Kripto Varlıkların İcra Yoluyla Haczi | Av. Sami IŞILAK

Geleneksel icra takiplerinde alacaklıların başvurduğu temel haciz yöntemleri; borçlunun taşınmazlarına, araçlarına, SGK maaşına ve banka hesaplarına (Mevduat) bloke konulmasından ibarettir. Ancak günümüzde, finansal teknolojilerin gelişmesiyle birlikte malvarlığı kavramı dijitalleşmiş ve birçok borçlu, nakit varlıklarını Bitcoin (BTC), Tether (USDT) veya Ethereum (ETH) gibi kripto varlıklara dönüştürerek yasal takiplerden kaçırma eğilimine girmiştir.

Toplumda ve borçlular arasında yaygın olan "Kripto paralar merkeziyetsizdir, devlet veya icra dairesi bu varlıkları bulamaz ve haczedemez" inancı, hukuki gerçeklikten uzak, eksik bir bilgiye dayanmaktadır. Doğrudan blokzincir (blockchain) üzerindeki soğuk cüzdanlarda tutulan varlıklar için teknik erişim zorlukları bulunsa da; Türkiye'de faaliyet gösteren kripto para borsaları (Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıları) üzerinden işlem gören hesaplar, Türk hukuku ve İcra ve İflas Kanunu (İİK) karşısında tamamen şeffaf ve haczedilebilir niteliktedir.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin güncel emsal kararları ve Sermaye Piyasası Kanunu'nda (SPK) yapılan son yasal düzenlemeler ışığında kripto varlıklar, "haczi kabil (haczedilebilir) mali haklar" statüsüne alınmıştır. Bu makalede; kripto paraların hukuki niteliğini, İİK Madde 89 kapsamında kripto borsalarına gönderilecek haciz ihbarnamelerinin usulünü, soğuk cüzdan ve yabancı borsa engellerini ve haczedilen kripto paranın (paraya çevirme işleminin) icra dairesince nasıl tahsil edileceğini teknik bir perspektifle inceliyoruz.

Bir malın veya hakkın icra dairesi aracılığıyla haczedilebilmesi için öncelikle maddi bir değerinin olması ve kanunen "haczedilmez" mallar (İİK m. 82) arasında sayılmaması gerekir.

• Gayrimaddi Malvarlığı Hakkı: Kripto varlıklar, Türk Hukuku'nda resmi bir "para birimi" veya "menkul kıymet" olarak kabul edilmese de, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) yönetmelikleri ve SPK düzenlemeleri çerçevesinde "Gayrimaddi Varlık" olarak tanımlanmıştır.
• Yargıtay İçtihadı: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, borçluya ait kripto para hesaplarına konulan hacizlere yapılan itirazları reddederek; "Kripto paraların ekonomik bir karşılığının bulunduğu, alım-satıma konu edilebildiği ve bir malvarlığı değeri taşıdığı hususunun tartışmasız olduğu, bu nedenle İİK kapsamında haczedilebilir nitelikte olduğu" yönünde kesin hüküm kurmuştur. Dolayısıyla bir borçlunun borsadaki hesabı, bankadaki mevduat hesabı ile aynı hukuki statüde hacze konudur.

Kripto paranın haczi, borçlunun cebinden veya evinden fiziki bir eşyanın alınması şeklinde yapılamaz. Kripto varlık bir borsada (Örn: BtcTurk, Paribu, Binance TR) tutuluyorsa, borçlu ile borsa arasında bir "Saklama/Hizmet Sözleşmesi" mevcut demektir. Yani borçlunun, 3. kişi konumundaki borsadan bir "alacak hakkı" vardır.

