Senette ve Çekte Tahrifat Suçu ve İcra | Av. Sami IŞILAK

Ticari hayatta ve bireysel borç ilişkilerinde en yaygın kullanılan ödeme ve teminat araçları bono (emre yazılı senet) ile çektir. Türk Ticaret Kanunu (TTK) kapsamında "kambiyo senedi" vasfını taşıyan bu belgeler, sıkı şekil şartlarına tabi tutulmuş ve alacaklıya doğrudan "Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yoluyla İcra Takibi" başlatma imkânı tanınmıştır. Ancak senedin borçlu tarafından imzalanıp alacaklıya teslim edilmesinden sonra, kötü niyetli hamil veya alacaklılar tarafından senet metni üzerinde borçlunun bilgisi ve rızası dışında tek taraflı değişiklikler (tahrifat) yapılması uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir hukuki sorundur.

Kambiyo senetlerinde tahrifat eylemi çoğunlukla; rakamla yazılan bedel kısmının sonuna bir veya birkaç adet sıfır ("0") eklenmesi (örneğin 50.000 TL'lik senedin 500.000 TL haline getirilmesi), rakamın önüne başka bir sayı sıkıştırılması (örneğin 20.000 TL'nin önüne "1" eklenerek 120.000 TL yapılması), "1" rakamının "4", "7" veya "9" rakamına dönüştürülmesi yahut senedin vade ve düzenleme tarihlerinin kazınarak değiştirilmesi şeklinde gerçekleştirilmektedir. Rakam kısmında yapılan bu değişikliği desteklemek amacıyla, senedin yazı ile belirtilen bedel satırındaki boşluklara da sonradan kelime eklendiği görülmektedir.

Borçlunun iradesi dışında senedin bedelini veya unsurlarını değiştiren bu müdahaleler, hem Türk Ceza Kanunu kapsamında ağır bir suç teşkil etmekte hem de İcra ve İflas Kanunu ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca senedin değiştirilen kısmının geçersiz sayılmasına yol açmaktadır. Bu makalede; senet ve çek üzerinde yapılan tahrifatın "Resmi Belgede Sahtecilik" suçu bakımından sonuçları, Adli Tıp ve Kriminal laboratuvarlarında yapılan mürekkep ve kaligrafi incelemeleri, yazı ile rakam arasındaki çelişkilerin hukuki çözümü ve başlatılan icra takibinin durdurulması usulleri yasal dayanaklarıyla incelenmektedir.

Normal şartlarda gerçek veya tüzel kişiler arasında düzenlenen sözleşmeler ve adi senetler "özel belge" niteliğindedir. Ancak kanun koyucu, ticari piyasadaki tedavül güvenliğini korumak amacıyla kambiyo senetlerine özel bir statü tanımıştır.

• Resmi Belge Hükmünde Sayılma (TCK m. 210/1): 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 210. maddesinin 1. fıkrası uyarınca; "Özel bir belge 공 (emre veya hamile yazılı kambiyo senedi, emtiayı temsil eden belge, hisse senedi, tahvil veya vasiyetname) olması halinde, resmi belgede sahtecilik suçuna ilişkin hükümler uygulanır."
• Suçun Oluşumu ve Cezası (TCK m. 204/1): Geçerli olarak düzenlenmiş bir bononun (senedin) veya çekin üzerine borçlunun rızası olmaksızın sonradan sıfır eklemek, rakamı veya yazıyı değiştirmek yahut kazıntı/silinti yapmak, gerçek bir resmi belgeyi başkalarını aldatacak şekilde değiştirmek (tahrifat yapmak) demektir. Bu fiili işleyen veya tahrif edilmiş senedi bilerek icra takibine koyup kullanan kişi, TCK Madde 204/1 uyarınca 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
• İğfal (Aldatma) Kabiliyeti: Ceza yargılamasında sahtecilik suçunun oluşabilmesi için yapılan değişikliğin "aldatma kabiliyetine" sahip olması şarttır. Yapılan ekleme veya düzeltme, hiçbir uzmanlık gerektirmeksizin ilk bakışta çıplak gözle herkes tarafından kolayca anlaşılabiliyorsa (örneğin çok kaba bir karalama yapılmışsa), resmi belgede sahtecilik suçu oluşmaz; ancak eylem icra takibine konu edilmişse "Nitelikli Dolandırıcılığa Teşebbüs" suçu gündeme gelir. Değişiklik ilk bakışta fark edilmiyor ve ancak kriminal incelemeyle tespit edilebiliyorsa aldatma kabiliyeti mevcuttur ve suç tamamlanmış sayılır.

