Miras Şirkette Kardeşe Dava | Av.Sami IŞILAK

Aile şirketleri, Türkiye ekonomisinin belkemiğini oluşturur. Yıllarca süren emek, alın teri ve fedakârlıklarla kurulan, büyütülen bir limited şirketin kurucusu (baba veya anne) vefat ettiğinde, şirketin hisseleri yasal mirasçılara (çocuklara ve eşe) miras payları oranında intikal eder. Ancak hukuken her ne kadar herkes ortak olsa da, fiiliyatta durum çoğu zaman böyle olmaz. Şirketin işleyişini babasının sağlığında da takip eden veya şirketin başına bir şekilde geçen erkek (veya kız) kardeş, direksiyona oturduğu an kendisini şirketin tek sahibi ilan eder.

Diğer kardeşler, şirketin varlığıyla gurur duyup her ay bir kâr payı beklerken; şirketi yöneten kardeş lüks araçlara biner, lüks bir hayat yaşar ve şirketin kasasından kendi şahsi harcamalarını finanse eder. Diğer mirasçılar "Bizim kâr payımız nerede?" diye sorduğunda ise yıllarca bitmeyen aynı mazeretlerle karşılaşırlar: "Şirket bu yıl zarar etti", "Piyasa çok kötü, yatırıma para ayırdık", "Siz işe karışmıyorsunuz, ben sabah akşam çalışıyorum, tabii ki ben yiyeceğim."

Hukuken, bir şirkette %1 dahi hisseniz olsa o şirketin kârına ortaksınızdır ve yöneten kişi size hesap vermek zorundadır. Türk Ticaret Kanunu (TTK), aile şirketlerinde azınlıkta kalan veya şirketten dışlanan (ezilen) pay sahiplerini, gücü elinde bulunduran "Zalim Çoğunluğa" veya "Tek Adam" yönetimine karşı muazzam yasal silahlarla korur. Bu kapsamlı makalede; miras kalan limited şirketlerde dışlanan mirasçıların "Kâr Payı (Temettü)" alacaklarını nasıl zorla tahsil edeceğini, şirketin içini boşaltan kardeşin yerine "Yönetim Kayyımı"nın nasıl atanacağını ve artık bu çileği çekmek istemeyenlerin gerçek hisse değerlerini nakit olarak alıp şirketten "Haklı Nedenle Çıkma" davasını nasıl açacaklarını Asliye Ticaret Mahkemesi usulleriyle tüm boyutlarıyla inceliyoruz.

Şirketi yöneten kardeşin en klasik taktiği, şirket bilançolarını kâğıt üzerinde zararda veya sıfır kârda göstermektir. Şahsi harcamalar, hayali faturalar veya eş dost üzerinden kurulan paravan şirketlere kesilen faturalarla şirketin asıl kârı hortumlanır (örtülü kazanç dağıtımı yapılır).

• Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı (TTK Madde 614): Bir limited şirket ortağının en temel hakkı bilgi almaktır. Yönetici kardeş "Size hesap vermek zorunda değilim" diyemez. Ortak, istediği zaman şirketin ticari defterlerini, banka hesaplarını ve bilançolarını inceleme hakkına sahiptir. Yönetici bu hakkı engellerse, Asliye Ticaret Mahkemesinden alınacak bir kararla mahkeme bilirkişileri şirkete polis eşliğinde girerek tüm defterlere el koyar.
• Kâr Payı Davası: Mali müşavir bilirkişiler defterleri incelediğinde; yönetici kardeşin kendine fahiş maaş bağladığı, şahsi lüks harcamalarını şirkete fatura ettiği ve kârı gizlediği ortaya çıkar. Mahkeme, bu hayali giderleri iptal ederek şirketin "Gerçek Kârını" hesaplar ve yıllardır dağıtılmayan o devasa kâr paylarının (temettülerin), faiziyle birlikte dışlanan kardeşlere ödenmesine hükmeder.

Eğer yönetici kardeşle aranızdaki bağlar tamamen koptuysa, her yıl kâr payı için mahkemede sürünmek istemiyorsanız ve "Benim payımı verin, şirketten gideyim" diyorsanız açacağınız dava "Haklı Nedenle Ortaklıktan Çıkma" davasıdır.

• Haklı Neden Nedir? Yargıtay'a göre; şirketi yöneten kardeşin diğerlerine bilgi vermemesi, kâr paylarını yıllarca dağıtmaması, şirket kasasını şahsi hesabı gibi kullanması, diğer ortakları genel kurula çağırmaması veya onlara hakaret etmesi kesin birer "Haklı Neden"dir.
• Ayrılma Akçesinin (Hisse Bedelinin) Tahsili: Mahkeme çıkma talebini haklı bulduğunda, şirketin "Gerçek (Aktif) Değerini" hesaplatır. Şirketin gayrimenkulleri, araç filosu, marka değeri ve stokları toplanır. Örneğin şirket 100 Milyon TL değerindeyse ve sizin %25 hisseniz varsa, mahkeme şirketin size 25 Milyon TL "Ayrılma Akçesi" ödemesine karar verir. Yönetici kardeş "Paramız yok" diyemez; gerekirse şirketin fabrikası veya malları icradan satılarak bu devasa payınız size nakit olarak ödenir.

