Boşandım Ama Borcum Bitmedi! "Süresiz Nafaka" Kabusu Gerçekten Ömür Boyu mu Sürer? Nafakadan Kurtulmanın ve Miktarı Değiştirmenin Yolları

Erkek vatandaşların %90'ı şu isyanı ediyor: "Sadece 1 sene evli kaldık. Çocuğumuz bile yok. Hakim bana bir nafaka bağladı, ömür boyu ödeyecekmişim. Bu nasıl adalet? Ben yeniden evlendim, çoluk çocuğa karıştım ama hala eski eşime maaşımın bir kısmını veriyorum."

Evet, toplumun kanayan yarası "Süresiz Yoksulluk Nafakas". Medeni Kanunumuzun 175. maddesi, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek tarafa (kusuru daha ağır olmamak şartıyla) süresiz nafaka bağlanabileceğini söylüyor. Ancak; "Süresiz" demek, "Sonsuz" demek değildir. Yargıtay'ın son yıllarda verdiği kararlarda ibre değişmeye başladı. Kısa süreli evliliklerde veya kadının işe girmesi durumunda nafakanın kaldırılmasına veya toplu ödemeyle kapatılmasına dair emsal kararlar artıyor.

Peki, nafaka hangi durumlarda kesilir? Ödenen miktar neye göre artar? Gelin, nafaka dosyasını masaya yatıralım.

Her nafaka aynı değildir ve kuralları farklıdır. Faturayı doğru kesmek için ismini doğru koymalıyız:

1. Tedbir Nafakası: Boşanma davası devam ederken (henüz karar çıkmadan), hakimin "Kadın/Adam dava süresince aç kalmasın" diye bağladığı geçici nafakadır. Dava bitince biter veya yoksulluk nafakasına dönüşür.
2. İştirak Nafakası (Çocuk İçin): Bu nafaka eş için değil, çocuk içindir. Velayet kimdeyse, diğer taraf çocuğun masrafları için öder. Çocuğun hakkı olduğu için, eşiniz trilyoner de olsa bu nafakayı (durumunuza göre) ödemek zorundasınız. Çocuk 18 yaşına gelince (okuyorsa eğitim bitince) otomatik kesilir.
3. Yoksulluk Nafakası (Eş İçin): İşte kavganın koptuğu yer burası. Boşanma kesinleştikten sonra, yoksulluğa düşen eşe (genelde kadına) bağlanan ve "süresiz" olabilen nafakadır.

Süresiz nafaka, sonsuza kadar boynunuza asılmış bir zincir değildir. Kanun, belirli şartlar oluştuğunda bu nafakanın kendiliğinden kalkacağını veya dava ile kaldırılabileceğini söyler.

A) Kendiliğinden (Otomatik) Kalkan Haller:

• Yeniden Evlenme: Eski eşiniz resmi olarak başkasıyla evlenirse, nafaka o gün kesilir. Mahkemeye gitmenize gerek yoktur, icra dairesine bildirmeniz yeterlidir.
• Ölüm: Taraflardan birinin vefatı halinde nafaka biter. (Mirasçılara geçmez).

B) Mahkeme Kararıyla (Dava Açarak) Kaldırılan Haller:

• "Haysiyetsiz Yaşam" (Resmi Nikahsız Birliktelik): Eski eşiniz nafaka kesilmesin diye resmi nikah yapmıyor ama başkasıyla fiilen evli gibi yaşıyorsa (imam nikahı veya aynı evde yaşama); Aile Mahkemesi'ne başvurup bunu tanık/polis araştırmasıyla ispatlarsanız nafakayı iptal ettirebilirsiniz.
• İşe Girme / Zenginleşme: Eski eşiniz asgari ücretle işe girdiyse, mirasa konduysa veya piyangodan para çıktıysa; "Artık yoksulluktan kurtuldu" diyerek "Nafakanın Kaldırılması Davası" açabilirsiniz. (Not: Yargıtay bazen asgari ücreti yoksulluktan kurtulma sebebi saymayabiliyor, ancak nafaka miktarını ciddi oranda düşürüyor).

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin son dönemdeki yaklaşımı devrim niteliğinde. Eğer evlilik 1 yıl, 3 ay, 5 ay gibi çok kısa sürmüşse ve ortada çocuk yoksa; hakimler artık "Süresiz Nafaka" yerine, "Toplu Nafaka" (Tazminat benzeri tek seferlik ödeme) kararı verebiliyor. Veya nafaka bağlasa bile, belirli bir süre sonra kaldırılması taleplerine daha sıcak bakıyor. "3 ay evli kaldım, 30 yıl bakacaksın" anlayışı, adalet duygusunu zedelediği için yumuşatılıyor. Ancak bu, otomatik bir kural değil, avukatınızın iyi savunmasına bağlı bir durumdur.

Madalyonun diğer yüzüne, nafaka alacaklılarına bakalım. Enflasyonun %60-70 olduğu ülkemizde, 3 yıl önce bağlanan 1.000 TL nafaka ile değil geçinmek, markete bile gidilemez.

Nafaka alacaklısı (kadın veya çocuk adına veli); Her yıl veya şartlar değiştikçe "Nafaka Artırım Davası" (Uyarlama Davası) açabilir.

• Kriterler: Çocuğun büyümesi (okul masrafı artar), paranın alım gücünün düşmesi (TÜFE/ÜFE), nafaka ödeyen babanın maaşının artması.
• Tavsiye: Her yıl dava açıp avukat/mahkeme masrafı ödememek için, nafaka kararının içine "Her yıl TÜFE/ÜFE oranında artırılacaktır" maddesini mutlaka koydurmalısınız.