Senede sonradan sıfır veya rakam eklendiği iddiası, tanık beyanlarıyla değil; Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesi (Adli Belge İnceleme Şubesi), Emniyet Genel Müdürlüğü veya Jandarma Kriminal Daire Başkanlıkları tarafından yapılan teknik ve bilimsel incelemelerle kanıtlanır. Kriminal laboratuvarlarda uygulanan temel tespit yöntemleri şunlardır:

1. Spektral Mürekkep Analizi (VSC Cihazı İncelemesi): Senedi düzenleyen kişi ile sonradan sıfır ekleyen kişinin kullandığı kalemler dışarıdan bakıldığında aynı renk (örneğin her ikisi de mavi tükenmez kalem) gibi görünebilir. Ancak kriminal laboratuvarlarda kullanılan "Video Spektral Karşılaştırıcı (VSC)" cihazları, belgeyi kızılötesi (IR) ve ultraviyole (UV) ışık dalga boyları altında inceler. Farklı kalem mürekkeplerinin kimyasal bileşenleri, ışık altında farklı yansıma (floresans) verir. Bu sayede "50.000" rakamındaki ilk dört hanenin mürekkebi ile sonuna eklenen "0" rakamının mürekkebinin birbirinden farklı olduğu kesin olarak fotoğraflanır ve raporlanır.
2. İstif, Kalibrasyon ve Satır Sıkışıklığı Analizi: Sonradan ekleme yapan kişi, tesadüfen aynı kalemi kullanmış olsa dahi tahrifat tespit edilebilmektedir. Normal şartlarda rakam veya yazı yazılırken karakterler arasında doğal bir boşluk, eğim ve ritim (kalibrasyon) bulunur. Sonradan eklenen sıfırın veya yazının, senedin sağındaki/solundaki kapatma işaretlerine (# veya - işaretlerine) yahut "TL" ibaresine aşırı yaklaşması, karakterlerin daraltılarak araya sıkıştırılması kriminal incelemede "sonradan ekleme bulgusu" olarak tespit edilir.
3. Kesişen Çizgiler (Kruvazman) ve Fulaj İncelemesi: Senedin rakam veya yazı hanesi kapatılırken çekilen çizginin veya # işaretinin üzerine sonradan bir rakam/harf yazılmışsa, mikroskobik inceleme ve fulaj (kağıt üzerindeki kalem ucu baskı derinliği) analiziyle hangi çizginin altta (önce), hangi çizginin üstte (sonra) olduğu belirlenir. Kapatma işaretinin üstüne binen bir rakam, o rakamın senet kapatıldıktan sonra eklendiğini kanıtlar.

Kambiyo senedi üzerinde yapılan değişikliklerin hukuki geçerliliği, Türk Ticaret Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda özel kurallara bağlanmıştır.

