Yıllarınızı verdiğiniz hayat arkadaşınızı kaybettiğinizde, bir de 'Evden atılma' korkusu mu yaşıyorsunuz? Diğer mirasçılar veya üvey çocuklarınız 'Evi satıp payımızı alacağız, kendine ev bul' diyorsa sakın korkmayın! Türk Hukuku, sağ kalan eşe aile konutu üzerinde diğer tüm mirasçılara karşı 'Üstün Hak' tanımıştır. TMK Madde 652'ye göre sağ kalan eş, miras payına mahsuben oturduğu evin tapusunun kendi üzerine yapılmasını veya o evde ömür boyu bedava oturma (intifa/sükna) hakkının kendisine verilmesini mahkemeden talep edebilir. Diğer mirasçıların evi zorla satmasını engelleyen bu muazzam koruma kalkanını ve açılması gereken Özgülenme Davasını tüm hukuki detaylarıyla inceliyoruz.
Eşin vefatı, insanın hayatta yaşayabileceği en sarsıcı olaylardan biridir. Ancak maalesef ülkemizde miras kavgaları, cenaze daha defnedilmeden başlamaktadır. Vefat eden eşin üzerine kayıtlı olan ve yıllarca birlikte yaşanılan ev (aile konutu), diğer yasal mirasçılar (çocuklar, anne-baba veya kardeşler) tarafından derhal satılmak istenir. Sağ kalan eşe, "Senin miras payın sadece 1/4 (çeyrek), bu ev 4 milyon ediyor, senin payın 1 milyon. Al şu 1 milyonu çık evden, biz evi satıp bölüşeceğiz" derler. Vatandaş da hukuku bilmediği için boynunu büker ve o yaştan sonra kiralarda sürünmeye başlar. Türk Hukuk sistemi, sağ kalan eşin hatıralarını, yaşam düzenini ve barınma hakkını korumak için muazzam bir kural koymuştur. Türk Medeni Kanunu m.652'ye göre; Sağ kalan eşin o ev üzerinde "Öncelikli (Üstün) Hakkı" vardır. Diğer mirasçılar evi zorla sattıramaz!
Türk Medeni Kanunu'nun 652. maddesi açıkça şu hükmü içerir: "Eşlerden birinin ölümü hâlinde, tereke malları arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa; sağ kalan eş, bunlar üzerinde kendisine miras hakkına mahsuben mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir."
Bunun Anlamı Nedir? Diyelim ki vefat eden eşinizin bankada parası, arabası ve sizin oturduğunuz bir evi var. Miras paylaşımı yapılırken siz mahkemeye gidip; "Ben bankadaki parayı veya arabayı istemiyorum. Benim toplam miras payım ne kadarsa o payımdan düşün, bu aile konutunun (oturduğum evin) tapusunu tamamen benim üzerime yapın" diyebilirsiniz. Diğer mirasçılar "Hayır, biz parayı değil evi istiyoruz" diyemez. Kanun, bu seçim hakkını mutlak olarak Sağ Kalan Eşe vermiştir. Buna hukukta "Özgülenme (Tahsis) Hakkı" denir.
En çok karşılaşılan sorun şudur: Miras olarak sadece bir tek ev kalmıştır. Sağ kalan eşin payı %25 (1/4), vefat eden eşin ilk evliliğinden olan çocuklarının payı ise %75'tir. Evin değeri 10 Milyon TL'dir. Sağ kalan eşin payı 2.5 Milyon TL'dir. Evi kendi üzerine almak istese, aradaki 7.5 Milyon TL'lik farkı diğer mirasçılara nakit ödeyecek gücü yoktur. Peki bu durumda eş kapı dışarı mı edilecek? HAYIR! Kanun burada ikinci büyük kalkanı devreye sokar. TMK 652/2 der ki: "Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eşin veya miras bırakanın diğer yasal mirasçılarından birinin istemi üzerine, mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir." Yani, aradaki milyonlarca liralık farkı ödeyecek gücünüz yoksa mahkemeye başvurup: "Bana bu evin tapusunu (mülkiyetini) değil, Ömür Boyu Oturma Hakkını (İntifa/Sükna) verin" dersiniz. Mahkeme bu hakkı tapuya şerh düşer. Siz ölene kadar o evde bedavaya oturursunuz, diğer mirasçılar o evi satsalar bile alan kişi sizi içinden çıkaramaz! Siz vefat ettikten sonra ev diğer mirasçılara tam olarak kalır.
