Market Otoparkında Araç Hasarı ve Tazminat | Av.Sami IŞILAK

Modern perakende sektöründe, büyük ölçekli zincir marketler ve alışveriş merkezleri (AVM), tüketicilere sundukları otopark hizmetleriyle rekabet avantajı sağlamaktadır. Tüketiciler, araçlarını bu geniş otoparklara güvenle bırakarak alışverişlerini tamamlamayı beklerken; sıklıkla karşılaşılan, ancak hukuki boyutu yeterince bilinmeyen çok ciddi bir riskle yüz yüze gelmektedir: Kontrolsüz bırakılan veya rüzgârın etkisiyle eğimli zeminde hızla kayan metal alışveriş arabalarının (market arabalarının) park halindeki araçlara şiddetle çarpması.

Sadece birkaç kilogram ağırlığındaki metal bir alışveriş arabasının, rüzgâr ivmesiyle lüks bir aracın kaportasına veya farına çarpması, araçta derin göçüklere, boya kalkmalarına ve on binlerce liralık maddi hasara neden olmaktadır. Mağdur araç sahibi durumu market yönetimine bildirdiğinde ise genellikle standart ve kaçamak bir savunmayla karşılaşır: "Arabayı rüzgâr itmiş, bizim doğa olayına müdahale şansımız yok", "Diğer müşteriler arabayı yerine bırakmamış, suç müşterinindir" veya "Otoparktaki hasarlardan müessesemiz sorumlu değildir tabelamız mevcuttur".

Oysa Türk Hukuk sistemi, ticari işletmelerin sorumluluğunu sadece mağazanın kapalı alanıyla sınırlı tutmaz; müşteriye tahsis edilen açık veya kapalı otoparklar da işletmenin hukuki sorumluluk sahasındadır. Market yönetiminin, alışveriş arabalarını düzenli olarak toplayacak yeterli personeli istihdam etmemesi veya eğimli otopark zeminine araba sabitleyici (stoper) bariyerler kurmaması, doğrudan doğruya "Özen Borcunun İhlali" ve "Ağır İhmal"dir. Bu makalede; alışveriş arabası çarpmalarından doğan zararlarda Türk Borçlar Kanunu (TBK) kapsamında işletmenin "adam çalıştıranın ve yapı malikinin sorumluluğu" ilkelerini, rüzgârın bir mücbir sebep olup olmadığını, kamera kayıtlarının temini usulünü ve Tüketici Mahkemelerinde açılacak araç değer kaybı davalarını derinlemesine bir hukuk disipliniyle inceliyoruz.

Bir zararın kim tarafından tazmin edileceğini belirlemek için, olayın gerçekleştiği yerin hukuki egemenlik alanını tespit etmek gerekir.

• Ticari İşletmenin Eklentisi: Tüketici Hukuku ve Ticaret Hukuku bağlamında, bir marketin müşterilerine tahsis ettiği açık veya kapalı otopark, o ticari işletmenin ayrılmaz bir eklentisidir. Market işletmecisi, sadece raflardaki ürünlerin güvenliğinden değil, müşterinin otoparka girdiği andan itibaren can ve mal güvenliğini sağlamaktan da sorumludur.
• TBK Madde 69 (Yapı Malikinin Sorumluluğu): Türk Borçlar Kanunu'nun 69. maddesi, bir binanın veya yapının (otoparkın) malikine, o yapının yapımındaki bozukluklardan veya bakımındaki eksikliklerden doğan zararlar için "Kusursuz Sorumluluk" yükler. Eğer market otoparkı eğimli bir zemine yapılmışsa ve rüzgâr alan bir bölgedeyse, market yönetiminin bu eğime karşı önlem alması (arabaların kaymasını engelleyecek zemin bariyerleri, kilitli istasyonlar kurması) yasal bir mecburiyettir. Bu bakım ve önlem eksikliği nedeniyle araba kayıp bir araca çarparsa, market yönetimi TBK m. 69 uyarınca doğrudan sorumludur.