• Yazı ve Rakam Arasındaki Fark (TTK Madde 676): Senedin yalnız rakam hanesine sıfır eklenmiş (örneğin 50.000 TL, 500.000 TL yapılmış), ancak yazı ile gösterilen hanede boşluk bulunmadığı için müdahale edilemeyip "Yalnız ellibin Türk Lirası" ibaresi olduğu gibi kalmışsa; TTK m. 676/1 hükmü devreye girer. İlgili madde uyarınca; "Poliçe (bono/çek) bedeli hem yazı hem de rakamla gösterilip de iki bedel arasında fark bulunursa, yazı ile gösterilen bedel üstün tutulur." Bu durumda kriminal incelemeye dahi gerek kalmaksızın senet 50.000 TL üzerinden geçerli sayılır; aşan 450.000 TL'lik kısım için takip iptal edilir.
• Onanmamış Kazıntı, Silinti ve Çıkıntılar (HMK Madde 207): Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 207 uyarınca; "Senetteki çıkıntı, kazıntı veya silinti ayrıca onanmamışsa, inkâr halinde göz önünde tutulmaz. Bu tür çıkıntı, kazıntı veya silinti mahkemece senedin geçerliliğine ve anlamına etkili olacak nitelikte görülürse, senet kısmen veya tamamen hükümsüz sayılabilir." Borçlu, kendi el yazısıyla yaptığı bir düzeltmenin yanına ayrıca paraf/imza atmamışsa, karşı tarafça yapılan bu değişiklikler borçluyu bağlamaz.
• Senet Metninde Değişiklikler (TTK Madde 748): Senedin hem rakam hem de yazı hanesine sonradan ekleme yapıldığı kriminal raporla kanıtlandığında; TTK m. 748 gereğince değişiklikten önce senedi imzalayan borçlu (keşideci veya avalist), senedin değiştirilmeden önceki (orijinal) metnine göre sorumlu tutulur.

Tahrif edilmiş bir senet veya çek icra takibine konulduğunda, borçluya "Kambiyo Senetlerine Mahsus Haciz Yoluyla Ödeme Emri" (Örnek No: 10) gönderilir. Kambiyo takiplerinde icra dairesine yapılan itirazlar geçersizdir; itirazın mutlaka mahkemeye yapılması gerekir.

• 5 Günlük Yasal İtiraz Süresi (İİK Madde 168 ve 169): Borçlu, ödeme emrinin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 5 gün içinde, takibin yapıldığı yerdeki İcra Hukuk Mahkemesine bir dilekçe ile başvurarak senette tahrifat yapıldığını ileri sürmeli ve borca itiraz etmelidir. 5 günlük süre hak düşürücü niteliktedir.
• Takibin Geçici Olarak Durdurulması (İİK Madde 169a/2 ve HMK Madde 209): Kambiyo takiplerinde dava açılması icra takibini kendiliğinden durdurmaz. Ancak İİK m. 169a/2 uyarınca İcra Hukuk Mahkemesi hâkimi, borçlunun itiraz dilekçesine eklediği belgelerden veya senedin fiziki görünümünden itirazı ciddi bulursa, esasa ilişkin karar verilinceye kadar icra takibinin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.
• Ayrıca 6100 sayılı HMK Madde 209/1 hükmü; "Adi bir senetteki yazı veya imzanıninkâr edilmesi (veya sahteliğinin ileri sürülmesi) hâlinde, bu konuda bir karar verilinceye kadar, o senet herhangi bir işleme esas alınamaz" kuralını getirmiştir. Borçlunun Cumhuriyet Başsavcılığına "Resmi Belgede Sahtecilik" suçundan şikayette bulunması ve İcra Hukuk / Asliye Ticaret Mahkemesinde sahtelik iddiasını ileri sürmesi üzerine, mahkemeden teminatsız veya teminat karşılığında icra işlemlerinin durdurulması talep edilir.
• Süreyi Kaçıranlar İçin Menfi Tespit Davası (İİK Madde 72): Borçlu 5 günlük İcra Hukuk Mahkemesi itiraz süresini kaçırmış ve takip kesinleşmişse; genel mahkemelerde (Asliye Ticaret veya Asliye Hukuk Mahkemesi) "Sahtecilik (Tahrifat) Nedeniyle Menfi Tespit Davası" açarak senedin iptalini sağlayabilir.

