Raporluyken Gezmek Tazminatsız Fesih Mi? | Av. Sami IŞILAK

İşçi ve işveren arasındaki sözleşme, sıradan bir ticari sözleşme değildir; temeli "Karşılıklı Güven ve Sadakat" esasına dayanır. İş Kanunu, işçiye hastalandığında dinlenmesi, tedavi olması ve bir an önce sağlığına kavuşarak işinin başına dönmesi için istirahat raporu alma hakkı tanımıştır. Bu süre zarfında işveren işçiyi çalıştıramaz, SGK ise işçiye geçici iş göremezlik ödeneği verir. Ancak toplumumuzda istirahat raporları, genellikle "Yıllık izne eklenen ekstra tatil günleri" veya "Patrondan intikam alma aracı" olarak görülmektedir. Hukuk sistemimiz, hakkın kötüye kullanılmasını asla korumaz. Bir işçinin, işverene "çalışamayacak kadar hasta" olduğunu beyan edip, aynı fiziksel durumda dışarıda tatil yapması, eğlence mekanlarında gezmesi veya başka bir işte (ek iş) çalışması, Türk Borçlar Kanunu ve İş Kanunu m. 25/2 kapsamında "Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırılık" teşkil eder. Bu, işverenin gözünün içine baka baka yalan söylemektir ve cezası kıdem tazminatının tamamen yanmasıdır.

İş Hukukunda bir işçinin kıdem ve ihbar tazminatı ödenmeden derhal kapının önüne konulabilmesi için, eyleminin İş Kanunu'nun 25. Maddesinin 2. Fıkrasında sayılan "Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller" kapsamına girmesi gerekir. Raporlu bir işçinin dışarıda gezmesi, bu maddenin "İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanması, doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması" bendine girer.

Sadakat Borcu Neden İhlal Edilmiş Sayılır? Düşünün ki bir işçi, "Bel fıtığım nüksetti, yerimden kalkamıyorum, eğilemiyorum" diyerek hastaneden 10 günlük bir ortopedi veya beyin cerrahi raporu alıyor. İşveren, o işçi yok diye siparişleri yetiştiremiyor, diğer işçilere fazla mesai yaptırıyor, maddi zarara uğruyor. Ancak iki gün sonra aynı işçi, Instagram hikayesinde saatlerce ayakta kalarak balık avı yaparken veya tatilde denize girerken neşeli videolar paylaşıyor. Patron bu manzarayı gördüğünde sadece kandırılmış hissetmez; hukuken işçinin "yalan beyanla işe gelmediğini ve şirketi zarara uğrattığını" tespit etmiş olur. Yargıtay'a göre, istirahat raporunun amacı istirahat etmektir. İşçi, iyileşme sürecini geciktirecek veya raporun yalan olduğunu kanıtlayacak her türlü fiziksel efordan kaçınmak zorundadır.

Bu noktada işçilerin düştüğü bir başka yanılgı veya sordukları haklı bir soru vardır: "Sami Bey, raporluyum diye evde yatağa mı bağlanacağım? Eczaneye gitmek, bakkala çıkmak veya hastaneye kontrole gitmek de mi suç?" Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 9. Hukuk Dairesi, bu konuda son derece hassas ve mantıklı bir çizgi çekmiştir. Yargıtay'a göre raporlu işçinin evden dışarı adım atması mutlak bir yasak değildir. Hâkim, her dosyada şu iki kritik unsuru inceler:

• 1. Raporun Türü ve Hastalığın Niteliği: Eğer işçi bulaşıcı bir hastalık (Örn: Covid-19, Ağır Grip) veya fiziksel istirahat gerektiren bir durum (kırık, çıkık, ağır ameliyat) nedeniyle rapor aldıysa, kamu içine çıkması veya fiziki efor sarf etmesi suçtur.
• 2. Yapılan Eylemin İyileşmeyi Geciktirip Geciktirmediği: İşçi raporluyken evinin altındaki eczaneye ilaç almaya inmişse, hava almak için kapısının önündeki parka yarım saat oturmuşsa veya hastaneye tedaviye gitmişse, bu durum HAKLI FESİH SEBEBİ YAPILAMAZ. İşveren, "Seni sokakta gördüm" diyerek işçiyi kovamaz.
• Ancak; İşçi raporluyken şehir değiştirip tatile gitmişse, düğünde halay çekiyorsa, gece kulübünde eğleniyorsa veya evine boya badana yapıyorsa, Yargıtay bunu "Sadakat borcunun ağır ihlali" sayar ve tazminatsız kovulmayı HUKUKA UYGUN bulur.

