Yurt Dışında Boşanmanın Tanıma ve Tenfizi | Av. Sami IŞILAK

Almanya, Hollanda, Fransa veya Belçika gibi Avrupa ülkelerinde yaşayıp o ülkenin mahkemelerinde boşanma davası açan ve boşanan Türk vatandaşları (veya çifte vatandaşlar), ellerine geçen yabancı mahkeme kararıyla evlilik birliğinin tamamen sona erdiğini düşünmektedir. Yaşadıkları ülkede bekar statüsüne geçen ve hatta yeniden evlenen bu kişiler, Türkiye'deki nüfus kayıtlarında hukuki bir işlem yapmadıkları sürece Türk hukuku bakımından halen "Evli" görünmeye devam etmektedirler.

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) uyarınca, yabancı bir ülke mahkemesinin verdiği karar, Türkiye'de kendiliğinden (otomatik olarak) geçerlilik kazanmaz. Yurt dışında gerçekleşen boşanmanın Türkiye'de de hukuki sonuç doğurabilmesi için Türk makamlarınca "Tanınması" veya mahkemelerce "Tenfiz" edilmesi zorunludur.

Türkiye'deki nüfus kayıtlarına işlenmeyen bir yabancı boşanma kararı, yıllar sonra gurbetçilerin karşısına devasa hukuki krizler olarak çıkmaktadır. Türkiye'de miras bırakan bir gurbetçinin mallarına eski eşinin ortak olması, Türkiye'de yeniden evlenmek isteyen kişinin nikah masasında "zaten evlisiniz" yanıtını alması veya çocukların velayet işlemleri sırasında eski eşin muvafakatinin aranması bu krizlerin başlıcalarıdır. Bu makalede; yurt dışı boşanma kararlarının Türkiye'de geçerli kılınması için açılacak "Tanıma ve Tenfiz" davalarının usulü, aranan Apostil ve kesinleşme şartları ile idari yoldan (Nüfus Müdürlüğünden) boşanma süreçleri yasal dayanaklarıyla incelenmektedir.

Uygulamada "Tanıma ve Tenfiz" genellikle tek bir dava gibi anılsa da, hukuken birbirinden farklı iki talebi ve sonucu ifade eder.

• Tanıma (Nüfus Kaydının Düzeltilmesi): Yabancı mahkemece verilen kararın sadece "tespit" niteliğindeki kısımlarının Türkiye'de geçerli kılınmasıdır. Boşanma kararının tanınmasıyla birlikte, Türkiye'deki nüfus kütüğünde yer alan "Evli" ibaresi "Boşanmış" olarak değiştirilir. Sadece boşanmanın nüfusa işlenmesi isteniyorsa tanıma davası yeterlidir.
• Tenfiz (İcraya Konulabilirlik): Yabancı mahkeme kararında yer alan icrai nitelikteki (zorla yerine getirilebilir) hükümlerin Türkiye'de uygulanabilmesi için açılan davadır. Yabancı mahkeme, boşanmanın yanı sıra velayet, nafaka, maddi/manevi tazminat veya mal paylaşımı yönünde de karar vermişse ve bu alacakların Türkiye'de icra yoluyla tahsil edilmesi isteniyorsa, davanın mutlaka "Tenfiz" talepli açılması zorunludur.

Yurt dışında boşandıktan sonra Türkiye'de tanıma işlemi yaptırmayan kişileri bekleyen iki büyük hukuki tehlike bulunmaktadır.

• Miras Paylaşımı Tehlikesi: Türk Medeni Kanunu (TMK) uyarınca eşlerin birbirine yasal mirasçı olabilmesi için ölüm anında nüfus kayıtlarında "evli" görünmeleri yeterlidir. Almanya'da 15 yıl önce boşanmış bir gurbetçi, Türkiye'de tanıma davası açmadan vefat ettiğinde; Türk nüfus kayıtlarına göre o tarihte hala "evli" sayılacağı için, Almanya'daki eski eşi Türkiye'deki (Örneğin Konya'daki) gayrimenkullerinin ve banka hesaplarının yasal mirasçısı konumuna gelir. Eski eş, mirasçılık belgesi (veraset ilamı) çıkartarak tapuları kendi üzerine devralabilir.
• Yeniden Evlenme Engeli (Çifte Evlilik): Yurt dışında boşanan ve orada yeni bir evlilik yapan kişi, yeni eşiyle Türkiye'ye tatile geldiğinde veya konsoloslukta işlem yapmak istediğinde nüfusta halen ilk eşiyle evli göründüğünden, ikinci evliliği Türk hukuku bakımından tanınmaz ve "Yokluk" yaptırımıyla karşılaşır. Ayrıca Türkiye'de bir evlilik yapmak istediğinde, evlendirme memurluğu nüfus kaydındaki evlilik şerhi nedeniyle nikahı kıymaz.
• İddet Müddeti (Bekleme Süresi) Sorunu: Yabancı boşanma kararı Türkiye'de tanındığında, Türk Medeni Kanunu uyarınca kadınlar için 300 günlük "İddet Müddeti (Bekleme Süresi)" yabancı mahkeme kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Yıllar önce kesinleşmiş bir karar Türkiye'de yeni tanınmışsa, 300 günlük süre çoktan dolduğu için kadın doğrudan yeni bir evlilik yapabilir.