İcra Hukuk Mahkemesinde yapılan yargılama ve alınan kriminal bilirkişi raporu sonucunda, senet üzerinde alacaklı tarafından tahrifat yapıldığı tespit edilirse; mahkeme tahrif edilen kısım yönünden (veya senedin kambiyo vasfını kaybetmesi halinde tümüyle) icra takibinin iptaline karar verir.

İİK Madde 169a/6 uyarınca, senedi takibe koymada kötü niyeti veya ağır kusuru bulunduğu anlaşılan alacaklı, takip konusu alacağın (iptal edilen kısmın) %20'sinden aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına mahkûm edilir.

Soru 1: 50.000 TL borcum için verdiğim senedin rakam kısmına bir sıfır eklenerek 500.000 TL yapılmış, ancak yazı kısmında hâlâ 'Ellibin TL' yazıyor. İcra takibi 500.000 TL üzerinden başlatılmış. Ne yapmalıyım?

Cevap: Ödeme emrinin size tebliğinden itibaren 5 gün içinde İcra Hukuk Mahkemesine başvurarak borca itiraz davası açmalısınız. Türk Ticaret Kanunu Madde 676 uyarınca senetteki yazı ile rakam arasında fark bulunması halinde yazı ile gösterilen bedel geçerlidir. Mahkeme, kriminal incelemeye dahi gerek duymaksızın 50.000 TL'yi aşan 450.000 TL'lik kısım yönünden icra takibini iptal edecektir.

Soru 2: Alacaklı senedin hem rakam kısmındaki 50.000'i 500.000 yapmış hem de yazı kısmındaki boşluğa 'Beşyüzbin' kelimesini eklemiş. Bunu nasıl ispatlayabilirim?

Cevap: Bu durum Adli Tıp Kurumu veya Kriminal Laboratuvarlarda yapılacak teknik inceleme ile ispatlanır. Uzmanlar spektral görüntüleme (VSC) cihazlarıyla mürekkep kimyasını inceler; eklenen sıfırın ve yazının farklı kalemle yazıldığını veya aynı kalemle yazılsa bile satır sıkışıklığı, kaligrafik istif bozukluğu ve kapatma işaretleriyle kesişme bulunduğunu tespit ederek tahrifatı raporlar.

Soru 3: Senetteki vade tarihi üzeri çizilerek değiştirilmiş ancak yanına benim imzam (parafım) alınmamış. Bu değişiklik geçerli midir?

Cevap: Geçerli değildir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu Madde 207 uyarınca senet üzerindeki kazıntı, silinti veya çıkıntıların geçerli olabilmesi için borçlu tarafından ayrıca onanmış (imzalanmış/paraf edilmiş) olması şarttır. Borçlunun onayı bulunmayan vade tarihi değişiklikleri inkâr halinde yok hükmündedir.

(Aşağıdaki belge, üzerine sonradan sıfır veya rakam/yazı eklenerek tahrif edilen senet veya çek nedeniyle başlatılan kambiyo takibine karşı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 günlük yasal süre içinde İcra Hukuk Mahkemesine sunulacak "Takibin Geçici Olarak Durdurulması" talepli dava dilekçesi taslağıdır.)

[KONYA] NÖBETÇİ İCRA HUKUK MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE

"İcranın Geçici Olarak Durdurulması Taleplidir"

DAVACI (BORÇLU): [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No]

ADRES: [İkametgah Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İletişim: 0 507 705 20 75)

DAVALI (ALACAKLI): [Alacaklı Görünen Kişi veya Şirket Adı] - [TC/Vergi No]

ADRES: [Davalının Adresi]

İCRA DOSYA NO: [Konya ... İcra Müdürlüğü 2026/... Esas]

TEBLİĞ TARİHİ: .../.../2026

KONU: Davalı tarafından müvekkil aleyhine başlatılan kambiyo senetlerine mahsus icra takibine dayanak senet üzerinde rıza dışı TAHRİFAT (Rakam ve Yazı Ekleme / Sahtecilik) yapılmış olması nedeniyle;

