerde durmak zorundadır. Anayasa Madde 24 çok nettir: "Herkes, vicdan, dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. Kimse ibadete zorlanamayacağı gibi, ibadetinden dolayı da kınanamaz ve suçlanamaz." Bir patronun, "Performansın düşüyor, dikkatin dağılıyor" gibi bahanelerle işçisine oruç tutmayı, namaz kılmayı yasaklaması veya oruçlu olduğu için ona psikolojik baskı (Mobbing) yapması hukuken bir "Yönetim Hakkı" değil, doğrudan doğruya Eşitlik İlkesine Aykırılık ve İnanç Özgürlüğüne Müdahaledir.

Eğer işveren veya yöneticileriniz size oruç tutmayı yasaklarsa, oruçlusunuz diye size ağır işler vererek sizi yıldırmaya çalışırsa veya diğer çalışanların yanında inancınızdan dolayı sizi rencide ederse; bu durum İş Kanunu Madde 24/II (Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan Haller) kapsamına girer.

• Ne Yapmalısınız? Boyun eğmek veya sessizce istifa etmek zorunda değilsiniz. Noter aracılığıyla işverene bir ihtarname çekerek; "Anayasal din ve vicdan hürriyetimin ihlal edilmesi ve ibadetlerime (oruç) mobbing uygulanarak engel olunması sebebiyle iş akdimi haklı nedenle DERHAL feshediyorum" diyebilirsiniz.
• Sonuç: Normalde istifa eden işçi kıdem tazminatı alamazken, inanç özgürlüğü kısıtlandığı için haklı fesih yapan işçi, Kıdem Tazminatını son kuruşuna kadar almaya hak kazanır. İhbar süresi (Örn: 8 hafta) çalışmak zorunda kalmaz, o gün ceketini alıp çıkar.

Oruç tuttuğunuz için işten atılırsanız veya istifaya zorlanırsanız, alacağınız tek şey kıdem tazminatı değildir. İş Hukuku, ayrımcılık yapan patrona çok daha ağır bir ceza keser. İş Kanunu Madde 5 (Eşitlik İlkesi): İşveren, iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, DİN ve MEZHEP ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapamaz. Eğer patron size inancınız (oruç) sebebiyle baskı yapıyorsa, İş Mahkemesinde açacağınız davayla kıdem tazminatına ek olarak "4 Aylık Ücretiniz Tutarında AYRIMCILIK TAZMİNATI" talep edebilirsiniz. Dahası, bu süreçte uğradığınız psikolojik çöküntü ve onur kırıcı muamele nedeniyle (özellikle diğer çalışanların yanında aşağılandıysanız) yüklü miktarda "Manevi Tazminat" da kazanabilirsiniz.

Patronların en çok sığındığı savunma şudur: "Bizim işimiz yüksekte çalışma, ağır metal sanayi veya kimyasal madde işidir. Oruçlu işçinin kan şekeri düşerse kaza yapar, benim sorumluluğumda." Bu savunma yarı yarıya haklı gibi görünse de hukuki bir çözüm değildir. İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene kaza riskini önleme görevi verir ancak bu görev "Orucu yasakla" şeklinde uygulanamaz.

• Doğru Uygulama: İşveren, ağır veya tehlikeli işlerde çalışan ve oruç tutan işçinin sağlığını tehlikeye atmamak için ona alternatif çözümler sunmak zorundadır (Örn: O ay için daha hafif ve tehlikesiz bir pozisyona kaydırmak, çalışma saatlerini veya vardiyasını iftar/sahur saatlerine göre esnetmek veya yıllık izin kullandırmak). İşveren bu alternatifleri sunmadan "Ya ye ya da git" diyorsa, iş güvenliği bahanesi kötü niyetli kabul edilir ve işçi yine davayı kazanır.

Bu mesele sadece tazminatlık bir İş Hukuku davası değildir. Bir kişinin inancının gereğini yerine getirmesini zorla (tehdit, mobbing veya işten atma korkusuyla) engellemek bir Ceza Hukuku meselesidir. TCK Madde 115 (İnanç, Düşünce ve Kanaat Hürriyetinin Kullanılmasını Engelleme): "Cebir veya tehdit kullanarak, bir kimseyi dini inancının gereğini yerine getirmekten alıkoyan kişi, 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır." Eğer işveren sizi odasına çekip "Oruç tutarsan seni kovarım, aç kalırsın" diye tehdit etmişse, İş Mahkemesinin yanı sıra doğrudan Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunabilirsiniz. O kibirli patron, karakolda ifade vermek zorunda kaldığında anayasal hakların ne demek olduğunu öğrenecektir.

Soru 1: "Oruçlu olduğum için performansım düştü diye beni tazminatsız (Tutanakla) işten atabilir mi?"