Sağ kalan eşin bu "Üstün Hakkı" kullanabilmesi için bazı hukuki şartların varlığı zorunludur:
Bazen vefat eden eş, ölümünden önce bir vasiyetname hazırlayarak aile konutunu kardeşine, arkadaşına veya bir vakfa bırakmış olabilir. Bu durumda bile sağ kalan eşin hakkı yok olmaz! Sağ kalan eşin miras hukukundan doğan "Saklı Payı" (Dokunulmaz Payı) vardır. Ayrıca aile konutu üzerindeki TMK 652 özgülenme hakkı, vasiyetnamelerden bile güçlü bir koruma sağlar. Sağ kalan eş derhal "Tenkis ve Özgülenme Davası" açarak, vasiyetnamenin kendi saklı payına ve barınma hakkına tecavüz eden kısmını iptal ettirebilir ve ömür boyu o evde kalmaya devam edebilir.
Soru 1: "Eşim vefat etti, ilk eşinden olan çocukları evi satmak için 'İzale-i Şüyu (Ortaklığın Giderilmesi)' davası açtılar. Ne yapmalıyım?"
Cevap: Derhal bir avukat aracılığıyla Sulh Hukuk Mahkemesinde "Aile Konutunun Özgülenmesi (TMK 652)" davası açmalısınız. Bu davayı açtığınızda, üvey çocukların açtığı satış davası (İzale-i Şüyu) sizin davanızın sonucunu beklemek zorundadır (Bekletici Mesele yapılır). Evin satılmasını bu şekilde durdurursunuz.
Soru 2: "Evin tapusunda 'Aile Konutu Şerhi' yoktu. Yine de bu haktan faydalanabilir miyim?"
Cevap: KESİNLİKLE EVET. Eş vefat ettikten sonra tapuda şerh olup olmamasının bir önemi yoktur. Mahkemede muhtarlık kayıtları, faturalar veya tanıklarla o evde eşinizle birlikte yaşadığınızı ispat etmeniz, üstün hakkınızı kullanmanız için yeterlidir.
Soru 3: "Oturma hakkı (Sükna) aldım diyelim. Ben o evden çıkıp evi başkasına kiraya vererek gelir elde edebilir miyim?"
Cevap: Hayır. Eğer mahkemeden "Sükna (Oturma)" hakkı alırsanız, bu hakkı bizzat oturarak kullanmak zorundasınız, kiraya veremezsiniz. Ancak "İntifa (Yararlanma)" hakkı alırsanız, evden çıkıp kiraya vererek kira gelirini de siz alabilirsiniz. Mahkemede talep ederken bu ince ayrıntıya dikkat edilmelidir.
(Bu dava, diğer mirasçılara karşı, mirasın paylaşıldığı veya ortaklığın giderilmesi davalarının açıldığı yerdeki Sulh Hukuk Mahkemesinde açılır.)
[KONYA] NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ HAKİMLİĞİ'NE
DAVACI (SAĞ KALAN EŞ): [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [Aile Konutunun Adresi]
VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK
DAVALILAR: [Diğer Mirasçıların Adı Soyadı ve Adresleri - Örn: Üvey Çocuklar veya Eşin Kardeşleri]
KONU: TMK m. 652 gereğince; murise ait terekeye dahil olan aile konutu vasfındaki taşınmazın mülkiyetinin (olmadığı takdirde intifa/sükna hakkının) miras payına mahsuben davacı sağ kalan eşe ÖZGÜLENMESİ (Tescili) talebimizdir.
AÇIKLAMALAR:
SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle;
TARİH: .../.../2026
DAVACI VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)
Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)