1- Öncelikle İİK m. 169a/2 ve HMK m. 209 uyarınca İCRA TAKİBİNİN GEÇİCİ OLARAK DURDURULMASINA,

2- Esastan yapılacak inceleme neticesinde borca/tahrifata itirazımızın kabulü ile İCRA TAKİBİNİN İPTALİNE ve davalı aleyhine %20'den aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Davalı alacaklı tarafından müvekkil aleyhine [Konya ... İcra Müdürlüğünün 2026/... Esas] sayılı dosyası üzerinden kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi başlatılmış olup, Örnek No: 10 ödeme emri müvekkile .../.../2026 tarihinde tebliğ edilmiştir. Yasal 5 (Beş) günlük süre içerisinde Mahkemenize başvurarak borca ve senet üzerindeki tahrifata itiraz ediyoruz.
2. Takibe dayanak yapılan .../.../20.. düzenleme tarihli senedin gerçek bedeli [Örn: 50.000 TL (Ellibin Türk Lirası)] olup, müvekkil tarafından bu bedel üzerinden imzalanarak teslim edilmiştir. Ancak davalı taraf, haksız menfaat temin etmek kastıyla senedin rakam hanesinde yazılı olan "50.000" ibaresinin sonuna sonradan bir adet sıfır ("0") ekleyerek rakamı "500.000" haline getirmiş; ayrıca yazı hanesindeki boşluğa da müdahale ederek senet üzerinde açıkça tahrifat (sahtecilik) gerçekleştirmiştir.
3. Davalının bu eylemi TCK m. 204 ve m. 210 uyarınca "Resmi Belgede Sahtecilik" suçunu oluşturduğundan, davalı hakkında [Konya Cumhuriyet Başsavcılığının 2026/... Soruşturma] sayılı dosyası ile suç duyurusunda bulunulmuştur. (Suç duyurusu alındı belgesi ve dilekçesi Ek-1'dedir).
4. İcra kasasında bulunan senet aslı incelendiğinde; sonradan eklenen rakam ve yazıların senedin orijinal metniyle aynı kalemden çıkmadığı, farklı mürekkep tonuna sahip olduğu, kapatma işaretlerine sıkıştırıldığı ve kaligrafik istif bozukluğu taşıdığı açıkça görülecektir. HMK m. 207 ve TTK m. 748 uyarınca, borçlunun onayı (parafı) olmaksızın senet metninde yapılan değişiklikler borçluyu bağlamaz.
5. Sahteliği ileri sürülen bir senedin HMK m. 209 uyarınca hiçbir işleme esas alınmaması yasal zorunluluk olduğundan, müvekkilin malvarlığına haciz tatbik edilmesini önlemek adına öncelikle takibin geçici olarak durdurulmasına karar verilmesini talep ediyoruz.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan ve Hâkimliğinizce re'sen gözetilecek hukuki nedenlerle;

1- Öncelikle telafisi imkansız zararların önlenmesi amacıyla; İİK m. 169a/2 ve HMK m. 209 hükümleri uyarınca [Konya ... İcra Müdürlüğünün 2026/... Esas] sayılı icra takibinin yargılama sonuna kadar teminatsız olarak GEÇİCİ OLARAK DURDURULMASINA,

2- İcra Müdürlüğü kasasında muhafaza edilen senet aslının celbedilerek Mahkemeniz kasasına alınmasına; senet üzerinde spektral mürekkep, kalibrasyon ve istif analizi yapılmak üzere dosyanın Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesine (Adli Belge İnceleme Şubesine) veya Kriminal Laboratuvara gönderilmesine,

3- İtirazımızın KABULÜ ile; tahrifata uğrayan kısım (veya senedin tümü) yönünden İCRA TAKİBİNİN İPTALİNE,

4- Kötü niyetle tahrif edilmiş senedi takibe koyan davalı aleyhine İİK m. 169a/6 uyarınca %20'den aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesine,

5- Yargılama giderleri ile avukatlık vekâlet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: 15/10/2026

DAVACI VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

(İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)