Şahsi Telefon ve Araç Kullanım Gideri | Av. Sami IŞILAK

Günümüz rekabetçi iş dünyasında, bazı işverenler kâr marjlarını artırmak ve operasyonel maliyetleri düşürmek amacıyla yasalara aykırı kurnazlıklara başvurmaktadır. Bu kurnazlıkların başında, işin yürütülmesi için zorunlu olan araç, gereç ve iletişim donanımlarının işveren tarafından sağlanmayarak; işçinin şahsi cep telefonunu, kişisel GSM hattını veya şahsi otomobilini şirket işlerinde kullanmaya zorlanması gelmektedir.

Plasiyer (pazarlamacı) olarak işe alınan bir çalışana şirket aracı tahsis edilmeyip "Kendi arabanla müşterileri gez, yakıt fişini getirirsin" denilmesi; ya da bir müşteri temsilcisine şirket hattı verilmeyip kendi şahsi numarası üzerinden günde yüzlerce müşteriyi aramaya zorlanması, günümüzün en yaygın emek sömürülerinden biridir. İşçiler çoğu zaman işlerini kaybetme korkusuyla bu duruma boyun eğmekte; araçlarının kilometrelerce yol yaparak eskimesini (değer kaybını), kaza riskini ve fahiş gelen telefon faturalarını kendi ceplerinden karşılamaktadır.

Oysa Türk Hukuku bu konuda son derece nettir: İşi kim veriyorsa, o işin yapılması için gereken tüm araç ve gereci temin etmek veya işçinin şahsi malı kullanılıyorsa bunun yıpranma (amortisman) payını ve tüm masraflarını eksiksiz ödemek zorundadır. Bu makalede; işçinin şahsi araç ve telefon kullanmaya zorlanmasının hukuki sonuçları, ödenmeyen yıpranma ve yakıt/iletişim giderlerinin nasıl tahsil edileceği ve bu durumun işçiye tanıdığı "Haklı Nedenle Fesih (Kıdem Tazminatını Alarak Ayrılma)" hakkı yasal dayanaklarıyla incelenmektedir.

İş Kanunumuzda doğrudan bir madde bulunmasa da, işçi ile işveren arasındaki ilişkinin temeli olan Türk Borçlar Kanunu (TBK), araç ve gereçlerin temini ile giderlerin ödenmesini kesin kurallara bağlamıştır.

• Araç ve Gereç Sağlama Yükümlülüğü (TBK m. 413): Aksine bir anlaşma veya yerel âdet yoksa, işveren işçiye bu iş için gereken araçları ve malzemeyi sağlamakla yükümlüdür. İşçi, işverenin rızasıyla işin görülmesi için kendi araç ve gerecini kullanıyorsa; işveren, aksine bir anlaşma olmadıkça bunun için işçiye "Uygun bir karşılık (Yıpranma/Amortisman Payı)" ödemek zorundadır.
• Giderlerin Ödenmesi (TBK m. 414): İşveren, işin görülmesinin gerektirdiği her türlü gideri (yakıt, köprü/otoyol geçiş ücreti, telefon faturası, internet kotası) işçiye ödemekle yükümlüdür. Sözleşmeye "Giderleri işçi kendisi karşılar" şeklinde bir madde konsa dahi bu madde hukuken kesinlikle geçersizdir. İşçi kendi cebinden harcama yapmaya zorlanamaz.

Kuryelik, kargoculuk, pazarlama veya teknik servis hizmetlerinde işçinin şahsi otomobilini veya motosikletini kullanmaya zorlanması, sadece yakıt parasının ödenmesiyle hukuka uygun hale gelmez.

• Yıpranma (Amortisman) Payı Nedir?: İşveren işçiye sadece benzin parasını veriyorsa, bu yeterli değildir. Aracın binlerce kilometre yapması nedeniyle oluşan lastik aşınması, motor yağı değişimi, periyodik bakım masrafları ve aracın ikinci el piyasasındaki "Kilometre bazlı değer kaybı", o aracın iş için kullanıldığı oranda işveren tarafından karşılanmalıdır. Buna hukukta amortisman (yıpranma) payı denir.
• İş Kazası ve Hasar Durumu (TBK m. 414/3): İşçi şahsi aracıyla müşteriye giderken kaza yaparsa ne olur? İşveren, işçinin işi görürken taşıdığı kaza ve hasar riskini (kasko/sigorta masraflarını veya onarım bedelini) karşılamak zorundadır. Aracın işle ilgili kullanıldığı esnada pert olması veya değer kaybına uğraması durumunda, tüm zarar işverene aittir. İşveren "Kendi arabanla dikkatli gitseydin" diyerek sorumluluktan kurtulamaz.
• Trafik Cezaları: İşverenin "Hızlı git, kargoyu/siparişi 30 dakikada yetiştir" baskısı nedeniyle işçinin şahsi aracına yazılan hız (radar) veya hatalı park cezaları, işverenin hukuka aykırı talimatından doğduğu için işverence ödenmelidir.