Yönetici kardeşin şirketin içini boşalttığını, gayrimenkulleri kendi karısının veya yakınlarının üzerine ucuz fiyattan geçirdiğini fark ettiniz. Ortaklıktan çıkma davası yıllar sürebilir ve o süreçte şirkette hiçbir şey kalmayabilir. Burada acil müdahale gerekir.

• Görevden Alma (Azil) Davası: Haklı sebeplerin (yolsuzluk, emniyeti suiistimal, kötü yönetim) varlığı halinde her ortak, Asliye Ticaret Mahkemesinden yöneticinin "Müdürlük" yetkisinin kaldırılmasını talep edebilir.
• İhtiyati Tedbir ve Kayyım: Dava açarken mahkemeden HMK Madde 389 kapsamında acil tedbir istenir. Hâkim, yöneticinin şirketi batırmasını engellemek için, dava süresince şirketin yönetimine tarafsız bir "Yönetim Kayyımı (Örn: Mali Müşavir veya Avukat)" atar. Kayyım atandığı an yönetici kardeşin imza yetkisi düşer. Şirketin banka hesaplarına el konulur ve yönetici kardeşin şirkete girmesi dahi kayyımın iznine bağlanır. Bu hamle, hortumlamayı bıçak gibi keser.

Bazen yönetici kardeş, çoğunluk hissesine sahip olmanın (örneğin %51) verdiği güçle şekli bir Genel Kurul toplantısı düzenler. Çoğunluk oyuyla "Bu yıl kâr dağıtılmamasına" veya "Kendisine aylık 500.000 TL huzur hakkı/maaş bağlanmasına" karar aldırır ve "Bakın her şey yasal, çoğunluk kararı aldık" der.

Ancak Türk Ticaret Kanunu, çoğunluğun azınlığı ezdiği bu kararları korumaz. Azınlıkta kalan kardeşler, bu genel kurul kararlarına karşı 3 ay içinde "Genel Kurul Kararının İptali" davası açabilirler. Hâkim, şirketin devasa kâr etmesine rağmen kâr dağıtmama kararını "Dürüstlük kuralına aykırı ve azınlığı ezme amaçlı" bularak iptal eder. Aynı şekilde, yöneticinin kendine bağladığı o fahiş maaş kararı da iptal edilerek, o güne kadar aldığı haksız maaşlar şirkete (dolayısıyla kâr olarak mirasçılara) iade ettirilir.

Soru 1: Babam vefat edeli 3 yıl oldu. Abim limited şirketi tek başına yönetiyor, 'Şirket zarar ediyor' deyip bana para vermiyor ama altına son model jip çekti. Paramı nasıl alırım?

Cevap: Abinizin 'zarar ediyoruz' beyanının hukuken hiçbir geçerliliği yoktur. Asliye Ticaret Mahkemesinde 'Bilgi Alma ve Kâr Payı' davası açtığınızda, mahkeme şirketin hesaplarına el koyar. Şirket kasasından alınan o lüks jipin ve şahsi harcamaların bedeli şirket kârına eklenir. Şirketin gerçek kârı ortaya çıkarılarak yıllardır alamadığınız kâr paylarınız faiziyle birlikte abinizden tahsil edilir.

Soru 2: Şirketteki hissemi satıp kurtulmak istiyorum ama abim 'Senin hisseni almam, dışarıdan da kimseye satamazsın' diyor. Gerçekten o onay vermeden satamaz mıyım?

Cevap: Limited şirketlerde pay devri genel kurul (diğer ortakların) onayına tabi olduğu için dışarıdan birine satmanız fiilen çok zordur. Abinizin de almaması sizi esir ettiği anlamına gelir. Bu durumda tek çözüm Asliye Ticaret Mahkemesinde 'Haklı Nedenle Ortaklıktan Çıkma' davası açmaktır. Mahkeme şirketin güncel gayrimenkul ve marka değerini hesaplatır ve hissenize düşen (örneğin 10 Milyon TL) bedelin 'Ayrılma Akçesi' olarak zorla şirket kasasından (gerekirse şirketi icradan satarak) size ödenmesine hükmeder.

Soru 3: Şirketi yöneten kardeşim malları teker teker ucuz fiyata kendi eşinin üzerine geçiriyor (satıyor). Dava açana kadar şirket boşalacak. Acil ne yapmalıyım?

Cevap: Bu açık bir 'İçi Boşaltma' ve emniyeti suiistimal vakasıdır. Vakit kaybetmeden Asliye Ticaret Mahkemesine başvurarak 'Haklı Nedenle Yöneticinin Azli' davası açmalı ve acil olarak şirkete 'Yönetim Kayyımı Atanmasını' talep etmelisiniz. Mahkeme, mal kaçırma riskini gördüğünde yöneticinin (kardeşinizin) imza yetkisini tedbiren durdurur ve şirketin başına devleti temsil eden bir kayyım atar. Kardeşiniz bir daha hiçbir yeri satamaz.

