Ailenizle çıkacağınız o güzel kış kampı veya hafta sonu pikniği için kasaptan 2 kilo et aldınız. Parayı ödeyip eve geldiğinizde, mutfak terazisinde o etin 1.6 kilo geldiğini gördünüz! Öfkeyle kasaba geri dönüp hakkınızı aradığınızda 'Abi terazi dijital, yalan söylemez, et kanını suyunu çekmiştir' şeklindeki o meşhur, pişkince kibre mi maruz kaldınız? 'Üç beş yüz gram için avukat mı tutulur, adam esnaf' diyerek o hırsızlığı sakın sineye çekmeyin! Türk Hukukunda ticari terazinin kalibrasyonuyla oynamak, eksik tartmak veya kalın ambalajların (daranın) ağırlığını et parasına size satmak basit bir 'Esnaf Hatası' değil; TCK Madde 158 uyarınca 10 yıla kadar hapis gerektiren 'Nitelikli Dolandırıcılık' suçudur! O hileli terazilere Zabıta ve Bakanlık aracılığıyla nasıl el koyduracağınızı, dara oyununu Tüketici Kanunu ile nasıl bozacağınızı avukat gözüyle tüm detaylarıyla inceliyoruz.
Hafta sonu 5 kişilik ailenizle çıkacağınız o zorlu kış kampı için odun sobanızı, 12 metrekarelik devasa şişme çadırınızı bagaja yüklediniz ve hazırlıklara başladınız. Kampın en güzel yanı olan o akşam yemeği için mahallenizdeki kasaba veya pazara gidip kilolarca et, sebze ve meyve aldınız. Parayı nakit veya kartla ödeyip fişinizi cebinize koydunuz. Ancak eve gelip o etleri veya ürünleri porsiyonlara ayırırken kendi mutfak tartınıza (veya göz kararına) güvendiğinizde bir gariplik fark ettiniz. Kasapta 2 kilo olarak tartılan o et, evdeki dijital terazide 1 kilo 650 gram geldi! Öfkeyle o poşeti alıp kasabın kapısına dayandığınızda ve "Usta bu et eksik, paramı gasp ettin!" dediğinizde, o meşhur, pişkince ve hukuk tanımaz esnaf savunması yüzünüze çarpılır: "Abi terazi dijital, yalan söylemez. Et yolda suyunu çekmiştir, kanı akmıştır. Benim terazim mühürlü, evdeki uyduruk tartınla bana hırsız muamelesi yapma!" Vatandaş, "Üç beş yüz gram için karakola mı gidilir, avukat mı tutulur, adam esnaf, hata olmuştur" diyerek o haksızlığı sineye çeker ve hakkını helal etmeyerek dükkandan ayrılır. Oysa BÜYÜK BİR CEZA KUMPASININ VE SİSTEMATİK BİR SOYGUNUN kurbanı olmaktadır! Türk Hukukunda teraziyle oynamak, eksik tartmak veya ambalaj (dara) hilesi yapmak basit bir "Tüketici Uyuşmazlığı" veya "Esnaf Hatası" DEĞİLDİR! Devlet, ticari hayattaki güven duygusunu zedeleyen bu eylemi, sokaktaki yankesicilikten çok daha ağır bir suç olarak sınıflandırır. O kasap veya pazarcı, Türk Ceza Kanunu Madde 158 kapsamında doğrudan "Nitelikli Dolandırıcılık" suçundan Ağır Ceza Mahkemesinde yargılanır! İşte "Suyu akmıştır" diyen o esnaf kibrini Yargıtay'ın çelik balyozuyla paramparça eden, hileli terazi kullanan işletmelerin o dükkanını nasıl mühürleteceğinizi ve o gramaj oyunlarının savcılıkta nasıl on binlerce liralık cezalara ve hapse dönüşeceğini anlatan dev bir "Eksik Tartı ve Hileli Ticaret Rehberi" hazırladım.
Toplumda, pazarcının veya kasabın eksik tartması sadece bir "Ayıplı Hizmet" sanılır. Oysa Ceza Hukuku doktrininde terazi, "Ticari Güvenin" somutlaşmış halidir. Müşteri, o cihazın kalibrasyonunu, içine konulan yazılımı veya kefe altındaki hileyi çıplak gözle göremez.
TCK Madde 157 ve Madde 158/1-h'nin Balyozu: Bir kimseyi hileli davranışlarla aldatıp onun zararına kendine yarar sağlamak dolandırıcılıktır. Ancak TCK 158/1-h bendi bu suçu şaha kaldırır: "Dolandırıcılık suçunun; Tacir veya şirket yöneticisi olan ya da şirket adına hareket eden kişilerin ticari faaliyetleri sırasında... işlenmesi halinde, 3 yıldan 10 yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur."
İşin savcılık boyutu (Nitelikli Dolandırıcılık) aylar süren bir davadır. Ancak sizin o an, o gün o esnafın canını yasal yollarla yakmanız ve o teraziyi ortadan kaldırmanız gerekir. İşte burada devletin idari denetim kılıcı olan 3516 Sayılı Kanun devreye girer.
Ticari amaçla kullanılan tüm teraziler, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (İl Müdürlükleri) veya yetkilendirilmiş Belediyeler tarafından her 2 yılda bir periyodik muayeneden geçmek ve MÜHÜRLENMEK (Damgalanmak) zorundadır.