İş Hukukunda rapor türleri arasında Hâkimlerin bambaşka bir gözle baktığı çok özel bir kategori vardır: Psikiyatri Raporları (Tükenmişlik Sendromu, Ağır Depresyon, Anksiyete). Eğer bir işçi, işyerindeki ağır mobbing, stres veya kişisel travmalar nedeniyle psikiyatri uzmanından "Majör Depresyon" veya "Anksiyete Bozukluğu" teşhisiyle istirahat raporu almışsa, oyunun kuralları tamamen değişir.

• Tıbbi Gerçeklik: Psikiyatrik hastalıkların tedavisinde "karanlık bir odaya kapanıp yatmak" değil, tam aksine sosyalleşmek, açık havaya çıkmak, tatile gitmek, arkadaşlarla vakit geçirmek doktorlar tarafından bizzat tavsiye edilen bir tedavi yöntemidir.
• Yargıtay İçtihadı: Yargıtay kararlarına göre; psikiyatri raporu alan bir işçinin raporluyken sahil kenarında gezmesi, bir kafede kahve içip arkadaşlarıyla fotoğraf paylaşması SADAKAT BORCUNA AYKIRILIK TEŞKİL ETMEZ. Çünkü işçinin o eylemleri yapması, tedavisinin (iyileşmesinin) bir parçasıdır. İşveren, "Depresyondayım diye rapor aldın ama kafede gülüyorsun" diyerek bu işçiyi kovarsa, mahkemede ağır bir tazminat cezasına çarptırılır. Hastalığın teşhisi, eylemin yasal olup olmadığını belirleyen en temel unsurdur.

İşveren, raporlu işçisini tazminatsız kovduğunda, açılacak bir "İşe İade" veya "Kıdem Tazminatı" davasında bu sadakatsizliği YÜZDE YÜZ ispat etmekle mükelleftir. "Ben öyle duydum, diğer işçiler söyledi" şeklindeki soyut iddialar mahkemede çöker. İşverenlerin kullandığı en güçlü silahlar şunlardır:

1. Sosyal Medya Kayıtları (Dijital Deliller): İşçinin kendi rızasıyla herkese açık (public) hesabından paylaştığı Instagram, Facebook, TikTok videoları mahkemede kesin delil sayılır. İşçi hesabı gizli dahi olsa, kendi ekli olduğu bir iş arkadaşının o görüntüyü yönetime sunması hukuka uygun delil kabul edilir. İşverenlerin bu görüntüleri silinme ihtimaline karşı E-Tespit veya Noter aracılığıyla tasdik ettirmesi davanın kazanılmasını garantiler.
2. Özel Dedektif ve Tutanaklar: Bazı kurumsal şirketler, sürekli şüpheli rapor alan işçileri takip ettirmektedir. İşçinin raporluyken başka bir işte (Örn: pazarda limon satarken, başka bir fabrikada yevmiyeli çalışırken) çekilmiş fotoğrafları, feshin en haklı sebebidir.
3. SGK ve Hastane Kayıtları: İşçi memlekete gitmek için "İstanbul'daki" bir doktordan rapor alıp, ertesi gün kredi kartından "Antalya'daki" bir otelde harcama yaparsa, HTS kayıtları ve banka dökümleri bu yalanı mahkemede anında ortaya çıkarır.

Mesele sadece işten tazminatsız kovulmakla bitmeyebilir. Eğer işçi, aslında hiçbir hastalığı olmadığı halde tanıdık bir hekime giderek "Hatır Raporu" almışsa, bu eylem doğrudan Türk Ceza Kanunu'nun sularına girer.

• Resmi Belgede Sahtecilik (TCK m. 204): Gerçeğe aykırı bir tıbbi belge düzenlemek hem doktor için hem de bunu kullanan işçi için ağır hapis cezası gerektiren bir suçtur.
• Kamu Kurumunu Dolandırmak (TCK m. 158): İşçi, sahte veya gerçeği yansıtmayan bir raporla evde yatıyormuş gibi gösterip SGK'dan "Geçici İş Göremezlik Ödeneği" (rapor parası) alırsa, devleti dolandırmış olur. İşveren, kovduğu işçiyi bir de savcılığa ihbar ederse, işçi 3 yıldan 10 yıla kadar hapis istemiyle Ağır Ceza Mahkemesinde sanık sandalyesine oturur.

