Zorla Ücretsiz İzin Yasal Mı? | Av. Sami IŞILAK

Bir sabah fabrikanıza veya ofisinize gittiniz. İnsan Kaynakları (İK) müdürü veya patronunuz tüm personeli topladı ve o soğuk açıklamayı yaptı: "Arkadaşlar, hammadde gelmiyor / siparişler durdu / ekonomik küçülmeye gidiyoruz. Kimseyi işten çıkarmak istemiyoruz ama sizi 2 ay boyunca ücretsiz izne gönderiyoruz. Evinizde bekleyin, işler açılınca sizi geri çağıracağız."

Maaşınıza ve o ay ödeyeceğiniz kiralara, kredilere güvenerek plan yapan siz, bir anda beş parasız kapının önüne konulursunuz. İtiraz ettiğinizde ise yüzünüze şu ezber çarpılır: "Biz seni kovmadık ki tazminat verelim. Sadece izne çıkardık, kanunen buna hakkımız var!"

İşçi, "Adam haklı, beni kovmadı, sigortam da askıda kalacakmış, mecburen bekleyeceğim" diyerek evine döner, aylar boyunca açlık sınırında yaşam mücadelesi verir.

Oysa BÜYÜK BİR HUKUKİ ZULMÜN VE KUMPASIN kurbanı olmaktadır! Türk İş Hukukuna ve Yargıtay kararlarına göre, pandemi dönemi (Covid-19) hariç olmak üzere, bir işverenin işçisini tek taraflı olarak, zorla ücretsiz izne çıkarma HAKKI VE YETKİSİ KESİNLİKLE YOKTUR! Zorla ücretsiz izne çıkarılmak, hukuken "İşverenin iş sözleşmesini haksız yere feshetmesi (kovması)" anlamına gelir. İşçi, o an tek bir ihtarname ile bütün kıdem tazminatını, ihbar tazminatını ve işe iade haklarını o patrondan söke söke alabilir!

İşte patronların maliyet düşürmek için oynadığı o "Ücretsiz İzin Formu" tuzağını, İş Kanunu Madde 22'nin o çelikten kalkanını ve İnsan Kaynakları masasında imza atarken yapmanız gereken o hayati hamleyi anlatan dev bir "Zorla Ücretsiz İzin ve Tazminat Hukuku Rehberi" hazırladım.

İş sözleşmesi, işçinin emeğini, işverenin ise "ücret ödemeyi" taahhüt ettiği karşılıklı bir akittir. Siz her sabah işe gitmeye hazır olduğunuz sürece, patron size iş vermek ve maaşınızı ödemek zorundadır.

Bir işçiyi ücretsiz izne çıkarmak, "Maaş ödemeyi durdurmak" demektir. Bu durum, 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 22 kapsamında "Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik" olarak kabul edilir.

Kanun Madde 22 Çok Net Emreder:

İşveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklarla şekillenmiş çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz.

• Bu Maddenin Anlamı: Patron size gelip "Seni ücretsiz izne çıkarıyorum" diyemez. Size bunu yazılı olarak "TEKLİF ETMEK" zorundadır. Sizin bu teklifi düşünmek için tam 6 iş günü süreniz vardır. Eğer siz bu kağıdı imzalayıp "Kabul ediyorum" demezseniz veya 6 gün boyunca sessiz kalırsanız, o ücretsiz izin REDDEDİLMİŞ SAYILIR ve patron sizi izne gönderemez!

İşverenler ve uyanık şirket avukatları, Madde 22'nin bu kesin hükmünü bildikleri için mahkemede "Biz zorla göndermedik" diyebilmek adına korkunç bir tuzak kurarlar.

İnsan Kaynaklarına çağrıldığınızda önünüze matbu (hazır basılı) bir form konulur. Başlığı şöyledir: "Ücretsiz İzin Talep Formu."

İçeriğinde ise, "Kendi özel sebeplerimden / şahsi işlerimden dolayı şu tarihler arasında ücretsiz izne ayrılmayı kendi rızamla TALEP EDİYORUM"yazar. Size, "Prosedür gereği bunu imzalaman lazım, yoksa işten çıkarılırsın" diyerek zorla imza attırırlar.

• İmzalarsanız Ne Olur? Bu belgeyi imzaladığınız an, mahkemedeki davanızı KENDİ ELLERİNİZLE YOK EDERSİNİZ. Yargıtay, bu belgeyi gördüğünde "İşçi kendi isteğiyle, şahsi işi için ücretsiz izin istemiş, patron da bu talebi onaylamış, burada bir zorlama yoktur" der ve kıdem tazminatınızı REDDEDER.
• Sihirli Hamle (İhtirazi Kayıt): Eğer o an o masada çok büyük bir baskı altındaysanız ve kovulma tehdidiyle o kağıdı imzalamak zorundaysanız, imzanızın hemen yanına tükenmez kalemle "BASKI ALTINDA İMZALANMIŞTIR, ÜCRETSİZ İZNİ KABUL ETMİYORUM, TÜM YASAL HAKLARIM SAKLIDIR" yazarak imza atın. (Buna ihtirazi kayıt denir). Bu notu düştüğünüz an, o kağıt patronun elinde patlar ve mahkemede hiçbir işe yaramaz! En güzeli ise o kağıda hiçbir şekilde imza atmamaktır.