Cevap: Hayır! Performans düşüklüğü asla "Tazminatsız / Derhal Fesih (Kod 29/Kod 46)" sebebi olamaz. Oruç sebebiyle geçici bir performans düşüşü olsa dahi, işveren size kıdem ve ihbar tazminatınızı son kuruşuna kadar ödeyerek (Geçerli Fesih ile) yollarını ayırmak zorundadır. Tazminatsız kovarsa İşe İade davası ve Kıdem Davası açarak tüm haklarınızı geri alırsınız.

Soru 2: "İş yerinde yemekhaneyi/kantini Ramazan boyunca kapattılar. Oruç tutmayan çalışanlar olarak aç kalıyoruz. Bu yasal mı?"

Cevap: Bu da yasal değildir. İş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde "İşçiye öğle yemeği verilir" maddesi varsa, işveren sadece oruç tutanları düşünerek oruç tutmayan işçilerin yemek hakkını gasp edemez. Yemekhane kapatılıyorsa, oruç tutmayan işçilere yemek kartı (Ticket/Sodexo) verilmeli veya nakit yemek bedeli ödenmelidir. Oruç tutan işçilere de yemek bedelleri nakden (veya erzak olarak) ödenmelidir.

Soru 3: "Patron orucuma karışmıyor ama 'İftarı evinde değil, burada mesaide yapacaksın, iftar molası yarım saattir' diyor. Hakkım nedir?"

Cevap: İş Kanununa göre günlük çalışma süresi 7.5 saat ile 11 saat arasında olan işçilerin kanuni "Ara Dinlenmesi (Mola)" süresi kesintisiz en az 1 Saattir. İşveren bu süreyi yarım saate indiremez. Ayrıca iftar saatinde size zorla mesai (fazla çalışma) yaptırıyorsa, bu mesailerin ücretini %50 zamlı ödemek zorundadır. Aksi halde haklı fesih yapıp ayrılabilirsiniz.

(Bu ihtarname, oruç tuttuğu için işyerinde baskı (mobbing) gören, orucu yasaklanan veya bu sebeple işine son verileceği tehdidi alan işçinin noter aracılığıyla şirkete göndereceği haklı fesih taslağıdır.)

İHTAR EDEN (İŞÇİ): [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

MUHATAP (İŞVEREN): [Şirketin Tam Ticari Ünvanı] ADRES: [Şirketin Adresi]

KONU: T.C. Anayasası m. 24 (Din ve Vicdan Hürriyeti) ve İş Kanunu m. 5 (Eşitlik İlkesi) ihlal edilerek, inancım gereği oruç tutmamın yasaklanması ve bu sebeple tarafıma psikolojik baskı (mobbing) uygulanması nedeniyle; iş akdimin İş Kanunu m. 24/II kapsamında tarafımca HAKLI NEDENLE DERHAL FESHEDİLDİĞİ, kıdem tazminatım ve ayrımcılık tazminatımın ödenmesi ihtarıdır.

AÇIKLAMALAR:

1. Muhatap şirkette .../.../20.. tarihinden bu yana [Göreviniz/Unvanınız] pozisyonunda çalışmaktayım.
2. Dini inancım gereği Ramazan ayında oruç ibadetimi yerine getirmekteyim. Ancak, şirket yetkilileri [Yöneticinin Adı Soyadı] tarafından [Tarih] günü tarafıma "Oruç tuttuğun için performansın düşüyor, burada oruç tutamazsın, tutarsan işine son veririz" denilerek açıkça anayasal ibadet özgürlüğüm tehdit edilmiş ve yasaklanmıştır.
3. Devam eden süreçte, inancım sebebiyle diğer çalışanlardan farklı ve onur kırıcı bir muameleye tabi tutulmuş, oruçlu olmama rağmen kasten ağır işlere verilerek psikolojik baskıya (mobbing) maruz bırakılmış bulunmaktayım.
4. İşverenin bu tutumu; Anayasa m. 24, AİHS m. 9 ve İş Kanunu m. 5 (Eşitlik İlkesi) hükümlerine açıkça aykırıdır. İşçinin inancına ve ibadetine saygı gösterilmemesi, İş Kanunu m. 24/II (Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Uymayan Haller) kapsamında işçi için derhal ve haklı fesih sebebidir.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda izah edilen nedenlerle iş akdimi .../.../2026 tarihi itibariyle HAKLI NEDENLE FESHEDİYORUM. Tarafıma ait; Kıdem Tazminatımın, Fazla Mesai ve Yıllık İzin ücretlerimin ve İş Kanunu m. 5 uyarınca tahakkuk eden 4 Aylık Ayrımcılık Tazminatımın, işbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren 3 (ÜÇ) GÜN İÇİNDE [IBAN Numaranız] numaralı banka hesabıma yatırılmasını; Aksi takdirde, alacaklarımın ve manevi tazminatımın tahsili için İş Mahkemesinde dava açılacağını, ayrıca TCK Madde 115 kapsamında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacağını ihtaren bildiririz.

TARİH: .../.../2026

İHTAR EDEN VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)