• Haciz İhbarnamesi Gönderilmesi: Alacaklı vekili, icra müdürlüğünden borçlunun hak ve alacaklarının haczi talebinde bulunurken, hedef olarak ilgili kripto para borsalarının Türkiye'deki resmi ticari unvanlarını ve MERSİS numaralarını göstererek İİK Madde 89/1 (Birinci Haciz İhbarnamesi) gönderilmesini talep eder.
• Borsanın Yükümlülüğü: Kendisine 89/1 haciz ihbarnamesi tebliğ edilen kripto borsası, 7 gün içinde kayıtlarını kontrol etmek zorundadır. Borçlunun hesabında Bitcoin, USDT veya Türk Lirası (TRY) bakiyesi varsa, borsa bu hesaplara derhal eksi bakiye (bloke) koyarak icra dairesine "Borçlunun nezdinizde şu kadar kripto varlığı mevcuttur ve haciz şerhi işlenmiştir" şeklinde resmi cevap vermekle yükümlüdür.

Kripto varlık hacizlerinde alacaklıları bekleyen en büyük hukuki ve teknik engel, varlığın nerede muhafaza edildiği ile ilgilidir. Uygulamada icra takibini semeresiz bırakan iki temel senaryo mevcuttur:

Kripto paranın doğası gereği, varlıklar merkezi bir borsada değil de borçlunun kendi kontrolündeki bir donanım cüzdanında (Ledger, Trezor) veya yazılım cüzdanında (MetaMask, Trust Wallet) tutuluyorsa, hukuken bir kilitlenme yaşanır.

• Bu cüzdanlara erişim sağlayan 12 veya 24 kelimelik şifreler yalnızca borçlunun zihninde veya fiziki bir kâğıdında gizlidir.
• İcra dairesi borçlunun donanım cüzdanına (flash bellek görünümündeki cihaza) fiilen el koysa dahi, şifre bilinmediği sürece içindeki varlığa teknik olarak ulaşılamaz ve paraya çevrilemez. Şifrenin verilmesi için borçluya fiziki veya hukuki zor kullanılamayacağı için, soğuk cüzdan hacizleri günümüz icra pratiğinde çözümsüz kalmaktadır.

Borçlu, varlıklarını Türkiye'de resmi bir şirketi bulunmayan (Örn: Coinbase, Kraken veya Binance Global) yabancı borsalarda tutuyorsa, İİK 89/1 haciz ihbarnamesi bu kurumlara doğrudan tebliğ edilemez.

• Türk icra dairelerinin yetkisi Türkiye sınırları ve Türk kanunlarına tabi tüzel kişilerle sınırlıdır. Yurt dışı merkezli bir borsaya Adalet Bakanlığı üzerinden uluslararası istinabe yoluyla haciz yazısı gönderilmesi teorik olarak mümkün görünse de, uygulamada aylar hatta yıllar süren bürokratik bir süreçtir ve sonuç alma ihtimali son derece düşüktür.

Banka hesabına konulan hacizde, banka hesaptaki TL'yi doğrudan icra dairesinin IBAN'ına aktarır. Ancak kripto paralar (Örn: 2 Adet Bitcoin) icra dairesinin banka hesabına veya UYAP sistemine "kripto" olarak gönderilemez. Zira devletin resmi bir kripto cüzdanı bulunmamaktadır.

Tasfiye Usulü: Borsadaki kripto hesaba bloke konulduktan sonra alacaklı, icra dairesinden "Paraya Çevirme (Satış ve Muhafaza)" talep eder. İcra müdürlüğü, haczin konulduğu kripto para borsasına yeni bir müzekkere yazar. Bu müzekkerede;

• "Borçluya ait olup bloke edilen [Örn: 0.5 BTC ve 1000 USDT] kripto varlığın, borsanın cari işlem günündeki güncel kur/piyasa değeri üzerinden bozularak (Türk Lirasına dönüştürülerek) nakit bedelinin müdürlüğümüzün Vakıfbank TR... IBAN numaralı hesabına aktarılması" emredilir.
• Borsa, teknik altyapısı üzerinden icra dairesinin emriyle satışı gerçekleştirir ve TL karşılığını icra dosyasına yollar. Bu sayede varlık paraya çevrilmiş ve alacaklıya ödenmeye hazır hale gelmiş olur.

Soru 1: Borçlumun hangi borsada (BtcTurk, Paribu vb.) hesabı olduğunu bilmiyorum. İcra dairesi tüm borsaları otomatik tarayabilir mi?