Siz formu imzalamadınız, "Ben çalışmak istiyorum, maaşımı verin" dediniz. Ancak ertesi gün fabrikaya/ofise gittiğinizde güvenlik kartınızı okumadı, şefiniz "İçeri giremezsin, ücretsiz izindesin" diyerek sizi fiziksel olarak kapıdan çevirdi. Hukukta bunun adı "Eylemli Fesih (Fiili Kovulma)"dir.

• İşverenin Haksız Feshi: Patron, sizi kapıdan çevirdiği ve işbaşı yaptırmadığı o an, iş sözleşmenizi HAKSIZ YERE FESHETMİŞ sayılır. Sizi resmi olarak kovmamış olsa bile, eylemiyle sizi işten çıkarmıştır.
• Ne Yapmalısınız? O gün kapıdan içeri alınmadığınızda, asla "Nasılsa beni çağırdıklarında giderim" deyip evinize dönüp aylarca beklemeyin. Hemen aynı gün veya ertesi gün notere gidip işverene bir İhtarname çekin: "Zorunlu ücretsiz izin teklifinizi reddetmeme rağmen fiilen işbaşı yaptırılmadım, sözleşmem tarafınızca haksız olarak feshedilmiştir. Kıdem ve İhbar tazminatımın ödenmesini talep ediyorum" demelisiniz.
• Eğer ihtarname çekmez ve evde sessizce beklerseniz, kurnaz patron size 3 gün üst üste "Mazeretsiz İşe Gelmedi (Devamsızlık Tutanakları)" tutar ve sizi devamsızlıktan TAZMİNATSIZ olarak kovar!

Diyelim ki patron sizi kapıdan kovmadı, "Otur o zaman ama maaşını ödemeyeceğim" dedi. Veya ücretsiz izni dayattı.

Bu durumda işveren çalışma koşullarını uygulamadığı ve size iş-ücret vermediği için, 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 24/II (Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve Ücretin ödenmemesi) kapsamında, İŞÇİ SÖZLEŞMEYİ HAKLI NEDENLE DERHAL FESHEDEBİLİR.

• İhtarnameyi çekip, "Zorla ücretsiz izin dayatması ve çalışma koşullarının ağırlaştırılması sebebiyle sözleşmemi haklı nedenle feshediyorum" dersiniz.
• Bu durumda Kıdem Tazminatınızı, içeride biriken fazla mesai, yıllık izin ve maaş alacaklarınızı faiziyle birlikte talep edersiniz. (Ancak sözleşmeyi siz haklı da olsa kendiniz feshettiğiniz için İhbar Tazminatı alamazsınız).

Pandemi döneminde (Covid-19) devlet, işverenlere geçici bir süreliğine "işçiyi tek taraflı ücretsiz izne çıkarma" yetkisi (Nakdi Ücret Desteği) vermişti. BU YASA 2021 YILINDA TAMAMEN YÜRÜRLÜKTEN KALKTI! Patronların hala o dönemin kurallarını işletmeye çalışması kanunsuzdur.

Bunun yerine yasal olan sistem "Kısa Çalışma Ödeneği"dir. İkisini birbirine karıştırmamak hayati önem taşır:

Eğer işyerinde yasal bir "Kısa Çalışma Ödeneği (KÇÖ)" kararı yoksa ve doğrudan "Eve git, para yok" deniliyorsa, bu net bir hukuk gasptır.

Soru 1: "Patron beni zorla ücretsiz izne çıkardı, işten de çıkışımı vermedi. Bu süre zarfında İşsizlik Maaşı alabilir miyim?"

Cevap: HAYIR, alamazsınız! SGK kayıtlarında (Hizmet Dökümünüzde) işten çıkışınız (fesih) verilmediği için, 'Eksik Gün Nedeni' olarak 'Ücretsiz İzin' gösterilirsiniz. Sözleşme teknik olarak askıda olduğu için İŞKUR size işsizlik maaşı bağlamaz. İşte bu yüzden noterden haklı fesih ihtarnamesi çekip çıkış kodunuzun düzeltilmesi davası açarak hem tazminatınızı hem de işsizlik maaşınızı kurtarmanız gerekir.

