"Davayı Yanlış Açarsanız Tazminatınız Yanar!" Tüketici Mahkemelerinde Kısmi Dava mı, Belirsiz Alacak Davası mı Açılmalı? HMK 107 Tuzağı ve Yargıtay Kriterleri

Tüketici olarak %100 haklısınız. Aracınız ayıplı, banka sizden haksız para kesti veya sigorta ödeme yapmadı. Avukatsız veya yanlış bir stratejiyle mahkemeye başvurdunuz. Dava dilekçesine "Şimdilik 1.000 TL talep ediyorum" yazdınız. 2 yıl sonra dava bitti, haklı bulundunuz ama mahkeme kararında şok edici bir cümle: "Davacının alacağı belirlenebilir olduğundan, belirsiz alacak davası açmakta hukuki yararı yoktur. Davanın USULDEN REDDİNE..." İşte bu, usul hukukunun soğuk yüzüdür. 6100 Sayılı HMK ile hayatımıza giren "Belirsiz Alacak Davası" (Md. 107) ile klasik "Kısmi Dava" (Md. 109) arasındaki farkı bilmemek, milyonluk tazminatları çöpe atabilir.

Kısmi dava; alacağınızın tamamını bilseniz veya hesaplayabilseniz bile, sadece bir kısmını (Örn: harç az çıksın diye) talep etmenizdir.

• Risk 1 (Zamanaşımı): Kısmi dava açtığınızda, zamanaşımı SADECE İSTEDİĞİNİZ MİKTAR İÇİN kesilir. Geriye kalan (daha sonra isteyeceğiniz) miktar için zamanaşımı işlemeye devam eder. Dava bitene kadar süre dolarsa, geri kalan paranızı alamazsınız!
• Risk 2 (Islah Hakkı): Kısmi davada miktarı artırmak için "Islah" yapmanız gerekir. Ve bir davada SADECE 1 KEZ ıslah yapılabilir. Rakamı yanlış artırırsanız dönüşü yoktur.

Bu dava türü, davayı açtığınız tarihte alacağınızın miktarını tam olarak bilmenizin imkansız olduğu veya bilirkişi incelemesi gerektirdiği durumlarda açılır.

• Avantaj 1 (Tam Zamanaşımı): Davayı "Belirsiz" olarak açtığınızda (Örn: 100 TL harca esas değer göstererek), alacağın TAMAMI İÇİN zamanaşımı durur. Süre riskiniz yoktur.
• Avantaj 2 (Bedel Artırım): Bilirkişi raporu gelince "Islah" yapmanıza gerek kalmaz. Basit bir "Talep Artırım Dilekçesi" ile harcını yatırıp rakamı yükseltebilirsiniz. Islah hakkınız cebinizde kalır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun kriteri şudur: "Alacak, basit bir dört işlemle hesaplanabiliyorsa BELİRSİZ ALACAK DAVASI AÇILAMAZ."

• Örnek 1 (Yanlış): Bankadan "Dosya Masrafı" iadesi isteyeceksiniz. Dekont elinizde, kesilen para belli (Örn: 5.000 TL).
• • Burada Belirsiz Alacak Davası açamazsınız! Çünkü miktar bellidir. Doğrudan 5.000 TL üzerinden "Tam Eda Davası" açmalısınız. Belirsiz açarsanız reddedilir.
• Örnek 2 (Doğru): Sıfır araç aldınız, ayıplı çıktı. İade edip paranızı istiyorsunuz. Ancak aracı 1 yıl kullandınız. Mahkeme, iade bedelinden "Kullanım Bedeli" düşebilir.
• • Bu "Kullanım Bedeli"ni siz hesaplayamazsınız, hakim ve bilirkişi takdir eder. İşte burada alacak BELİRSİZDİR. HMK 107'ye göre Belirsiz Alacak Davası açmak en doğrusudur.
• Örnek 3 (Doğru): Trafik kazası geçirdiniz, tazminat istiyorsunuz. Sakatlık oranınız (Maluliyet) Adli Tıp raporuyla belli olacak.
• • Kesinlikle Belirsiz Alacak Davasıdır. Rapor gelmeden ne kadar tazminat alacağınızı bilemezsiniz.