Bazı kocalar nafakadan kaçmak için işten çıkar, sigortasız çalışır, malvarlığını başkasının üstüne yapar. "Resmiyette gelirim yok, hakim bana nafaka bağlayamaz" der. BÜYÜK YANILGI.

Yargıtay diyor ki: "Bedensel engeli olmayan, çalışma gücü olan her erkek, asgari ücret düzeyinde gelir elde edebilir sayılır." Yani işsiz de olsanız, evde de otursanız; hakim size (asgari ücret üzerinden hesaplayarak) o nafakayı bağlar. Ödemezseniz ne mi olur?

Borçlar hukukunda "Borç için hapis cezası yoktur" kuralının tek istisnası NAFAKADIR. Eğer nafakayı (en az 1 aylık birikmiş olsa bile) ödemezseniz ve karşı taraf İcra Ceza Mahkemesi'ne şikayet ederse; 3 AYA KADAR TAZYİK HAPSİ cezası alırsınız. Polis kapıya gelir, sizi alır ve cezaevine koyar. "Param yok" demek kurtarmaz. Parayı ödediğiniz an tahliye olursunuz, ödemezseniz 3 ay yatarsınız.

Soru 1: "Erkek de nafaka talep edebilir mi?"

Cevap: Evet, edebilir. Türk Medeni Kanunu cinsiyet ayrımı yapmaz, "eş" ifadesini kullanır. Eğer boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan taraf erkekse ve kadın eşin maddi durumu çok daha iyiyse; mahkeme erkeğe nafaka bağlanmasına karar verebilir. Ancak toplumsal baskı nedeniyle erkekler bu talebi pek dile getirmezler, hukukta ise yeri vardır.

Soru 2: "Eski eşim (kadın) yeniden evlenirse çocuğum için ödediğim nafaka da kesilir mi?"

Cevap: Hayır, kesilmez. Bu en sık yapılan hatadır. Annenin yeniden evlenmesi sadece kadına ödenen "Yoksulluk Nafakasını" keser. Çocuğa ödenen "İştirak Nafakası", çocuk 18 yaşına gelene kadar devam eder. Çünkü üvey babanın çocuğunuza bakma zorunluluğu yoktur, babalık göreviniz maddi olarak devam eder.

Soru 3: "Nafaka borcum birikti, hepsini ödemezsem hapse girer miyim?"

Cevap: Hapis cezası (tazyik hapsi), sadece "güncel ayın nafakası" ödenmezse verilir. Geriye dönük birikmiş (örneğin geçen seneden kalan) nafaka borçları için hapis cezası çıkmaz, sadece icra yoluyla maaşınıza veya arabanıza haciz konulabilir. Ancak hapse girmemek için en azından son ayların nafakasını düzenli yatırmalısınız.

Soru 4: "Maaşım yok ama üzerime kayıtlı ev/arsa var. Nafaka öder miyim?"

Cevap: Evet, ödersiniz. Hakim sadece maaş bordrosuna bakmaz; yaşam standardınıza ve malvarlığınıza bakar. "Gelirim yok" deseniz bile, "O zaman üzerindeki arsayı satıp çocuğuna/eşine bakacaksın" diyerek nafaka bağlar. Pasif gelirleriniz veya servetiniz nafaka hesabına katılır.

Soru 5: "Asgari ücretle çalışıyorum, maaşımın tamamına nafaka haczi gelir mi?"

Cevap: Normal borçlarda maaşın sadece 1/4'üne (dörtte birine) haciz konabilirken, nafaka alacağında SINIR YOKTUR. Eğer bağlanan nafaka miktarı maaşınızın yarısıysa, maaşınızın yarısı kesilir. Hatta birikmiş nafaka borcu varsa, maaşın tamamına yakını bile haczedilebilir. Nafaka alacağı, diğer tüm borçların (banka, kredi kartı vb.) önündedir.

Soru 6: "Döviz (Dolar/Euro) üzerinden nafaka isteyebilir miyim?"

Cevap: Evet, talep edebilirsiniz. Özellikle tarafların yurtdışı bağlantısı varsa veya çocuk özel okulda dövizle okuyorsa hakim dövizle nafakaya hükmedebilir. Ancak kur dalgalanmaları nedeniyle hakimler genelde TL üzerinden karar verip, her yıl TÜFE oranında artış yapmayı tercih ederler.

Soru 7: "Çocuğum 18 yaşını geçti ama üniversite okuyor. Nafaka biter mi?"

Cevap: Normalde 18 yaşla birlikte "İştirak Nafakası" otomatikman kesilir. ANCAK; çocuk üniversite eğitimine devam ediyorsa, babasına "Yardım Nafakası" davası açarak, eğitimi bitene kadar (22-25 yaşlarına kadar) nafaka almaya devam edebilir. Yani üniversiteli genci "Reşit oldu" diye parasız bırakamazsınız.

Nafaka konusu, iki ucu keskin bıçaktır.

• Ödeyen taraf için: Eski eşinizin hayatındaki değişiklikleri (işe girme, evlenme vb.) takip edin. Şartlar oluştuğunda "Kaldırma Davası" açmaktan çekinmeyin.
• Alan taraf için: Enflasyon karşısında eriyen nafakanız için "Artırım Davası" açmak yasal hakkınızdır.

Her iki durumda da, doğru hukuki hamle yapılmazsa ya haksız yere yıllarca ödersiniz ya da hakkınız olan parayı alamazsınız.

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)