Eğer gerçekten hastaysanız ancak zaruri bir sebeple dışarı çıktıysanız ve işveren sizi "Raporluyken geziyordun" diye suçlayıp savunmanızı (İfade Tutsanağı) istiyorsa, yapmanız gereken hayat kurtarıcı hamleler şunlardır:

• Asla Susmayın veya Kaçamak Cevap Vermeyin: İnsan Kaynakları önünüze savunma kağıdını koyduğunda "Gezmek benim hakkım, size hesap vermem" yazarsanız, kendi ipinizi çekmiş olursunuz.
• Tıbbi Zarureti Belirtin: Savunmanıza; "Raporlu olduğum ... tarihinde, sadece eczaneden ilaçlarımı almak / acil gıda ihtiyacımı karşılamak / hava almak amacıyla çok kısa süreliğine dışarı çıktım. Sosyal medyada paylaşılan fotoğraf eski bir tarihe aittir (veya o anlık bir karedir). Eylemim iyileşme sürecimi engellememiş ve sadakat borcumu ihlal etmemiştir" şeklinde net, tıbbi gerçekliğe dayanan ve hukuki bir şerh düşün. Bu savunma, ileride açacağınız tazminat davasında patronun "Kötü niyetliydi" tezini Hâkim önünde çürütecektir.

Soru 1: "Raporluyken tatile gitmedim ama arkadaşımın düğününe gidip sosyal medyada fotoğraf paylaştım. Tazminatım yanar mı?"

Cevap: Eğer aldığınız rapor ortopedik bir rahatsızlık, ağır grip veya yatak istirahatini gerektiren bir durumsa; düğüne katılıp eğlenmeniz (halay çekmeniz, saatlerce ayakta kalmanız) iyileşme sürecinizi baltalayacağı için Yargıtay tarafından "Sadakat borcunun ihlali" sayılır ve HAKLI FESİH (tazminatsız kovulma) ile sonuçlanabilir.

Soru 2: "Raporlu olduğum günlerde kendi evimde tadilat yaptım, çatı aktardım. Komşum veya iş arkadaşım beni videoya çekip patrona vermiş. Bu yasal bir delil midir?"

Cevap: İşveren bu durumu doğrudan bir dedektif gibi evinizi röntgenleyerek elde etmemişse, kamuya açık bir alandan (sokaktan, bahçeden) veya şikayetçi bir vatandaş/komşu aracılığıyla doğal yollarla elde etmişse, bu delil hukuka uygun kabul edilir. "Belim ağrıyor" deyip çatı aktaran işçi, hem tazminatsız kovulur hem de SGK'ya şikayet edilebilir.

Soru 3: "Doktorum raporuma 'Açık havada yürüyüş yapması uygundur' yazdı. Bu durumda dışarıda gezdiğim için kovulabilir miyim?"

Cevap: KESİNLİKLE HAYIR! Doktorunuz, tedavi protokolünün bir parçası olarak rapora veya reçeteye fiziksel aktivite, yürüyüş veya açık hava egzersizi eklemişse; dışarıda yürüyüş yapmanız iyileşmenizin bir parçasıdır. İşveren sizi bu yüzden kovarsa, bu "Haksız Fesih" olur ve kıdem, ihbar ile işe iade tazminatlarınızı faiziyle birlikte ödemek zorunda kalır.

Soru 4: "Geçen yıl raporluyken tatile gitmiştim, patron bunu yeni öğrenmiş. Beni şimdi kovabilir mi?"

Cevap: HAYIR, kovamaz! İş Kanunu Madde 26'ya göre; ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bir durumu (haklı fesih sebebini) öğrenen işveren, bunu öğrendiği günden itibaren 6 İŞ GÜNÜ içinde fesih hakkını kullanmak zorundadır. Patron durumu aylar sonra öğrenmiş ve 6 iş günü geçtikten sonra sizi kovmuşsa, fesih yetkisi "Zamanaşımına (Hak Düşürücü Süreye)" uğramış olur ve size kıdem tazminatınızı ÖDEMEK ZORUNDA kalır.

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)