Avukatların ve vatandaşların en çok düştüğü tuzaktır. Elinizde fatura var, sözleşme var, alacak belli. Ama siz garanti olsun diye "Belirsiz Alacak Davası" açtınız. Davalı avukatı cevap dilekçesinde şunu der: "Davacı alacağını hesaplayabilir durumdadır. Belirsiz alacak davası açamaz." Hakim dosyaya bakar, "Evet, fatura belli" der ve davanızı ESASA GİRMEDEN USULDEN REDDEDER. Yeniden dava açmanız gerekir, zaman ve para kaybedersiniz.

Dava dilekçesinde "Kısmi Dava" yazdınız. Sonradan "Pardon, Belirsiz olsun" diyemezsiniz. Yargıtay kararlarına göre, dava türü sonradan değiştirilemez. Ancak tam tersi durumda; eğer sehven "Belirsiz" açtıysanız ve hakim "Alacak belirli" derse; size 1 haftalık kesin süre verip davanızı "Tam Eda Davası"na dönüştürmenizi isteyebilir (HMK 119/1-ğ gereği). Bu bir kurtuluş şansıdır.

• Belirsiz Alacak Davasında: Davayı açtığınız tarihte, alacağın TAMAMI için faiz işlemeye başlar (Temerrüt yoksa).
• Kısmi Davada: İlk istediğiniz miktar (Örn: 1.000 TL) için dava tarihinde faiz başlar. Sonradan artırdığınız (Örn: 99.000 TL) kısım için ise ISLAH TARİHİNDE faiz başlar. Yani Belirsiz Alacak davası açmak, geçmişe dönük faiz almanızı sağlar, bu da büyük paralarda ciddi fark yaratır.

Bir diğer hayati kural: MANEVİ TAZMİNAT davaları ne Kısmi ne de Belirsiz açılabilir. Manevi tazminat TEK VE BÖLÜNMEZDİR. Baştan ne kadar istiyorsanız (Örn: 100.000 TL) tam olarak yazmalısınız. "Şimdilik 10.000 TL manevi tazminat istiyorum" derseniz, geri kalan hakkınızdan feragat etmiş sayılırsınız. Manevi tazminatta ıslah veya artırım olmaz!

Soru 1: "Ayıplı malda değer kaybı (bedel indirimi) isteyeceğim. Hangi davayı açayım?"

Cevap: Kesinlikle Belirsiz Alacak Davası (veya Kısmi Dava). Çünkü maldaki değer kaybını (ayıp oranını) ancak bilirkişi belirleyebilir. Siz kafanıza göre "%20 indirim istiyorum" diyemezsiniz.

Soru 2: "Belirsiz alacak davasında harç ne kadar?"

Cevap: Davayı açarken geçici bir değer (Örn: 1.000 TL veya 500 TL) gösterirsiniz ve sadece bunun harcını yatırırsınız. Bilirkişi raporu gelip gerçek rakam (Örn: 100.000 TL) belli olunca, aradaki farkın harcını (Tamamlama Harcı) yatırırsınız.

Soru 3: "Dava açarken faiz istemeyi unuttum, sonradan isteyebilir miyim?"

Cevap: Talep artırım dilekçesi veya ıslah ile asıl alacağı artırabilirsiniz ama FAİZ TALEBİ ayrıdır. Eğer dava dilekçesinde "Faiziyle birlikte" demediyseniz, sonradan faiz talep edemezsiniz (Ek dava açmanız gerekir).

Soru 4: "Sigorta tahkimde durum aynı mı?"

Cevap: Evet. Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvururken de alacağınızın belirli mi belirsiz mi olduğuna dikkat etmelisiniz. Özellikle değer kaybı başvurularında "Belirsiz" (Fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak) başvuru yapmak güvenlidir.

(Dava Dilekçesinin Sonuç Bölümü Örneği)

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle;

1. Fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla; HMK m.107 uyarınca BELİRSİZ ALACAK DAVASI olarak;
2. • Ayıplı aracın değer kaybı bedeli için şimdilik 1.000 TL,
   • Araçta yapılan parça değişim bedeli için şimdilik 500 TL, olmak üzere toplam 1.500 TL'nin, dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline,
2. Bilirkişi incelemesi sonucunda alacak miktarımız tam ve kesin olarak belirlendiğinde, talep artırım dilekçemiz ile miktarı artırma hakkımızın saklı tutulmasına,
3. Yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalıya yükletilmesine karar verilmesini vekilen arz ve talep ederim.

TARİH: .../.../.... DAVACI VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)