2018 yılında yürürlüğe giren yeni yasal düzenlemelerle (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A), mahkemeye gitmeden de yurt dışı boşanma kararlarının nüfusa işlenmesinin önü açılmıştır. Ancak bu "idari yolun" uygulanabilmesi çok sıkı şartlara bağlanmıştır.

• Birlikte Başvuru Zorunluluğu: Kararın idari yoldan tanınabilmesi için; eski eşlerin her ikisinin de bizzat birlikte veya yetkilendirdikleri Türk avukatları aracılığıyla yurt dışında Konsolosluklara, yurt içinde ise İl Nüfus Müdürlüklerine başvurmaları zorunludur.
• Anlaşmazlık Hali (Dava Zorunluluğu): Uygulamada boşanan eşler arasında husumet bulunduğundan veya taraflardan birine ulaşılamadığından (örneğin yabancı uyruklu eski eş başvurmaya veya vekalet vermeye yanaşmadığından) birlikte başvuru şartı çoğu zaman sağlanamamaktadır. Eski eşlerden biri idari başvuruya katılmazsa, Nüfus Müdürlüğü işlemi reddeder. Bu durumda, tek taraflı olarak Aile Mahkemesinde "Tanıma ve Tenfiz Davası" açılması yasal bir zorunluluktur.

İdari yoldan çözülemeyen veya nafaka/velayet/tazminat gibi icrai unsurlar barındırdığı için tenfizi gereken davalarda usul hukuku kuralları şu şekilde işler:

• Görevli ve Yetkili Mahkeme: Görevli mahkeme Aile Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise davalının Türkiye'deki ikametgahı mahkemesidir. Davalının Türkiye'de bir ikametgahı (adres kaydı) yoksa, dava Ankara, İstanbul veya İzmir Aile Mahkemelerinden birinde açılır.
• Tebligat Süreci ve Çift Avukat Formülü: Tanıma/Tenfiz davalarında en büyük sorun süredir. Karşı taraf (eski eş) yurt dışında yaşıyorsa, davanın ona uluslararası istinabe (Lahey Sözleşmesi) kurallarına göre tebliğ edilmesi gerekir; bu süreç 1 ila 2 yıl sürebilmektedir. Bu süreyi 1 aya indirmek için kullanılan "Çift Avukat Formülü" şöyledir: Davacı gurbetçi Türkiye'den bir avukata, eski eş ise Türkiye'den farklı bir avukata vekalet verir. İki avukat dosyayı mahkemeye sunar, duruşmadan feragat eder ve karar günler içerisinde kesinleştirilerek nüfusa işlenir.
• Gerekli Belgeler (Hayati Önem Taşır): Mahkemenin (veya Nüfus Müdürlüğünün) işlemi yapabilmesi için üç temel belge şarttır:
• 1. Yabancı Mahkeme Kararının Aslı: Üzerinde mahkemenin mührü ve ıslak imzası bulunmalıdır.
  2. Kesinleşme Şerhi (Rechtskraftzeugnis): Kararın yabancı ülke kanunlarına göre temyiz yollarının tüketildiğini ve kesinleştiğini gösterir belge (veya karar üzerine vurulan kesinleşme damgası).
  3. Apostil Şerhi: Kararın ve kesinleşme şerhinin gerçekliğini uluslararası alanda onaylayan Apostil tasdiki (Lahey Sözleşmesine taraf ülkeler için).
  4. Bu belgelerin tümünün Türkiye'de yeminli tercüman tarafından çevrilmesi ve Noter tasdikinden geçirilmesi zorunludur.

Soru 1: Almanya'da eşimle 10 yıl önce boşandık. O Alman vatandaşı oldu ve şu an nerede yaşadığını bilmiyorum. Onun imzası veya vekaleti olmadan Türkiye'de tanıma davası açabilir miyim?

Cevap: Evet, açabilirsiniz. Karşı tarafa ulaşılamaması veya vekalet vermeye yanaşmaması dava açmanıza engel değildir. Türkiye'deki Aile Mahkemesinde açılacak davada, mahkeme karşı tarafın son bilinen yurt dışı adresine uluslararası tebligat çıkarır. Adres tespit edilemiyorsa Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla ilanen tebligat yapılarak dava gıyabında görülür ve boşanmanız Türkiye'de de kesinleştirilir.

Soru 2: Davayı açmak için Türkiye'ye gelmek zorunda mıyım?

Cevap: Hayır, Türkiye'ye gelmenize gerek yoktur. Bulunduğunuz ülkedeki Türk Konsolosluğuna giderek Türkiye'deki bir avukata "Tanıma ve Tenfiz" yetkisini içeren özel bir vekaletname (veya fotoğraflı boşanma vekaletnamesi) çıkartmanız yeterlidir. Avukatınız tüm dava, duruşma ve nüfus kayıt işlemlerini sizin adınıza yokluğunuzda yürütecektir.