Kasaplarda, pastanelerde veya lüks kuruyemişçilerde karşılaştığımız, hukuken "Örtülü Hırsızlık" sayılan çok meşhur bir taktik vardır. Siz kilosu 800 TL olan bir et veya fıstık alırsınız. Esnaf, o ürünü kalın, gösterişli ve ağır bir karton kutunun (veya kalın plastik kabın) içine koyar, sonra terazinin üzerine yerleştirir. Kutunun kendi ağırlığı 150 gramdır! Terazide "1 Kilo 150 Gram" yazar ve sizden 920 TL tahsil edilir.
Pazarda veya kasapta eksik tartıldığınızı fark ettiğiniz an, esnafla "Sen hırsızsın" diye kavgaya tutuşmak size sadece TCK 125 (Hakaret) suçundan dava açtırır. Haklıyken sanık olmamak için şu buz gibi soğuk, stratejik adımları atmalısınız:
Hukukta her eksik gramaj bir dolandırıcılık mıdır? Hayır. Ölçü ve Ayar mevzuatında terazilerin belirli bir "Hata Tolerans (Sapma) Payı" vardır.
Soru 1: "Pazarcı tartarken terazinin kefesini görmüyorum, terazi tezgahın çok arkasında duruyor. Buna itiraz hakkım var mı?"
Cevap: KESİNLİKLE VAR! Ticaret Bakanlığı mevzuatına ve Tüketici Kanununa göre; esnafın kullandığı tartı aleti, müşterinin rahatlıkla görebileceği, ekranındaki rakamları net okuyabileceği bir noktada konumlandırılmak ZORUNDADIR. Teraziyi tezgahın arkasına saklayan, ekranı kapatan esnafı doğrudan Zabıtaya şikayet edebilirsiniz, anında idari para cezası kesilir.
Soru 2: "Tatlıcıda baklava aldım. 1 Kilo yazıyor ama kalın karton kutuyla tarttı. Kutunun ağırlığı 200 grammış. İtiraz ettim, 'Sistem böyle' dedi. Ne yapmalıyım?"
Cevap: "Sistem böyle" demek yasa dışı soyguna kılıf uydurmaktır. Ticari teamüllerde dara (ambalaj) ağırlığı üründen düşülmek ZORUNDADIR. 200 gram mukavvaya baklava fiyatı ödeyemezsiniz. Fişinizi alın, kutunun ve fişin fotoğrafını çekip E-Devlet üzerinden Tüketici Hakem Heyetine (TÜBİS) başvurun. Sadece sizden haksız alınan o 200 gramın parası iade edilmekle kalmaz; Ticaret İl Müdürlüğü o işletmeye haksız ticari uygulamadan dolayı çok ağır cezalar keser.
Soru 3: "Kasap eti tarttı, sonra 'Ufak bir sinir var onu alayım' deyip kıyma makinesine atmadan önce birazını kesti attı. Kilo eksildi. Bu suç mu?"
Cevap: Bu, esnaf ile müşteri arasındaki anlaşmaya bağlıdır. Et "Karkas (Kemikli/Bütün)" olarak veya net (temizlenmiş) olarak satılabilir. Eğer et temizlenmeden ÖNCE tartılmışsa, fire (sinir/yağ) atılması normaldir. Ancak kasap bunu sizden habersiz yapıyor ve faturayı "Temizlenmiş Et" fiyatından kesiyorsa (yani hem pahalı fiyattan verip hem fireyi size ödetiyorsa) bu Tüketici Kanununa aykırıdır. Net fiyat/Brüt fiyat ayrımı tüketiciye açıkça belirtilmelidir.
(Bu dilekçe, pazar veya dükkanda eksik tartı yapılarak (veya dara düşülmeyerek) vatandaşın parasının haksız yere tahsil edildiği durumlarda, idari yaptırım uygulanması için Belediye Zabıta Müdürlüğüne / Ticaret İl Müdürlüğüne (CİMER üzerinden) verilecek resmi taslaktır.)
[KONYA] TİCARET İL MÜDÜRLÜĞÜ'NE / BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI ZABİTA DAİRE BAŞKANLIĞI'NA
ŞİKAYET EDEN: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [Adresiniz]
ŞİKAYET EDİLEN İŞLETME: [Dükkanın Adı veya Pazarcı Tezgah No]
İŞLETME ADRESİ: [Olayın Gerçekleştiği İlçe/Mahalle/Sokak]
KONU: 3516 Sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu ile 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca; şikayet edilen işletmede hileli/eksik tartım yapılarak (ve ambalaj darası düşülmeyerek) tüketici mağduriyetine ve haksız kazanca sebebiyet verilmesi nedeniyle cezai işlem uygulanması talebidir.
AÇIKLAMALAR:
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle; Şikayet edilen işletmeye ait ölçü ve tartı aletlerinin 3516 Sayılı Kanun kapsamında derhal denetlenmesini, hileli/bozuk cihazların müsadere edilmesini, dara düşmeden yapılan haksız ticari uygulama nedeniyle işletme hakkında ağır İdari Para Cezası uygulanmasını ve sonucundan tarafıma 4982 Sayılı Kanun uyarınca yazılı bilgi verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim.
TARİH: .../.../2026
ŞİKAYET EDEN: [Adınız Soyadınız] (İmza)
(Ek-1: Satın Alıma Ait Kasa Fişi, Fatura, Ürünün Tartıdaki Fotoğrafı)
Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)