Market yönetimlerinin en sık başvurduğu savunma mekanizması, rüzgârı bir "Doğa Olayı" yani "Mücbir Sebep (Force Majeure)" olarak nitelendirip hukuki illiyet bağını kesmeye çalışmaktır.

• Mücbir Sebebin Sınırları: Hukukta mücbir sebep; öngörülemeyen, kaçınılamayan ve mutlak surette karşı konulamayan olağanüstü olaylar (kasırga, şiddetli deprem, sel) için kullanılır. Standart bir lodos veya açık otoparkta beklenen olağan rüzgâr esintileri hukuken mücbir sebep DEĞİLDİR.
• Öngörülebilirlik Kuralı: Basiretli bir tacir (market işletmecisi), açık otoparkta tekerlekli ve hafif metal arabaların rüzgârla veya eğimle hareket edebileceğini öngörmek zorundadır. Bu öngörüye rağmen;
• 1. Müşterilerin arabaları rastgele bırakmasını engelleyecek jetonlu kilit sistemlerini devreye sokmamışsa,
  2. Otopark alanında sürekli devriye gezerek boş arabaları toplayacak "araba toplama personeli" istihdam etmemişse, bu durum doğa olayı değil, doğrudan doğruya işletmenin organizasyon ve denetim kusurudur. Rüzgâr yalnızca zararı tetikleyen bir araçtır; asıl kusur, arabayı orada serbest bırakan işletmededir.

Kazanın rüzgârdan değil de, alışverişini bitiren başka bir müşterinin arabayı dikkatsizce iterek sizin aracınıza çarpmasından kaynaklandığı durumlar da mevcuttur.

• Müteselsil Sorumluluk: Arabayı doğrudan iten müşteri, haksız fiil (TBK m. 49) kapsamında asli kusurludur. Ancak çoğu zaman bu müşteri hızla olay yerinden ayrılır ve kimliği tespit edilemez. Bu noktada market yönetiminin sorumluluğu ortadan kalkmaz.
• TBK Madde 66 (Adam Çalıştıranın Sorumluluğu): Market yönetimi, otoparkın düzeninden sorumlu personelleri yeterince denetlemediği, boşta kalan arabaların zamanında toplanmasını sağlamadığı için "Organizasyon Kusuru" işlemiş sayılır. Yargıtay içtihatlarına göre, tüketici zararını doğrudan market yönetiminden (veya marketin bağlı olduğu zincir şirketten) talep edebilir. Market yönetimi, zararı size ödedikten sonra, kamera kayıtlarından tespit edebilirse arabayı çarpan o dikkatsiz müşteriye rücu davası açarak ödediği parayı ondan geri isteyebilir. Bu rücu ilişkisi tüketiciyi (sizi) bağlamaz.

Market otoparklarının girişine asılan "Otoparkımızda meydana gelen araç hasarlarından, hırsızlıktan ve alışveriş arabası çarpmalarından müessesemiz sorumlu değildir" şeklindeki devasa tabelalar, hukuki bilgisizlikten faydalanmaya yönelik illüzyonlardır.

• TBK Madde 115: Borçlunun (işletmenin) ağır kusurundan sorumlu olmayacağına ilişkin önceden yaptığı tek taraflı duyurular veya anlaşmalar kesin olarak hükümsüzdür.
• TKHK Madde 5: Tüketici Hukuku bağlamında, tüketicinin yasal tazminat haklarını sınırlandıran bu tür matbu tabelalar "Haksız Şart" niteliğindedir. Metal bir arabanın kontrolsüzce bırakılarak başkasının malına zarar vermesi işletmenin gözetim eksikliği ve ağır kusurudur; tabela bu kusuru temize çıkaramaz.

Olay yaşandığında doğru hukuki adımları atmak, davanın veya hakem heyeti sürecinin kazanılması için temel şarttır.