Soru 3: Hollanda mahkemesi boşanırken eski eşime ayda 500 Euro nafaka ödememe karar verdi. O bu nafakayı Türkiye'deki mallarımdan tahsil etmek istiyor. Doğrudan icraya verebilir mi?

Cevap: Doğrudan icraya veremez. Yabancı mahkemenin hükmettiği nafakanın Türkiye'de tahsil edilebilmesi için, eski eşinizin Türkiye'de "Tenfiz Davası" açarak o kararı Türk mahkemelerine onaylatması (tenfiz kararı alması) şarttır. Tenfiz kararı verilmeden yabancı mahkeme kararıyla Türkiye'de icra takibi başlatılamaz.

(Aşağıdaki belge, yabancı bir mahkeme tarafından verilen kesinleşmiş boşanma kararının Türk nüfus kayıtlarına işlenmesi amacıyla (davalının Türkiye'de adresinin bulunmadığı varsayımıyla) Ankara/İstanbul/İzmir Aile Mahkemelerine sunulacak dava dilekçesi taslağıdır.)

[ANKARA / İSTANBUL / İZMİR] NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ HÂKİMLİĞİNE

DAVACI: [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No] ADRES: [Yurt Dışı veya Yurt İçi İkametgah Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

DAVALI: [Eski Eşin Adı Soyadı] - [Yabancı Kimlik veya TC Kimlik No] ADRES: [Davalının Bilinen Yurt Dışı Adresi]

KONU: [Örn: Almanya Berlin Schöneberg] İlk Derece Mahkemesinin .../.../20.. tarih ve [Dosya/Az. Numarası] sayılı KESİNLEŞMİŞ BOŞANMA KARARININ, 5718 sayılı MÖHUK m. 58 uyarınca Türk Hukuku bakımından TANINMASINA ve boşanmanın nüfus siciline tesciline karar verilmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkil ile davalı, .../.../20.. tarihinde Türkiye'de (veya Konsoloslukta) evlenmiş olup, bu evlilikleri Türk nüfus kayıtlarına tescil edilmiştir. Ancak taraflar arasında baş gösteren şiddetli geçimsizlik nedeniyle, ikamet ettikleri [Almanya] ülkesindeki yetkili mahkemeye başvurulmuş ve [Berlin Schöneberg] İlk Derece Mahkemesinin .../.../20.. tarihli kararı ile tarafların boşanmalarına hükmedilmiştir. (Almanca karar aslı ve Apostil belgesi Ek-1'dedir).
2. Yabancı mahkeme tarafından verilen söz konusu boşanma kararı, taraflarca kanun yollarına başvurulmamış olması (veya kanun yollarının tüketilmesi) nedeniyle .../.../20.. tarihinde usulüne uygun olarak KESİNLEŞMİŞTİR. (Mahkemenin kesinleşme şerhi Ek-2'dedir).
3. Karar aslı, kesinleşme şerhi ve Apostil belgeleri Türkiye'de yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmiş ve noter tarafından usulüne uygun olarak tasdik edilmiştir. (Noter onaylı yeminli tercüme asılları Ek-3'tedir).
4. MÖHUK Madde 50 ve devamı uyarınca; yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilen ve o devletin kanunlarına göre kesinleşmiş bulunan kararların Türkiye'de icra olunabilmesi yetkili Türk mahkemesi tarafından tenfiz kararı verilmesine veya aile hukukuna ilişkin kayıtların düzeltilmesi için tanınmasına bağlıdır.
5. Yabancı mahkeme kararı, Türk kamu düzenine açıkça aykırı hiçbir hüküm içermemektedir. Kararda tarafların boşanma iradeleri net bir şekilde ortaya konulmuş ve evlilik birliği yabancı mahkeme nezdinde hukuken sonlandırılmıştır. Davalının idari (nüfus müdürlüğünden) başvuru için vekalet vermemesi nedeniyle işbu tanıma davasının açılması zorunluluğu hasıl olmuştur. Müvekkilin Türkiye'deki nüfus kayıtlarında hukuka aykırı olarak halen "evli" görünmesi telafisi güç zararlara ve miras uyuşmazlıklarına zemin hazırladığından davanın kabulü gerekmektedir.

SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan ve Mahkemenizce re'sen gözetilecek hukuki nedenlerle; 1- Davamızın KABULÜ ile; [Almanya Berlin Schöneberg] İlk Derece Mahkemesinin .../.../20.. tarihli ve [Dosya No] numaralı KESİNLEŞMİŞ BOŞANMA KARARININ Türkiye'de TANINMASINA, 2- Verilecek tanıma kararının kesinleşmesiyle birlikte, tarafların boşandıklarına ilişkin bilginin Türkiye'deki nüfus sicillerine TESCİLİNE (İşlenmesine), 3- Yargılama giderleri ile avukatlık vekâlet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini vekaleten saygılarımla arz ve talep ederim.

TARİH: 19/10/2026

DAVACI VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK (İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)