Soru 2: "Kendi rızamla ücretsiz izne ayrılma formu imzaladım ve 3 ay izne çıktım. Bu 3 ay benim kıdem tazminatı hesabıma dahil edilir mi?"

Cevap: HAYIR, edilmez! Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, işçinin kendi rızasıyla çıktığı ücretsiz izin sürelerinde iş sözleşmesi "Askıda" kabul edilir. Askı süresince işçi fiilen çalışmadığı ve işverenin emrinde olmadığı için, bu aylar sizin toplam çalışma sürenizden (Kıdeminizden) düşülür ve o süreler için tazminat hesaplanmaz.

Soru 3: "Sözleşmem belirli süreliydi (Örn: 1 yıllık). Patron beni 6. ayda ücretsiz izne zorladı, kabul etmedim ve kovdu. Ekstra bir hakkım var mı?"

Cevap: EVET, devasa bir hakkınız var! Belirli süreli iş sözleşmelerinde, işveren sizi haksız yere kovarsa, sözleşmenin bitimine kalan sürenin (örneğin kalan 6 ayın) tüm maaşlarını "Bakiye Süre Ücreti" adı altında tazminat olarak size tek kalemde ve çalışmadan ödemek zorundadır (TBK m. 438). Ücretsiz izin kurnazlığı patrona çok daha pahalıya patlar.

(Bu belge, patronu tarafından yazılı rızası alınmadan fabrikaya/ofise sokulmayan ve zorla ücretsiz izne dayatılan işçinin, iş sözleşmesini derhal sonlandırıp tazminatlarını talep etmek üzere NOTER kanalıyla göndereceği resmi ihtarname taslağıdır.)

İHTAR EDEN (İŞÇİ): [Adınız Soyadınız] - [TC Kimlik No]

ADRES: [Adresiniz]

VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

MUHATAP (İŞVEREN): [Şirketin Tam Ticari Ünvanı]

ADRES: [Şirketin Adresi]

KONU: İş Kanunu m. 22'ye aykırı olarak tek taraflı ve zorla "Ücretsiz İzin" dayatılması ile çalışma koşullarının esaslı surette ihlal edilmesi sebebiyle; iş akdimin İş Kanunu m. 24/II uyarınca tarafımca HAKLI NEDENLE DERHAL FESHEDİLDİĞİ, kıdem tazminatım ve sair işçilik alacaklarımın ödenmesi ihtarıdır.

AÇIKLAMALAR:

1. Muhatap şirkette .../.../20.. tarihinden bu yana kesintisiz olarak çalışmaktayım.
2. Şirket yönetimi tarafından .../.../2026 tarihinde şahsıma sözlü olarak "İşlerin durgun olduğu, bu sebeple süresiz/belirli süreli olarak ücretsiz izne çıkarıldığım" bildirilmiş ve fiilen işbaşı yapmam engellenerek işyerinden çıkarılmış bulunmaktayım.
3. Tarafıma dayatılan bu ücretsiz izin teklifine ilişkin hiçbir yazılı muvafakatim (rızam) bulunmamaktadır. İşverenliğinizce, 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 22 hükmü açıkça ihlal edilmiş olup, maaşımın ödenmemesi ve iş verilmemesi suretiyle çalışma koşullarım tek taraflı ve yasa dışı olarak ağırlaştırılmıştır.
4. "Ücretsiz izin formu" adı altında şahsıma imzalatılmak istenen matbu evraklar tarafımca kabul edilmemiş olup, işverenin bu dayatması açıkça mobbing ve işten ayrılmaya zorlama (eylemli fesih) niteliğindedir. Bu hukuksuz durum karşısında iş sözleşmeme devam etmem imkansız hale gelmiştir.
5. Bu nedenlerle; iş sözleşmemi İş Kanunu Madde 24/II-(f) hükümleri uyarınca .../.../2026 tarihi itibariyle HAKLI NEDENLE DERHAL FESHEDİYORUM.

SONUÇ VE İSTEM: Tarafımca gerçekleştirilen haklı fesih nedeniyle doğan; yasal Kıdem Tazminatımın ve bugüne kadar ödenmeyen tüm ücret alacaklarımın, işbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren 3 (ÜÇ) GÜN İÇİNDE eksiksiz olarak [IBAN Numaranız] numaralı hesabıma yatırılmasını;

Aksi takdirde, alacaklarımın en yüksek banka mevduat faiziyle tahsili için İş Mahkemesinde dava açılacağını, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin tarafınıza yükletileceğini ihtaren bildiririz.

TARİH: .../.../2026

İHTAR EDEN VEKİLİ: Av. Sami IŞILAK

(İmza)

Av. Sami IŞILAK Hukuk & Danışmanlık (Bu metin bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Detaylı bilgi için iletişime geçebilirsiniz.)