1. Aracı Hareket Ettirmeyin: Çarpma anını fark ettiğinizde veya aracın yanına geldiğinizde market arabası araca yapışık haldeyse, derhal o pozisyondayken farklı açılardan detaylı fotoğraflarını ve videosunu çekin.
2. Market Müdürü ile Tutanak: Olayı derhal market güvenliğine ve şube müdürüne bildirin. "Şu tarih ve saatte, otopark alanında market arabasının kayarak ... plakalı araca çarpması sonucu maddi hasar oluştuğu görülmüştür" şeklinde basit bir tutanak hazırlayıp çift taraflı imzalayın.
3. Güvenlik Kamerası (CCTV) Görüntüleri: İşletmeden o anın kamera kayıtlarını izlemeyi ve bir kopyasını almayı talep edin. Market "KVKK gereği veremeyiz, sadece polise veririz" bahanesine sığınabilir. Bu durumda, polise (112) haber vererek maddi hasarlı kaza kaydı açtırmaya çalışın. Polis özel alan olduğu için gelmek istemezse, tutanağınıza "Market yönetimi kamera görüntülerini vermekten imtina etmiştir" şerhini düşün. Mahkeme aşamasında, görüntüleri sunmaktan kaçınan taraf, iddianın doğruluğunu zımnen kabul etmiş sayılır (HMK m. 220).

Marketin kusuru nedeniyle aracınızda oluşan zarar, basit bir "pasta cila" masrafından ibaret görülmemelidir. Hukuken talep edebileceğiniz iki ana maddi tazminat kalemi bulunmaktadır:

• Doğrudan Maddi Hasar (Onarım Bedeli): Aracınızın kapısında oluşan derin göçüğün düzeltilmesi, boyanması veya kırılan stop lambasının yetkili serviste orijinaliyle değiştirilmesi için kesilen KDV dâhil fatura bedelidir.
• Araç Değer Kaybı: Kazasız, boyasız bir aracın kaportasına araba çarpması ve bu parçanın boyanması, aracın TRAMER kaydına ve ekspertiz raporlarına "Boyalı/İşlemli" olarak yansır. Bu durum aracın ikinci el satış değerini (Örneğin 30.000 TL) anında düşürür. Yargıtay kararları uyarınca, onarım bedeliyle birlikte bu "Değer Kaybı"nın da haksız fiil faili olan market yönetiminden tahsili yasal bir haktır.

Başvuru Mercii: Uyuşmazlık bedeli her yıl belirlenen yasal sınırın (Örn: 2026 yılı limitlerinin) altındaysa, faturanız ve değer kaybı eksper raporunuzla birlikte Tüketici Hakem Heyetine e-Devlet üzerinden ücretsiz olarak başvurabilirsiniz. Limit aşıyorsa, Tüketici Arabuluculuğu sonrası Tüketici Mahkemesinde dava açılması gerekmektedir.

Soru 1: Market arabası rüzgârdan kayıp aracıma çarptı, farı kırdı. Müdür 'Doğa olayı, biz ödemeyiz, gidin kaskonuzdan yaptırın' dedi. Kaskomu bozmak zorunda mıyım?

Cevap: Kesinlikle kaskonuzu bozmak zorunda değilsiniz. Rüzgâr, bir açık otopark için öngörülemeyen bir mücbir sebep değildir. Arabaların kaymasını önleyecek mekanizmalar (kilit, stoper, toplama personeli) kurmayan market yönetimi ağır kusurludur. Kaskonuzdan yaptırsanız dahi, sigorta şirketiniz bu parayı marketten rücu edecektir. Doğrudan markete ihtarname çekerek hasarınızı talep edebilirsiniz.

Soru 2: Arabayı çarpan kişi başka bir müşteriydi. Çarpıp arabasına binerek kaçtı. Plakasını alamadım. Market yönetimi 'Suçlu müşteri, onu bulun ondan isteyin' diyor. Haklılar mı?

Cevap: Haksızlar. Market yönetimi 'Adam Çalıştıranın/Yapı Malikinin Sorumluluğu' ve güvenlik/gözetim eksikliği nedeniyle zarardan müteselsilen (ortaklaşa) sorumludur. Failin bulunamaması marketi kurtarmaz. Zararınızı tüketici hukuku kapsamında doğrudan market zincirinin genel müdürlüğünden talep edebilirsiniz.

Soru 3: Market müdürü tutanak tutmayı ve kamera kaydı vermeyi reddetti. Hasarı nasıl ispatlayacağım?

