Milli Dayanışma Kanunu Hukuki Analizi | Av. Sami IŞILAK

Ceza hukukunun temel amacı suçun cezalandırılması olmakla birlikte, modern hukuk sistemlerinde devletlerin toplumsal barışı tesis etmek amacıyla belirli dönemlerde "onarıcı adalet" veya "geçiş dönemi adaleti" mekanizmalarına başvurdukları görülmektedir. Meclis gündemine taşınan "Milli Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi", bu mekanizmaların güncel bir yansıması olarak karşımıza çıkmaktadır.

Söz konusu kanun teklifi, klasik bir "Genel Af" düzenlemesinden hukuki niteliği itibarıyla ayrılmaktadır. Teklif, suçların tamamen silinmesi yerine; örgütün silah bırakması ve bu durumun devletin zirvesi tarafından tescillenmesi ön şartına bağlı olarak "Erteleme (Talik)" müessesesini kurgulamaktadır. Kanun metni; soruşturma, kovuşturma ve kesinleşmiş infaz aşamalarındaki dosyalar için farklı sürelerde denetim öngörmekte, süreci yönetecek idari bir "Kurul" ihdas etmekte ve bu süreçte görev alan kamu personeline mutlak bir hukuki zırh sağlamaktadır.

Kamuoyunda çok kutuplu tartışmalara neden olan bu teklifin, hukuki uygulanabilirliği, Anayasa'nın eşitlik ilkesi (Madde 10) ve hukuk devleti ilkesi (Madde 2) karşısındaki durumu büyük önem taşımaktadır. Bu makalede; taslağın maddelerini tek tek süzgeçten geçiriyor, erteleme şartlarının sınırlarını ve kanunun hukuki açıdan hem olumlu hem de olumsuz niteliklerini tamamen tarafsız bir hukukçu nazarıyla inceliyoruz.

Kanunun uygulanabilmesi, doğrudan bir idari işleme ve fiili bir durumun gerçekleşmesine bağlanmıştır.

• Temel Ön Şart: Teklifin 1. maddesine göre kanunun amacı; PKK/KCK terör örgütünün silahlı faaliyetlerine son vermesi, tüm silah ve mühimmatı teslim etmesi ve bu durumun güvenlik kurumlarınca tespit edilmesidir. Bu tespitin ardından Milli Güvenlik Kurulu'nun (MGK) alacağı kararın Resmî Gazete'de yayımlanması ile birlikte kanunun hükümleri fiilen işlemeye başlayacaktır.
• Kapsama Giren Suçlar: Örgüt kurma, yönetme, örgüte üye olma, yardım etme, örgüt propagandası yapma ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlar kanunun şemsiyesi altındadır.
• Kurul Tanımı: Sürecin yönetimi için, kanunun 7. maddesinde detaylandırılan özel bir "Kurul" ihdas edilmiştir.

Kanunun en temel operasyonel hükmü, yargılamaların ve kesinleşmiş cezaların durdurulmasına ilişkindir. Düzenleme, af getirmemekte; sanık veya hükümlüleri belirli bir "denetim süresine" tabi tutmaktadır.

• İstisnalar (Kapsam Dışı Suçlar): Kanunun 3. ve 6. maddelerinde açıkça belirtildiği üzere; 1 Haziran 2005 tarihinden önce işlenen kasten öldürme suçları ile müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yürütülen dosyalar bu erteleme hükümlerinin DIŞINDA tutulmuştur.
• Erteleme Süreleri: 15 yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda 5 yıl, 15 yıldan fazla hapis cezası veya müebbet/ağırlaştırılmış müebbet cezası gerektiren (istisna tutulmayan) suçlarda ise 10 yıl süreyle erteleme kararı verilecektir.
• Koruma Tedbirlerinin Kaldırılması: Erteleme kararı verilen dosyalarda, şüpheli veya sanıklar hakkındaki tutuklama ile adli kontrol tedbirleri yetkili hâkim, mahkeme veya ilgili ceza dairesi tarafından kaldırılacaktır.
• İhlal ve Düşme (Madde 5): Erteleme süresi içerisinde kişinin yeni bir "terör suçu" işlemesi halinde erteleme kararı kaldırılarak yargılamaya veya infaza kaldığı yerden devam edilecektir. Belirtilen 5 veya 10 yıllık denetim süresi suç işlenmeksizin geçirilirse, davalar hakkında "Düşme" kararı verilecek ve infazlar edilmiş sayılacaktır.

Hukuki süreçlerin salt adliye koridorlarına bırakılmayıp, üst düzey bir bürokratik mekanizmayla koordine edilmesi hedeflenmiştir.

• Koordinasyon Kurulu (Madde 7): Cumhurbaşkanı Yardımcısının başkanlığında; Adalet Bakanı, Dışişleri Bakanı, İçişleri Bakanı, Milli Savunma Bakanı, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, MİT Başkanı ve MGK Genel Sekreterinden oluşan bir Kurul kurulacaktır. Gerekli görülmesi halinde alt komisyonlar oluşturulabilecektir.
• Silah ve Malzemenin Kayıt Altına Alınması (Madde 8): Örgüt mensuplarının teslim ettikleri silah, mühimmat ve patlayıcı maddeler İçişleri ve Milli Savunma Bakanlıklarının koordinasyonunda kayıt altına alınacaktır.
• 6 Aylık Başvuru Süresi (Madde 9): Kanundan yararlanmak isteyen kişilerin, MGK kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasını müteakip 6 ay içinde bulundukları yerdeki Cumhuriyet Başsavcılıklarına yazılı olarak bildirimde bulunmaları yasal bir zorunluluk olarak düzenlenmiştir.