Müşteri temsilcilerine, tahsilat birimlerine veya pazarlamacılara şirket hattı (kurumsal hat) tahsis edilmeyip şahsi numaralarından arama yapmalarının istenmesi çok boyutlu bir hukuk ihlalidir.

• İletişim ve İnternet Giderleri: İşveren, işçinin kendi tarifesindeki dakikaları veya internet (GB) kotasını iş için tüketmesini bekleyemez. Tüketilen bu meblağın fatura bedeli işverenden talep edilir.
• Özel Hayatın Gizliliği ve Mesai Dışı Rahatsızlık: İşçinin şahsi cep telefonu numarasının yüzlerce müşteriye, bayi veya tedarikçiye verilmesi, işçinin özel hayatının gizliliğine ağır bir müdahaledir. Müşteriler, mesai saatleri dışında (akşam, hafta sonu) işçiyi şahsi numarasından arayarak rahatsız etme hakkını kendilerinde bulurlar. İşçi, bu psikolojik yıpratmayı reddetme ve şahsi numarasını iş için kullanmama hakkına sonuna kadar sahiptir.

Şahsi aracını veya telefonunu kullanmaya zorlanan, yıpranma payları ve fatura giderleri ödenmeyen işçi, sırf bu nedene dayanarak iş sözleşmesini tek taraflı olarak Haklı Nedenle (Tazminatlı Olarak) feshedebilir.

• İş Kanunu Madde 24/II-e Hükmü: İşçinin ücretinin veya kanun/sözleşme doğan hak edişlerinin (gider/yıpranma paylarının) işveren tarafından eksik ödenmesi veya hiç ödenmemesi, işçiye derhal fesih hakkı verir.
• Noter İhtarnamesi: İşçi, noterden çekeceği bir ihtarname ile "Şahsi aracımın/telefonumun iş için kullanılmasına zorlanmam ve yıpranma/gider paylarımın ödenmemesi sebebiyle iş sözleşmemi İş Kanunu m. 24/II-e uyarınca haklı nedenle feshediyorum" diyerek işi anında bırakır.
• İş Mahkemesinde Dava: İşveren kıdem tazminatını ve içeride kalan yıpranma bedellerini ödemezse, arabuluculuk sonrası İş Mahkemesinde dava açılır. Mahkeme aşamasında bu durum; HGS kayıtları, yakıt fişleri, kilometre tutanakları, telefon faturaları (HTS kayıtları), müşterilerle kurulan WhatsApp grupları ve mesai arkadaşlarının tanıklığı ile kolayca ispatlanır. İşveren, birikmiş tüm kıdem tazminatını ve ödenmeyen yıpranma bedellerini yasal faiziyle işçiye ödemeye mahkûm edilir.

Soru 1: Pazarlamacı olarak işe girdim. Patron 'Şirket aracı yok, kendi aracınla gez, fiş getirirsen sadece benzini öderim' diyor. Arabamın bakımları ve eskimesi ne olacak?

Cevap: Türk Borçlar Kanunu Madde 413 uyarınca, işveren şahsi aracınızı iş için kullanıyorsa sadece yakıtı değil, aracın işteki kullanım orantısına göre periyodik bakımını, kaskosunu ve 'Amortisman (Yıpranma) Payını' da ödemek zorundadır. Bunu ödememesi, İş Kanunu m. 24/II kapsamında sizin için 'Haklı Nedenle Fesih' (Kıdem tazminatını alarak ayrılma) sebebidir.

Soru 2: Çağrı merkezinde evden (home-office) çalışıyorum. Şirket telefon vermedi, kendi şahsi hattımdan müşterileri arıyorum ve fatura bana giriyor. İtiraz etme hakkım var mı?

Cevap: Kesinlikle itiraz etme hakkınız vardır. Şirket, işin görülmesi için gerekli iletişim araçlarını temin etmek zorundadır. Şahsi numaranızı gizlilik ihlali nedeniyle kullanmak zorunda değilsiniz. Kendi hattınızdan yaptığınız aramaların fatura bedellerini (geçmişe dönük olarak) şirketten talep edebilir, ödenmemesi halinde haklı fesih yaparak tazminatlarınızı alabilirsiniz.

Soru 3: Şahsi aracımla şirketin kargolarını dağıtırken kaza yaptım, araçta 50.000 TL masraf var. Patron 'Araba senin, beni ilgilendirmez' diyor. Masrafı kime ödeteceğim?