(Aşağıdaki belge, babadan miras kalan şirketi tek başına yönetip diğer kardeşlere kâr payı vermeyen, şeffaflıktan uzak davranan ve şirket mallarını şahsına kullanan yönetici ortağa karşı Asliye Ticaret Mahkemesine sunulacak dava dilekçesi taslağıdır.)

[KONYA] NÖBETÇİ ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ BAŞKANLIĞINA

(İHTİYATİ TEDBİR VE KAYYIM TALEPLİDİR)

DAVACI: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [İkametgah Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

DAVALILAR: 1- [Şirketin Tam Unvanı] Ldt. Şti. 2- [Şirketi Yöneten Kardeşin Adı Soyadı] (Şirket Müdürü Sıfatıyla)

ARABULUCULUK DOSYA NO: [Ticari Uyuşmazlıklar Kapsamında Alınan Arabuluculuk Son Tutanak No]

KONU: TTK Madde 636, 614 ve 630 uyarınca; davalı şirket müdürünün haksız ve kötü niyetli eylemleri nedeniyle; 1- Davacı müvekkilin haklı nedenle ORTAKLIKTAN ÇIKMASINA ve fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik [Örn: 2.000.000 TL] "Ayrılma Akçesinin" karar tarihine en yakın güncel değer üzerinden davalılardan müştereken ve müteselsilen TAHSİLİNE, 2- Şirketin geçmiş 5 yılına ait dağıtılmayan gerçek kâr paylarının tespiti ile şimdilik [Örn: 500.000 TL] kâr payının (temettünün) ticari avans faiziyle birlikte müvekkile ÖDENMESİNE, 3- Mal kaçırma ve içinin boşaltılması tehlikesine binaen HMK m. 389 uyarınca davalı müdürün temsil yetkisinin durdurularak şirkete acilen bir YÖNETİM KAYYIMI ATANMASINA (Müdürün Azline) karar verilmesi talebidir.

DAVA DEĞERİ: [Örn: 2.500.000 TL - Belirsiz Alacak/Kısmi Dava Kapsamında Şimdilik]

AÇIKLAMALAR:

1. Davacı müvekkil, muris [Babanın Adı]’nın vefatı üzerine davalı [Şirket Unvanı] Ltd. Şti.’nin % [Örn: 25] oranında pay sahibi (ortağı) konumundadır. Şirketin yönetimi fiilen ve hukuken diğer hissedar/davalı olan kardeş [Yönetici Kardeşin Adı]’nın elindedir.
2. Davalı şirket müdürü, murisin vefatından bu yana geçen [Örn: 5] yıllık süre zarfında müvekkile şirketin mali durumuna ilişkin hiçbir bilgi ve belge vermemiş, TTK m. 614 kapsamındaki bilgi alma ve inceleme hakkını fiilen gasp etmiştir.
3. Davalı müdür, şirketin devasa cirolar yapmasına ve kârlı bir işletme olmasına rağmen kâğıt üzerinde şirketi kârsız göstermiş, müvekkile yıllardır tek kuruş kâr payı ödememiştir. Buna karşılık kendisi, şirket kasasından edindiği lüks araçlar ve haksız yüksek maaşlarla şahsi menfaat temin etmiş, şirketin içini boşaltma (örtülü kazanç dağıtımı) eylemlerine girişmiştir.
4. Davalı tarafın güven ilişkisini temelden çökerten, azınlık haklarını hiçe sayan ve dürüstlük kuralına aykırı bu eylemleri TTK m. 636 kapsamında kesin bir "Haklı Neden"dir. Müvekkilin şirkette kalmasının kendisinden beklenemeyeceği açık olduğundan, ortaklıktan çıkma kararı verilmesi ve hisse değerinin "Ayrılma Akçesi" olarak ödenmesi zaruridir. Yargılama sürecinde şirketin daha fazla zarara uğramaması adına davalı yöneticinin yetkilerinin tedbiren durdurularak bir "Yönetim Kayyımı" atanması elzemdir.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda arz edilen ve Mahkemenizce tespit edilecek gerekçelerle; 1- Öncelikle, davalı şirketin içinin boşaltılmasını önlemek amacıyla tensiple birlikte davalı müdürün imza yetkisinin tedbiren KALDIRILMASINA ve şirkete YÖNETİM KAYYIMI ATANMASINA, 2- Davamızın KABULÜ ile; müvekkilin haklı nedenle şirketten ÇIKMASINA, hesaplanacak güncel aktif değere göre şimdilik [2.000.000 TL] ayrılma akçesi ile [500.000 TL] geçmiş yıl kâr paylarının ticari faiziyle birlikte davalılardan TAHSİLİNE, 3- Yargılama giderleri ile avukatlık vekâlet ücretinin davalılara yükletilmesine karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: .../.../2026

DAVACI VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)