Hukuk devletinin en çok tartışılacak maddelerinden biri 10. maddedir.

• Hukuki Zırh: Kanun kapsamında verilen görevleri yerine getiren kişilerin (Kurul üyeleri, kamu kurumları personeli vb.), bu görevleri nedeniyle hukuki, idari veya cezai sorumluluğunun doğmayacağı hüküm altına alınmıştır. Bu durum, kanunun uygulanması sırasında yapılabilecek olası hak ihlalleri veya yetki aşımlarında personelin yargılanmasını engelleme amacı gütmektedir.

Söz konusu kanun teklifi, siyasi saiklerden bağımsız olarak salt Ceza Hukuku ve Anayasa Hukuku prensipleri çerçevesinde değerlendirildiğinde şu hukuki tablolar ortaya çıkmaktadır:

1. Şartsız Af Yerine Denetimli Erteleme: Düzenlemenin doğrudan bir "Genel Af" ilan etmeyip, 5 ve 10 yıllık denetim süreleri kurgulaması, ceza hukukunun önleyicilik işlevini kısmen korumaktadır. Süreç içinde yeni bir terör suçu işlenmesi halinde ertelemenin bozulacak olması, fail üzerinde caydırıcı bir baskı unsuru oluşturmaktadır.
2. Ön Koşulun Bağlayıcılığı: Kanunun yürürlüğe girmesinin fiili silah bırakma eylemine ve bunun MGK kararıyla resmiyete dökülmesine bağlanması, soyut ve ucu açık bir hukuki zemin yerine, somut ve devlet onaylı bir duruma (milat) işaret etmesi açısından usuli bir belirlilik sağlamaktadır.
3. Başvuru Süresinin Sınırlandırılması: 6 aylık hak düşürücü sürenin öngörülmesi, kanunun suiistimal edilerek sonsuza kadar uygulanacak bir açık kapı yaratmasını engellemektedir.

1. Madde 10 (Mutlak Yargı Muafiyeti) Sorunu: Kamu görevlilerine getirilen hukuki, idari ve cezai sorumsuzluk zırhı, Anayasa'nın 2. maddesindeki "Hukuk Devleti" ve 125. maddesindeki "İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır" ilkeleriyle açıkça çelişmektedir. Hukukta mutlak sorumsuzluk ihdas edilmesi, keyfiliği hukuken meşrulaştırma riski taşır.
2. Eşitlik İlkesi ve Suç Tarihi Ayrımı: 3. maddedeki 1 Haziran 2005 tarihinden önce işlenen kasten öldürme suçlarının kapsam dışı bırakılması kuralı, Anayasa'nın 10. maddesindeki "Eşitlik İlkesi" bağlamında Anayasa Mahkemesi'ne taşınması muhtemel bir sorundur. Aynı nitelikteki bir suçu 2004 yılında işleyen kişinin faydalanamayıp, 2006 yılında işleyen kişinin faydalanması ceza adaletine ve norm hiyerarşisine aykırılık teşkil edebilir.
3. Yargı Yetkisinin Yürütmeye Devri Tehlikesi: Kanunun yürürlüğe girmesinin ve uygulanmasının MGK Kararına ve Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığındaki Kurulun yetkisine bırakılması, kuvvetler ayrılığı prensibini zedeleyebilir. Yargı kararlarının (infazın durdurulması) salt idari bir kurulun tasarrufuna endekslenmesi, mahkemelerin bağımsızlık alanına müdahale riski doğurmaktadır.

Soru 1: Bu kanun teklifi doğrudan bir Genel Af mıdır? Geçmişteki tüm suçlar silinecek mi?

Cevap: Hayır, bu kanun bir Genel Af değildir. Hukuken bir "Soruşturma, Kovuşturma ve İnfazın Ertelenmesi" düzenlemesidir. Suçlar derhal silinmez; failler suça göre 5 veya 10 yıllık bir denetim süresine tabi tutulur. Bu süre zarfında yeni bir terör suçu işlenmezse dosyalar hakkında düşme kararı verilir.

Soru 2: Kasten adam öldürme veya müebbet hapis cezası alanlar bu kanundan yararlanabilecek mi?

Cevap: Kanunun 3. ve 6. maddelerinde istisnalar belirtilmiştir. 1 Haziran 2005 tarihinden önce işlenen kasten öldürme suçları ile müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren (istisna kapsamındaki) suçlar bu erteleme hükümlerinin dışındadır.

Soru 3: Kanun yürürlüğe girdiği an herkes otomatik olarak tahliye mi olacak?

Cevap: Süreç otomatik işlemeyecektir. Öncelikle örgütün silah bıraktığının güvenlik kurumlarınca tespiti ve bunun MGK kararıyla Resmî Gazete'de yayımlanması şarttır. Ardından, ilgili kişilerin 6 ay içerisinde Cumhuriyet Başsavcılıklarına yazılı olarak bildirimde bulunmaları (başvurmaları) gerekmektedir.

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)