Cevap: Borçlar Kanunu Madde 414/3 çok açıktır: İşçinin işi ifası sırasında kendi aracında meydana gelen hasar ve kaza riskleri işverene aittir (işçinin kastı veya ağır kusuru yoksa). İşveren bu 50.000 TL'lik onarım bedelini ve araçta oluşan değer kaybını size ödemek zorundadır. Ödemezse İş Mahkemesinde 'Alacak ve Tazminat' davası açarak kuruşu kuruşuna tahsil edebilirsiniz.

(Aşağıdaki belge, şahsi aracını ve cep telefonunu şirket işlerinde kullanmaya zorlanan, ancak yıpranma (amortisman) ve iletişim giderleri ödenmeyen işçinin sözleşmesini feshettikten sonra İş Mahkemesine sunacağı dava dilekçesi taslağıdır.)

[KONYA/ANKARA] NÖBETÇİ İŞ MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE

DAVACI: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [İkametgah Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

DAVALI (İŞVEREN): [Çalıştığınız Şirketin Tam Unvanı A.Ş.] ADRES: [Şirket Merkezi Adresi]

ARABULUCULUK DOSYA NO: 2026/... Arabuluculuk (Anlaşamama Son Tutanağı Ektedir)

KONU: Müvekkilin iş sözleşmesini, şahsi aracını ve şahsi telefon hattını işyeri faaliyetlerinde kullanmaya zorlanması ve buna dair yıpranma/gider paylarının (TBK m.413-414) ödenmemesi sebebiyle İş Kanunu m. 24/II-e kapsamında haklı nedenle feshettiğinin tespitiyle; fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik [Örn: 100.000 TL] KIDEM TAZMİNATININ ve [Örn: 50.000 TL] ARAÇ YIPRANMA VE İLETİŞİM GİDERİ ALACAĞININ temerrüt/fesih tarihlerinden itibaren işleyecek en yüksek banka mevduat faiziyle birlikte davalıdan tahsili talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkil, davalı şirkette .../.../20.. tarihinden itibaren [Örn: Bölge Satış Sorumlusu / Kurye] sıfatıyla aralıksız olarak çalışmıştır.
2. İşin ifası gereği davalı işveren tarafından müvekkile bir şirket aracı veya kurumsal bir telefon hattı tahsis edilmemiştir. Müvekkil, davalı şirketin talimatı ve zorlamasıyla mülkiyeti kendisine ait [Plaka No] plakalı şahsi aracını her gün yüzlerce kilometre şirket ürünlerinin pazarlanması/dağıtılması için kullanmış; ayrıca şahsi GSM hattı üzerinden müşterilerle görüşmeye zorlanmıştır.
3. Davalı işveren, müvekkilin sadece bazı yakıt (benzin) fişlerini karşılamış; ancak aracın iş nedeniyle yaptığı aşırı kilometre kaynaklı periyodik bakım masraflarını, kasko/sigorta giderlerini ve ağır yıpranma (amortisman) payını ödememiştir. Aynı şekilde müvekkilin şahsi fatura (iletişim) bedelleri de kendisine bırakılmıştır.
4. Türk Borçlar Kanunu Madde 413 ve 414 amir hükümleri uyarınca; işveren, işin ifası için işçinin şahsi aracının ve gerecinin kullanılması halinde tüm giderleri ve uygun bir yıpranma karşılığını ödemek zorundadır. Bu hak edişlerin ödenmemesi, İş Kanunu m. 24/II-e bendi uyarınca "ücretin (geniş anlamda işçi alacağının) kanun veya sözleşme şartlarına uygun hesaplanmaması ve ödenmemesi" niteliğindedir.
5. Müvekkil bu hukuksuzluğa ve mali sömürüye son vermek adına .../.../2026 tarihli ihtarnamesi ile sözleşmesini haklı nedenle feshetmiştir. Ancak davalı şirket kıdem tazminatını ve içeride biriken yıpranma/gider alacaklarını ödememiştir. Arabuluculuk sürecinde de anlaşma sağlanamadığından işbu davanın açılması zarureti doğmuştur.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan ve Mahkemenizce re'sen gözetilecek hukuki nedenlerle; 1- Davamızın KABULÜ ile, müvekkilin iş sözleşmesini İş Kanunu m. 24/II kapsamında haklı nedenle feshettiğinin tespitine, 2- Belirsiz alacak niteliğindeki şimdilik [100.000 TL] KIDEM TAZMİNATININ, fesih tarihi olan .../.../2026 tarihinden itibaren işleyecek en yüksek banka mevduat faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, 3- Hesap edilecek şimdilik [50.000 TL] ARAÇ YIPRANMA (AMORTİSMAN) VE İLETİŞİM GİDERİ ALACAĞININ muacceliyet tarihlerinden itibaren işleyecek en yüksek banka mevduat faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, 4- Yargılama giderleri ile avukatlık vekâlet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: 27/10/2026

DAVACI VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)