Cevap: Olay yerinden ayrılmadan aracın, çarpan market arabasının ve otoparkın geniş açılı fotoğraflarını, varsa tanıkların (örneğin yanınızdaki eşinizin veya diğer müşterilerin) beyanlarını içeren kısa bir videoyu çekin. Ardından markete noter ihtarnamesi göndererek 'Kamera kayıtlarının silinmeden mahkemeye sunulmak üzere muhafazasını' ihtar edin. Hakem Heyeti veya Mahkeme kayıtları istediğinde market sunamazsa, ispat yükü yer değiştirir ve siz haklı kabul edilirsiniz.

(Aşağıdaki belge, market otoparkında kontrolsüz bırakılan alışveriş arabasının çarpması neticesinde aracı hasar gören tüketicinin, onarım ve değer kaybı bedelini tahsil etmek amacıyla marketin genel müdürlüğüne yönelteceği Noter ihtarnamesi taslağıdır.)

İHTAR EDEN: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [Tebligat Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

MUHATAP (MARKET ŞİRKETİ): [Market Zincirinin Tam Ticari Unvanı, Örn: X Perakende Ticaret A.Ş.] ADRES: [Şirketin Genel Merkez veya Şube Adresi]

KONU: TBK Madde 66 ve 69 ile 6502 Sayılı TKHK hükümleri uyarınca; işletmenize ait otoparkta gerekli güvenlik ve gözetim önlemlerinin alınmaması sebebiyle serbest kalan alışveriş (market) arabasının çarpması sonucu müvekkile ait araçta meydana gelen maddi hasar ile değer kaybının tahsili ihtarıdır.

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkilim, .../.../20.. tarihinde alışveriş yapmak amacıyla şirketinize ait [Şube Adı ve Açık Adresi] adresindeki şubenize gitmiş ve mülkiyeti kendisine ait [Plaka] plakalı aracını, müşterilerinize tahsis edilen otopark alanına usulüne uygun şekilde park etmiştir.
2. Alışverişini tamamlayıp aracına dönen müvekkilim, otopark alanında denetimsiz ve başıboş bırakılan metal alışveriş arabanızın [eğim/rüzgâr etkisiyle veya kontrolsüzce] kayarak aracının [Örn: sol arka kapısına ve farına] şiddetle çarptığını ve aracına saplandığını tespit etmiştir. (Olay anı fotoğrafları Ek-1'dedir).
3. Durum derhal şube yetkililerinize bildirilmiş ancak haksız ve mesnetsiz gerekçelerle hasar sorumluluğu reddedilerek kamera kayıtlarının verilmesinden imtina edilmiştir.
4. Türk Borçlar Kanunu kapsamında, otopark işleten yapı maliki ve ticari işletme olarak; alışveriş arabalarının toplanması, kaymasının engellenmesi ve müşterilerin mal güvenliğinin sağlanması hususunda kusursuz (veya ağır özen eksikliğiyle) sorumluluğunuz bulunmaktadır. Müvekkile ait araç yetkili serviste onarılmış olup, [Örn: 15.000 TL] faturalı onarım bedeli ve eksper raporuyla sabit [Örn: 20.000 TL] araç değer kaybı olmak üzere toplam [35.000 TL] maddi zararımız doğmuştur.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan emredici yasal nedenlerle; Tesisinizin gözetim eksikliği ve kusuru neticesinde müvekkilimin aracında oluşan toplam [35.000 TL] maddi zararın, işbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren 7 (YEDİ) GÜN İÇİNDE müvekkilin [TR... IBAN] numaralı banka hesabına ödenmesini; Aksi halde, olay anına ait güvenlik kamerası kayıtlarının silinmeden muhafaza edilmesini ihtaren bildirir; alacağın tahsili amacıyla Tüketici Hakem Heyetine (veya Tüketici Mahkemesine) başvurulacağını, tüm yargılama masrafları, bilirkişi ücretleri ve avukatlık vekâlet ücretinin firmanıza tahmil edileceğini ihtar ederiz.

TARİH: .../.../2026

İHTAR EDEN VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)