Cevap: Hayır, banka hesaplarında olduğu gibi UYAP üzerinden tek tuşla tüm borsaları sorgulama sistemi şu an tam anlamıyla entegre edilmemiştir. Alacaklı veya vekili, Türkiye'de faaliyet gösteren SPK lisanslı / MASAK yükümlüsü belli başlı kripto para borsalarının MERSİS numaralarını icra dosyasına bildirerek her birine ayrı ayrı 89/1 haciz ihbarnamesi gönderilmesini bizzat talep etmelidir.

Soru 2: Borçlu hesaptaki Bitcoin haczedildikten sonra değeri çok artarsa veya çok düşerse, işlem hangi değer üzerinden yapılır?

Cevap: Haciz işlemi kripto varlığın miktar (adet) bazında bloke edilmesini sağlar. İcra dairesi borsaya "Bozun (Satın)" emri verene (müzekkere yazana) kadar kripto varlık borsada bekler. Değer artışı veya düşüşü riski bu süreçte devam eder. Borsa, icra müdürlüğünün müzekkeresini tebliğ aldığı gün ve saatteki anlık (spot) piyasa fiyatı üzerinden TL'ye çevirme işlemini yapar.

Soru 3: Borçlu şifresini kimseye vermediği bir soğuk cüzdanda (Ledger) parasını tutuyorsa ve biz bu cihazı ev haczi sırasında bulursak ne yapabiliriz?

Cevap: İcra memuru cihazı (donanımı) menkul mal olarak haczedip muhafaza altına alabilir. Ancak cüzdanın şifresi olmadan içindeki varlıklar transfer edilemeyeceği için hukuki bir çıkmaza girilir. Borçlu şifreyi vermeye zorlanamayacağından, icra dairesi sadece fiziki cihazın satışını yapabilir; içindeki dijital varlıkların satışı imkânsız hale gelir.

(Aşağıdaki belge, alacaklı vekilinin, borçlunun muhtemel hesaplarının bulunabileceği yerli kripto varlık hizmet sağlayıcılarına İİK m. 89/1 gereğince haciz ihbarnamesi gönderilmesi için İcra Müdürlüğüne sunacağı resmi talep taslağıdır.)

[KONYA] ... İCRA MÜDÜRLÜĞÜNE

DOSYA NO: 20../... Esas ALACAKLI: [Adınız Soyadınız / Şirket Unvanı]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

BORÇLU: [Borçlunun Adı Soyadı] - [TC Kimlik No]

KONU: Borçlunun Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıları nezdinde bulunan hak ve alacaklarının (Kripto Varlıklarının) haczi için İİK Madde 89/1 uyarınca haciz ihbarnamesi gönderilmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR VE TALEP: Dosyamız borçlusu [Borçlunun Adı Soyadı]'nın borcuna yetecek miktarda hak ve alacaklarının (Türk Lirası, Bitcoin, Ethereum, USDT ve platformda işlem gören diğer tüm dijital/kripto varlıklarının) haczi için aşağıda ticari unvanları ve MERSİS numaraları belirtilen şirketlere (Kripto Para Borsalarına) İİK Madde 89/1 uyarınca Birinci Haciz İhbarnamesi gönderilmesini talep ederim.

Ayrıca, söz konusu borsalara gönderilecek ihbarnamede; "Borçlunun nezdinizde bulunabilecek her türlü dijital ve kripto varlığı üzerine dosya borcu miktarınca bloke (haciz) konulması, haczedilen kripto varlıkların müdürlüğümüzün izni olmaksızın üçüncü kişilere cüzdan transferine ve çekimine kapatılması" hususunun şerh edilmesini vekaleten talep ederim.

İhbarnamenin Gönderileceği Şirketler (3. Kişiler):

1. Eliptik Yazılım ve Ticaret A.Ş. (BtcTurk) - MERSİS: 0332...
2. Paribu Teknoloji A.Ş. (Paribu) - MERSİS: 0721...
3. BN Teknoloji A.Ş. (Binance TR) - MERSİS: 0177... (Adresleri UYAP MERSİS entegrasyonundan çekilecektir)

TARİH: .../.../2026

ALACAKLI VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza/e-İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)